«Штурмы ў крэдыт». Чым адрозніваецца фронт у справаздачах расійскага Генштаба ад рэальнасці

Уладзімір Пуцін працягвае настойваць, што расійская армія «прасоўваецца па ўсіх франтах». У інтэрв’ю карэспандэнту крамлёўскага пула Паўлу Зарубіну ён заявіў пра амаль поўны захоп Канстанцінаўкі і Лімана, пра акружэнне часцей УСУ «каля ракі Стары Аскол» і паспяховае наступленне на горад Сумы, да якога, паводле ацэнкі расійскага прэзідэнта, «засталося недзе 10,5 км». Аналітыкі Рускай службы Бі-бі-сі Ілья Барабанаў і Ілья Абішаў вывучылі штабныя дакументы і высветлілі, як ваюе армія, калі яе ўяўленне пра фронт не супадае з рэчаіснасцю. 

Уладзімір Пуцін не ўпершыню перабольшвае дасягненні расійскай арміі па захопе ўкраінскіх тэрыторый. Фота: Aleksandr Kazakov / TASS

Заявы Пуціна пра расійскае прасоўванне разыходзяцца з данымі незалежных назіральнікаў: у Канстанцінаўцы працягваюцца баі, Ліман застаецца пад кантролем УСУ, лінія фронту на Сумскім кірунку не змяняецца з красавіка, ніякіх акружэнняў у раёне ракі Аскол няма.

Уладзімір Пуцін не ўпершыню перабольшвае дасягненні расійскай арміі па захопе ўкраінскіх тэрыторый: цяпер ён фактычна прызнаў, што расійскія войскі не кантралююць Купянск, хоць у канцы мінулага года двойчы заяўляў пра ўзяцце гэтага горада.

12 чэрвеня расійскі лідар сцвярджаў, што расійскія войскі «падбіраюцца да Запарожжа».

Але дакументы 58‑й арміі і даныя незалежных даследчыкаў сведчаць: карты расійскага Генштаба на гэтым кірунку могуць разыходзіцца з рэальнасцю на дзясяткі кіламетраў з патэнцыйна смяротнымі наступствамі для расійскіх вайскоўцаў, якія дзейнічаюць у гэтым раёне.

Руская служба Бі-бі-сі вывучыла штабныя дакументы і высветліла, як ваюе армія, калі яе ўяўленне пра фронт не супадае з рэчаіснасцю.

У Дзень Расіі, 12 чэрвеня, пасля ўзнагароджання званнямі Герояў працы і ўручэння дзяржпрэмій прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін сустрэўся са штурмавікамі расійскай арміі. З адным з іх у прэзідэнта адбылася размова:

«З гэтым шаўронам нашага батальёна мы ў мінулым годзе ўзялі населеныя пункты Каменскае і Стэпавое Запарожскай вобласці і лічым, што гэта наш невялікі падарунак вам», — заявіў камандзір дэсантна-штурмавога ўзвода 247‑га дэсантна-штурмавога палка лейтэнант Сяргей Чувашоў, падносячы шаўрон прэзідэнту ў якасці падарунка.

— Гэта групоўка «Дняпро», так? — удакладніў Пуцін.

— Дакладна так!

— Паступова падбіраецеся да Запарожжа?

— Дакладна так!

— Поспехаў вам.

Гэта выказванне выклікала здзіўленне ва ўсіх — ад незалежных вайсковых спецыялістаў до аўтараў z-каналаў, паколькі да Запарожжа расійская армія не «падбіраецца» нават блізка. Да гэтага абласнога цэнтра, які Уладзімір Пуцін на паперы ўключыў у склад Расіі яшчэ ў кастрычніку 2022 года (пасля чаго згадка Запарожскай вобласці з’явілася нават у расійскай Канстытуцыі), на пяты год уварвання расійская армія дайсці так і не змагла.

Хутчэй, наадварот, наступленне расійскіх войскаў на гэтым участку фронту спынілася некалькі месяцаў таму, УСУ здолелі вярнуць кантроль над Стэпнагорскам — пасёлкам, які знаходзіцца крыху на поўнач ад Каменскага і Стэпавога, а таксама вызваліць некаторыя тэрыторыі на мяжы Днепрапятроўскай і Запарожскай абласцей.

Але штабныя дакументы, якія тычацца дзеянняў 58‑й і 5‑й армій, што ўваходзяць у групоўку «Дняпро» і дзейнічаюць на гэтым кірунку, даюць адказ на пытанне, адкуль Уладзімір Пуцін чэрпае ўпэўненасць у тым, нібыта расійская армія «штодня ўпэўнена прасоўваецца наперад на ўсіх аператыўных кірунках».

«Штурмы» ў крэдыт

Гэта ўчастак фронту ў Запарожскай вобласці — паводле даных амерыканскага Інстытута вывучэння вайны на 13 чэрвеня 2026 года. На ім пазначаныя тыя самыя населеныя пункты Каменскае і Стэпавое, якія ў мінулым годзе, са слоў лейтэнанта Чувашова, які гутарыў з Пуціным, штурмаваў ягоны батальён. Участак амаль да дэталяў супадае з картай украінскага праекта Deepstate, які часта (з пэўнай затрымкай) адлюстроўвае змены на лініі баявога сутыкнення.

Але, паводле даных штабных картаў і суправаджальных дакументаў 58‑й арміі, расійскія войскі нібыта даўно пакінулі гэтую тэрыторыю, яшчэ 9 красавіка прасунуўшыся ўглыб украінскай тэрыторыі на 16‑20 км на поўнач.

Афіцыйныя заявы расійскага боку супадаюць са штабнымі картамі, па якіх непасрэдна армія вядзе баявыя дзеянні — і ўсё гэта вельмі моцна разыходзіцца з рэчаіснасцю.

Так, паводле даных расійскіх генералаў, пад упэўненым кантролем іх войскаў знаходзяцца населеныя пункты Рачное — яго «ўзялі» 30 студзеня, Прыморскае — з яго ўзяццем Андрэй Белавусаў віншаваў вайскоўцаў 108‑го палка 15 лютага 2026 года, у той жа дзень былі «ўзятыя» Запаснае і Магдалінаўка. З узяццем Весялянкі Белавусаў віншаваў вайскоўцаў 247‑га палка 4 сакавіка. Ну, а з узяццем Малой Такмачкі, невялікага сяла ў Запарожскай вобласці, якое ўжо ператварылася ў культурны феномен, міністр абароны Расіі Андрэй Белавусаў павіншаваў 42‑ю мотастралковую дывізію яшчэ 17 лістапада 2025 года. Пры гэтым, паводле даных незалежных вайсковых даследчыкаў і спадарожнікавых здымкаў, з усёй відавочнасцю можна сказаць, што ў чэрвені 2026 года расійскімі войскамі гэтае сяло так і не захоплена.

Апошняя заява расійскага Мінабароны пра захоп населенага пункта ў Запарожскай вобласці датаваная 4 чэрвеня, калі ведамства абвясціла пра нібыта здзейснены захоп сяла Гуляйпольскае (у паведамленні яно названа старой савецкай назвай «Камсамольскае»). На штабной карце ад 9 красавіка фронт пазначаны як такі, што праходзіць па мяжы гэтага сяла, якое знаходзіцца на поўнач ад так і не ўзятай Малой Такмачкі. То-бок і гэты ўчастак расійскай штабной карты ўжо «закрашаны».

«Закрасы» — слэнгавае абазначэнне нанясення на вайсковыя карты тэрыторый як занятых або вызваленых да з’яўлення надзейных пацвярджэнняў кантролю над імі. Расійскіх генералаў нават праваенныя блогеры часта вінавацяць у залішняй прыхільнасці да гэтага метаду.

Падобнае адбылося і ў выпадку Запарожскай вобласці: карты амерыканскага Інстытута вывучэння вайны і ўкраінскага праекта Deepstate паказваюць, што ўсе гэтыя населеныя пункты, якія знаходзяцца на поўнач ад пакінутага расійскімі войскамі Стэпнагорска, знаходзяцца ў глыбокім тыле УСУ. Расійскія войскі да іх пакуль не наблізіліся.

Розніца паміж тым, што міністэрства абароны «ўзяло» ў сваіх справаздачах і «закрасіла» на штабных картах як кантраляваныя Расіяй тэрыторыі, і рэальнай лініяй фронту ў розных месцах можа складаць ад 10 да 20 кіламетраў.

Да Запарожжа, якое Уладзімір Пуцін на паперы ўключыў у склад Расіі яшчэ ў кастрычніку 2022 года, на пяты год уварвання расійская армія дайсці так і не змагла (на здымку — расійская рэактыўная сістэма залпавага агню «Ураган» у Запарожскай вобласці). Фота: Alexey Konovalov / TASS

«Закрасы і авансы»

«Закрасамі» ў расійскім генералітэце займаецца далёка не толькі кіраўніцтва групоўкі «Дняпро». Так, напрыклад, z-ваенкар Уладзімір Раманаў 14 чэрвеня пісаў пра тое, што дакладна такая ж неадпаведнасць паміж рэальнай лініяй фронту і лініямі на штабных картах нядаўна была выяўлена на Канстанцінаўскім участку фронту.

«Правяраючыя рэальна пайшлі да ЛБС (Байцы з участка выказваюць сваю павагу тым двум палкоўнікам), — напісаў ён. — Вынікам стала выяўленне неадпаведнасці рэальнай і заяўленай ЛБС (ЛБС — лінія баявога сутыкнення — Бі-бі-сі) — на глыбіню да 17 кіламетраў. Ведаеце, што зрабіла мясцовае камандаванне ў выніку такога разбору? Адправіла 40 чалавек (уключаючы аператараў БПЛА) на штурм «закрашанага» ўчастка. Усе 40 чалавек скончыліся за 2 гадзіны».

«Даклады, якія бягуць наперад, і «закрасы» наўрад ці ідуць на карысць расійскім войскам, якія наступаюць, — папярэджваў 8 чэрвеня і аўтар буйнога праваеннага канала «Рыбарь» Міхаіл Звінчук. — «Крэдытныя» рубяжы на іншых кірунках не раз і не два станавіліся прычынай няправільнай ацэнкі сітуацыі і ў выніку крыніцай праблем».

Самы вядомы «закрас» у гісторыі расійскага ўварвання ва Украіну здзейсніў камандуючы групоўкай «Захад» генерал Сяргей Кузаўлёў. У канцы 2025 года ён далажыў Уладзіміру Пуціну пра тое, што вайскоўцы яго групоўкі завяршылі штурм Купянска і ўзялі яго цалкам пад свой кантроль, за што генерал атрымаў званне Героя Расіі. У рэальнасці Купянск, наадварот, быў зачышчаны вайскоўцамі УСУ ад расійскіх вайскоўцаў, і ўсе карты аб’ектыўнага кантролю сітуацыі на лініі фронту гавораць пра тое, што руіны гэтага горада зараз знаходзяцца пад кантролем УСУ.

«У нас Запарожская вобласць — там кіламетрамі кожны дзень прасоўванне. Кіламетр дзвесце, кіламетр трыста, 800 м. Па фронце столькі ж у глыбіню», — казаў пра сітуацыю ў той жа Запарожскай вобласці Уладзімір Пуцін 4 чэрвеня, знаходзячыся ў Санкт-Пецярбургу на міжнародным эканамічным форуме. А ўсё той жа z-ваенкар Раманаў каментаваў гэтыя яго словы так: «Запарожская вобласць вырывае пальму першынства ў гр. Захад па закрасах і авансах! Пра Стэпнагорск Прэзідэнту МА, відаць, палічыла за лепшае змаўчаць».

Са Стэпнагорска расійскія войскі да таго моманту адступілі.

Населеныя пункты, якія захоплівае расійская армія, у выніку часцей за ўсё ляжаць у руінах. Фота: TASS

Бясконцае наступленне

Яшчэ ўвосень 2022 года, пасля цяжкай паразы расійскай арміі на ўсход ад Харкава, брытанскі гісторык і вайсковы эксперт Крыс Оўэн адзначаў, што афіцэры расійскай арміі часта хлусяць свайму начальству пра рэальны стан спраў і статус свайго падраздзялення.

«Наступствы гэтай хлусні, верагодна, былі вельмі цяжкімі для расійскіх вайскоўцаў. Камандныя рашэнні — дзе і калі атакаваць і абараняцца — прымаліся відавочна на аснове хлуслівай інфармацыі. Гэта прывяло да шматлікіх непатрэбных ахвяр і ваенных няўдач», — пісаў Оўэн, прыводзячы шмат пацвярджэнняў сказанаму.

Штодзённыя даклады афіцыйнага прадстаўніка Мінабароны Расіі генерала Канашэнкава літаральна разыходзіліся на мемы ўжо ў 2022 годзе. Напрыклад, 26 чэрвеня 2022 года Канашэнкаў даў справаздачу аб знішчэнні ўкраінскай вайсковай тэхнікі, якая перавышала яе колькасць на пачатак вайны — нават з улікам магчымых паставак.

Канашэнкаў больш не з’яўляецца на тэлеэкранах, але ўяўленне вышэйшага расійскага кіраўніцтва пра тое, як складваецца сітуацыя на лініі фронту, прынцыпова не змянілася.

Вывучэнне штабных дакументаў 58‑й і 5‑й армій паказвае, што вайсковая бюракратыя не толькі нікуды не дзелася, а стала яшчэ больш патрабавальнай у частцы рапартаў аб дасягненнях. Расійскія вайскоўцы павінны даваць справаздачу за кожны выпушчаны снарад — абгрунтаваць неабходнасць стрэлу і далажыць пра яго вынікі. Можна выказаць здагадку, што нікому не хочацца сумленна пісаць у справаздачы — «прамахнуліся» або «не ведаем, куды трапілі». У большасці адпаведных граф стаіць адзнака: цэль падавілі/паразілі/знішчылі. Такія справаздачы сумуюцца па ўсіх франтах, а выніковы даклад кладзецца на стол высокаму начальству.

Пры гэтым даклады па выкарыстанні БПЛА выглядаюць куды больш сціпла: адзнака «цэль паразілі» ставіцца рэдка, часцей — «БПЛА збіты/падаўлены РЭБ праціўніка/страчаная сувязь» і г. д. Верагодна, у выпадку з беспілотнікамі расійскае вайсковае начальства адным словам не верыць — патрабуецца візуальнае пацвярджэнне паспяховай атакі.

«Сцягаўтык» (на вайсковым слэнгу так называецца геалакаванае фота— або відэазапіс пранікнення ў тыл праціўніка) — гэта якраз адзін са спосабаў візуальнага пацвярджэння поспеху. Нягледзячы на ​​тое, што такі поспех можа быць спрэчным або часовым, кадры з дэманстрацыяй сцяга служаць дакументальнай фіксацыяй прасоўвання штурмавых груп і выкарыстоўваюцца ў якасці справаздач, на падставе якіх перамалёўваюцца карты.

«Спробы прыхарошыць рэальную абстаноўку з дапамогай «сцягаўтыкаў» выглядаюць як мінімум недарэчна. Шкоды ад падобных «антыкрызісаў» было б менш, калі б яны заставаліся выключна ў сеціве, — піша z-блогер Анатоль Радаў. — На практыцы ж яны часта каштуюць жыццяў байцоў, адпраўленых у адзін канец для здымкі відэа і ўтойвання хлуслівых дакладаў».

«Закрасы» карт дзеля справаздач даюць скажоную карціну сітуацыі на полі бою. Дапусцім (пра гэта пішуць многія расійскія вайскоўцы), у штабах падраздзяленняў, якія ваююць, ёсць розныя карты — для справаздач і з рэальнай лініяй баявога сутыкнення. Але адным гэтым праблема не вырашаецца.

Ёсць і іншыя непрыемныя для расійскай арміі наступствы:

• парушаецца каардынацыя дзеянняў. Напрыклад, камандаванне авіяцыяй мае важкія прычыны для адмовы ад нанясення удараў па «сваёй» тэрыторыі, то-бок пазначанай на картах як такая, што ўжо знаходзіцца пад расійскім кантролем. А сухапутныя падраздзяленні, толькі што перакінутыя на гарачы ўчастак і яшчэ не знаёмыя з рэальным размяшчэннем сіл на полі бою, рызыкуюць нечакана нарвацца на праціўніка;
• заявы пра ўзятыя «ў крэдыт» населеныя пункты даюць УСУ інфармацыю пра кірункі, на якіх расійскія войскі будуць засяроджваць намаганні, што палягчае агнявое супрацьдзеянне, дае магчымасць ладзіць засады на маршрутах пранікнення;
• у расійскай арміі згушчаецца атмасфера ўсеагульнага недаверу. Як піша вядомы праваенны канал «Два майора», праз няведанне высокім начальствам рэальнай абстаноўкі «асобныя людзі спрабуюць змагацца не з праціўнікам, а са сваімі ж інфармацыйнымі рэсурсамі». У сваю чаргу, у інфармаваных вайскоўцаў і z-блогераў нарастае сумнеў у адэкватнасці высокага начальства.

Падобна на тое, расійскую вайсковую бюракратыю цяперашні стан спраў задавальняе. Ва ўсякім разе, за бессэнсоўныя «сцягаўтыкі» і ілжывыя «закрасы» ў расійскай арміі караюць рэдка (калі наогул караюць). А вось заахвочванні за рапарты пра чарговае «ўзяцце» чарговага населенага пункта адбываюцца рэгулярна.

«Асабліва тупа выглядае, як мы бясконца «наступаем», а карта рухаецца то ў адзін, то ў іншы бок. А самае сумнае, што ў гэтых геніяў некаторыя крыніцы сядзяць на вярхах. І карты ў ГШ і Мінабароны замалёўваюцца па тым жа прынцыпе» — бядуюць у чарговым Z-канале.

Каментары да артыкула