Швецыя, дзе амаль адмовіліся ад наяўных грошай, вяртае іх у паўсядзённае жыццё

З 1 ліпеня ў Швецыі ўступіў у сілу закон, які абавязвае прадуктовыя крамы і аптэкі прымаць аплату наяўнымі. Краіна, якая доўгі час лічылася адной з самых «безнаяўных» у свеце, тлумачыць гэты крок жаданнем зрабіць плацежную сістэму больш устойлівай да крызісаў і даступнай для ўсіх.

 Стакгольм. Фота: Alexander Spatari / Getty Images

Яшчэ нядаўна Швецыю называлі прыкладам грамадства, дзе наяўныя грошы амаль зніклі з паўсядзённага жыцця. Большасць пакупак — нават на невялікія сумы — аплачвалася банкаўскімі карткамі, смартфонамі або праз нацыянальную сістэму мабільных плацяжоў Swish. У многіх крамах з'явіліся шыльды, якія паведамлялі, што разлік магчымы толькі безнаяўным спосабам.

Аднак цяпер улады змянілі падыход. Згодна з новым законам, прадуктовыя крамы і аптэкі павінны прымаць аплату як электроннымі сродкамі, так і наяўнымі.

Як піша нямецкае выданне Finanzblatt, прысвечанае фінансам і эканоміцы, асноўная прычына новаўвядзення — падрыхтоўка да магчымых надзвычайных сітуацый. Шведскі ўрад і цэнтральны банк лічаць, што наяўныя павінны заставацца рэзервовым сродкам аплаты на выпадак збояў у лічбавай інфраструктуры.

Такія рызыкі могуць узнікнуць у выніку маштабных кібератак, адключэнняў электраэнергіі, тэхнічных няспраўнасцяў або іншых крызісаў. Падобныя праблемы ўжо ўзнікалі ў Швецыі. Так, у 2021 годзе кібератака прывяла да збояў у працы сотняў супермаркетаў, дзе пакупнікі часова не маглі разлічвацца звычайнымі спосабамі.

У сувязі з гэтым цэнтральны банк краіны таксама рэкамендуе дарослым захоўваць дома каля 1000 шведскіх крон наяўнымі (прыкладна 90 еўра). Гэтыя грошы прызначаныя не для стварэння запасаў, а для таго, каб у выпадку збояў чалавек мог набыць прадукты і іншыя неабходныя тавары.

Яшчэ адной прычынай прыняцця закона стала неабходнасць забяспечыць роўны доступ да асноўных тавараў і паслуг.

Не ўсе людзі могуць або хочуць карыстацца лічбавымі плацяжамі. Гэта датычыцца, у прыватнасці, пажылых людзей, людзей з інваліднасцю, тых, хто не мае доступу да пэўных банкаўскіх або мабільных сэрвісаў, а таксама людзей з нізкім узроўнем лічбавых навыкаў.

Калі за прадукты і лекі можна разлічыцца толькі электронным спосабам, для такіх людзей гэта можа стаць сур'ёзнай перашкодай. Менавіта таму новыя правілы ў першую чаргу закранулі прадуктовыя крамы і аптэкі.

Пры гэтым гаворкі пра вяртанне да пераважна наяўных разлікаў не ідзе. Большасць плацяжоў застануцца лічбавымі, а закон прадугледжвае шэраг выключэнняў для малых прадпрыемстваў ці крам без персаналу. Тым не менш, змена прыярытэтаў відавочная: дзяржава больш не гатова ахвяраваць бяспекай дзеля камфорту.

Шведскі досвед становіцца важным урокам і для іншых краін, дзе працэс выцяснення наяўных таксама набірае абароты. Прыклад Стакгольма паказвае, што сапраўдны прагрэс палягае не ў поўным знішчэнні старых інструментаў, а ў іх разумнай інтэграцыі ў новую рэчаіснасць. Наяўныя грошы застаюцца матэрыяльным увасабленнем плацежаздольнасці, якое не патрабуе пароляў і падключэння да сеткі, што робіць іх незаменным элементам стабільнасці сучаснай дзяржавы.

Каментары да артыкула