«У вас ёсць усяго некалькі хвілін». Што рабіць, калі навальніца, ураган або смерч заспелі на прыродзе
Спёка скончылася, і адразу прыйшлі дажджы і навальніцы. Навальніцы, ураганы, град і шквалісты вецер, які валіць дрэвы і прыпынкі, — летам прырода нярэдка ладзіць сапраўдныя выпрабаванні. На жаль, не ўсе ведаюць, як правільна паводзіць сябе падчас непагадзі, а гэта можа каштаваць жыцця.
У навінах рэгулярна з'яўляюцца паведамленні пра людзей, якія загінулі ад удару маланкі або падзення дрэў. Між тым многіх трагедый можна было б пазбегнуць. Разам з МНС Onliner.by расказваем, як дзейнічаць падчас небяспечных з'яў надвор'я.
— Шквалістым лічыцца любы вецер, хуткасць якога перавышае 20 метраў за секунду. Такі вецер небяспечны найперш тым, што можа выклікаць падзенне розных канструкцый на чалавека, што прыводзіць да траўмаў ці нават смерці, — кажа Максім Клачко, начальнік цэнтра ўзаемадзеяння з грамадскасцю і СМІ пры МНС.
— Таму, калі адчуваеце ўзмацненне ветру, гэта сур'ёзны сігнал, што трэба сыходзіць. У горадзе ад шквалістага ветру можна схавацца ў любым гандлёвым цэнтры, аптэцы або пад'ездзе жылога дома.
А што рабіць, калі шторм застаў вас на пляжы, дзе вакол толькі альтанкі, ляжакі і дрэвы? Напрыклад, як гэта было на Мінскім моры, дзе ў 2023 годзе падчас урагану загінула дзяўчына.
— Найлепшы варыянт — сабраць рэчы, сесці ў аўтамабіль і як мага хутчэй пакінуць гэтае месца. Але людзі часта сядзяць да апошняга і сыходзяць толькі тады, калі вецер ужо вельмі моцны. У такім выпадку трэба адысці ад дрэў, металічных канструкцый, шатроў, альтанак, ляжакоў — усяго, што патэнцыйна можа нанесці траўму, — і выйсці на адкрытую мясцовасць. Універсальнай формулы паводзін тут няма, але трэба імкнуцца цвяроза ацэньваць сітуацыю.
Часцей за ўсё людзі палохаюцца і пачынаюць панікаваць. Напрыклад, лезуць у палатку, думаючы, што яна абароніць. Але гэта памылка. Нам вядомыя выпадкі, калі чалавек хаваўся ад ветру і дажджу ў палатцы, але ў яе ўдарыла маланка, пасля чаго ўпала дрэва, і чалавек загінуў.
А калі схавацца ад дажджу і ветру ў альтанцы?
— Гэта таксама памылка. Знаходзячыся ў ёй, вы проста не зможаце ацаніць тое, што адбываецца вакол. Акрамя таго, альтанка можа быць дрэнна замацаваная. Хаця, калі яна добра забетанаваная, нічога здарыцца не павінна.
Што рабіць пры смерчы: як уцячы і дзе схавацца, каб выжыць
Яшчэ большую небяспеку можа ўяўляць смерч. Гэта атмасферны віхор, які ўзнікае ў навальнічнай хмары і ў выглядзе слупа апускаецца да зямлі. На сваім шляху смерч ламае дрэвы, зносіць няўстойлівыя пабудовы, падымае ў паветра прадметы і можа пазбавіць чалавека жыцця.
— У дзяцінстве мне давялося назіраць смерч. Гэта вельмі магутная з'ява, — успамінае Максім. — Адбылося гэта ў 1998 годзе ў пасёлку Лагішын Пінскага раёна. Тады смерч сарваў дахі з дамоў. На суседнім участку расла вялізная таполя. Яе зваліла на хлеў. Жывёла, якая знаходзілася ў ім, загінула.
Ратавальнік раіць перачакаць смерч у любым бліжэйшым будынку, але толькі не каля ліній электраперадачы і не на прыпынку: пры вельмі моцным ветры яны нярэдка падаюць.
— Калі ж паблізу няма ніякіх будынкаў, трэба выйсці на адкрытую мясцовасць і згрупавацца, прысеўшы як мага ніжэй. Так цела будзе менш супраціўляцца ветру, і рызыка атрымаць траўмы паменшыцца. У інтэрнэце можна ўбачыць кадры, як чалавека, які ідзе насустрач смерчу, літаральна зносіць ветрам. Калі б ён прысеў, гэтага магло б не адбыцца.
Калі смерч застаў вас у лесе, ад яго трэба ўцякаць. Але не па кірунку руху віхуры — яна вельмі хуткая і дагоніць. Уцякаць трэба па дыяганалі.
Пры гэтым прысесці неабходна як мага ніжэй, апусціўшы галаву.
А што рабіць, калі смерч застаў на Мінскім моры, дзе шмат дрэў і мала адкрытай прасторы?
— У такім выпадку я б пайшоў да машыны і ад'ехаў на бяспечную адлегласць. Але знаходзіцца ў аўтамабілі ў лесе побач са смерчам таксама дрэнная ідэя: на машыны нярэдка падаюць дрэвы.
Навальніца і маланка: як распазнаць небяспеку і дзе шукаць бяспечнае месца
Маланка таксама можа стаць смяротнай пагрозай. Выжыць пасля яе ўдару вельмі складана. Часцей за ўсё чалавек атрымлівае моцны шок і памірае ад спынення сэрца.
На жаль, выпадкі гібелі людзей ад маланкі адбываюцца амаль кожны год. Хтосьці хаваецца ад дажджу пад дрэвам, у якое б'е маланка, а нехта проста затрымліваецца ў агародзе. Адзін з апошніх такіх выпадкаў адбыўся пад Мёрамі ў чэрвені 2024 года: падчас навальніцы 82‑гадовы мужчына проста каціў побач з сабой ровар.
— Бывалі выпадкі, калі маланка біла ў вадаём, і чалавек, які знаходзіўся ў вадзе, таксама гінуў. Іншы прыклад: мужчына ехаў па полі на веласіпедзе і, відаць, размаўляў па мабільным тэлефоне. У выніку ён таксама загінуў, а побач знайшлі тэлефон, — расказвае Максім.
Як засцерагчы сябе?
Эксперт лічыць, што сустрэчы з маланкай часта можна пазбегнуць. Для гэтага варта карыстацца спецыяльнымі анлайн-сэрвісамі, якія паказваюць небяспечныя з'явы надвор'я.
Калі ж вы знаходзіцеся на пляжы, можна прыкладна вызначыць, наколькі далёка ад вас б'е маланка. Для гэтага адразу пасля ўспышкі трэба адлічыць колькасць секунд да раскату грому. Інтэрвал у тры секунды адпавядае прыкладна аднаму кіламетру.
Калі паміж успышкай і громам праходзіць менш за 10 секунд, неабходна як мага хутчэй шукаць сховішча.
— Уявім, што вы знаходзіцеся на пляжы. Трэба хутка агледзецца. Маланка б'е ў самыя высокія аб'екты, таму асобна стаячыя дрэвы, слупы, рэкламныя шчыты і металічныя канструкцыі — гэта зона павышанай небяспекі. У вадзе таксама знаходзіцца нельга: яна выдатна праводзіць электрычны ток. Таму я б як мага хутчэй пабег да машыны. Калі ж вы прыехалі на вадаём не на аўтамабілі, схавайцеся ў кафэ. Мабільны тэлефон лепш выключыць.
Шаравая маланка — яшчэ адна небяспечная з'ява, з якой часам сутыкаюцца людзі. Праўда, пра яе гавораць значна часцей, чым бачаць. Успомніце: у дзяцінстве многія расказвалі страшныя гісторыі пра тое, як ззяючы шар залятае праз фортку, лётае па пакоі, а пасля выбухае.
Але гэта не толькі легенды. Шаравая маланка сапраўды існуе. У 2013 годзе яе дзеянне адчулі на сабе некалькі работнікаў фермерскай гаспадаркі ў Рэчыцкім раёне. Адзін з відавочцаў расказваў, што разам з калегамі заўважыў ззяючы шарык памерам прыкладна з тэнісны мяч. Пасля гэтага прагрымеў гром, і шар выбухнуў. Мужчыны выжылі, але атрымалі розныя траўмы.
— Гэта сапраўды рэдкая з'ява. Як правіла, шаравая маланка ўяўляе небяспеку найперш для прыватных дамоў, — кажа Максім Клачко. — Усё ж сучасныя шматкватэрныя дамы абсталяваны маланкаадводамі і маланкапрыёмнікамі. Падчас навальніцы варта адключыць электрапрыборы ад разетак і зачыніць форткі. Калі ж вы ўсё ж сустрэліся з шаравой маланкай, не рабіце рэзкіх рухаў.
Патокам паветра можна прыцягнуць яе да сябе. Існуе яна нядоўга — ад некалькіх секунд да адной хвіліны, пасля чаго або выбухае, або проста знікае.
Дзе самае бяспечнае месца на Мінскім моры?
Пляж № 1. Менавіта на яго ў 2023 годзе абрынуўся ўраган. Пасля гэтага тэрыторыю амаль цалкам ачысцілі ад дрэў, ператварыўшы яе ў пясчаную зону. На думку эксперта, пры моцным ветры чалавек тут павінен адчуваць сябе адносна бяспечна. Пагроза ад падзення дрэў тут практычна адсутнічае.
Як абараніцца ад граду: што рабіць на вуліцы і ў полі
Шкоду можа нанесці і звычайны град, з якім мы сутыкаемся амаль кожны год.
— Ад яго, вядома, лепш за ўсё схавацца ў будынку або ў аўтамабілі. Але калі вы апынуліся ў полі, а град буйны, найлепш прысесці, прыкрыцца парасонам або зрабіць своеасаблівы казырок з курткі ці кофты. Так можна хаця б паменшыць сілу ўдару.
Галоўнае — нікуды не бегчы і не спяшацца: такім чынам вы толькі павялічыце плошчу, па якой будуць трапляць градзіны.
Прыкладна так павінна выглядаць гэтае становішча цела.
Як лічыць наш суразмоўца, усіх пералічаных небяспек можна пазбегнуць, калі сачыць за прагнозамі надвор'я ад Белгідрамета і папярэджаннямі аб небяспечных з'явах ад МНС (у тым ліку ў тэлеграм-канале ведамства).