Чаму футбалісты ўсё часцей выходзяць на поле ў «спартыўных бюстгальтарах»?
Адной з нечаканых тэм для абмеркавання падчас сёлетняга чэмпіянату свету па футболе сталі чорныя топы, якія многія гульцы носяць пад майкамі. Для чаго яны патрэбныя, тлумачыць The New York Post.
Жуан Фелікс са зборнай Партугаліі і Сант’яга Арыяс (справа) са зборнай Калумбіі абменьваюцца футболкамі пасля матча групавога этапу чэмпіянату свету 2026 года. Фота: Hannah Peters — FIFA / FIFA via Getty Images
Тыя, хто сочыць за матчамі сёлетняга чэмпіянату свету па футболе, напэўна звярнулі ўвагу на чорныя эластычныя топы, якія многія гульцы носяць пад футболкамі. У сацсетках іх нават жартаўліва называлі мужчынскімі спартыўнымі бюстгальтарамі. Але сапраўднае прызначэнне гэтай экіпіроўкі аказалася зусім іншым.
Насамрэч гэта спецыяльныя камізэлькі з GPS-модулямі і іншымі датчыкамі, якімі сёння карыстаецца большасць прафесійных футбольных каманд. Іх вырабляюць кампаніі, што спецыялізуюцца на спартыўных тэхналогіях, а сярод карыстальнікаў — нацыянальныя зборныя і вядучыя клубы. Напрыклад, уся мужчынская зборная Бразіліі выкарыстоўвае такія прылады.
Дызайн, які нагадвае кароткі топ, выбраны выключна з практычных меркаванняў. У верхняй частцы камізэлькі паміж лапаткамі замацоўваецца невялікі модуль. Менавіта гэтае месца лічыцца найбольш прыдатным: адсюль лепш прымаецца сігнал са спадарожнікаў, датчык менш падвяргаецца зрушэнням падчас бегу і не стварае дадатковай небяспекі пры сутыкненнях на полі.
Пасля матча Клубнага чэмпіянату свету паміж «Бенфікай» і «Окленд Сіці» Жэрсан Лагас (злева) і Анхель Ды Марыя абменьваюцца футболкамі. Добра відаць чорную GPS-камізэльку, якую футбалісты носяць пад гульнявой формай. Фота: Alex Livesey — FIFA / FIFA via Getty Images
Такія сістэмы збіраюць вялікую колькасць даных пра кожнага гульца. Яны фіксуюць хуткасць, пройдзеную адлегласць, колькасць паскарэнняў і тармажэнняў, інтэнсіўнасць нагрузкі і іншыя параметры падчас трэніровак і матчаў. У адрозненне ад бегуноў футбалісты пастаянна рэзка змяняюць кірунак руху, паскараюцца, тармозяць і ўступаюць у адзінаборствы, таму сістэма распрацавана так, каб дакладна фіксаваць менавіта такія выбуховыя нагрузкі.
На аснове гэтай інфармацыі з дапамогай спецыялізаванага праграмнага забеспячэння трэнеры, дактары і спецыялісты па фізічнай падрыхтоўцы могуць індывідуальна планаваць трэніроўкі, ацэньваць стомленасць футбалістаў і кантраляваць іх аднаўленне пасля траўмаў. Гэта дазваляе падбіраць нагрузкі для кожнага гульца асобна, а не трэніраваць усю каманду паводле аднаго шаблону.
Напрыклад, гулец можа лічыць, што ўжо цалкам аднавіўся пасля пашкоджання, але даныя паказваюць, што ён усё яшчэ не развівае сваю звычайную максімальную хуткасць або несвядома пераносіць нагрузку на здаровую нагу. У такім выпадку вяртанне да поўных трэніровак могуць адкласці, каб зменшыць рызыку паўторнай траўмы.
Эфектыўнасць такіх прылад пацвярджаюць і навуковыя даследаванні. Агляд, апублікаваны ў 2023 годзе ў часопісе BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation, паказаў, што датчыкі дапамагаюць ацэньваць узровень стомленасці, планаваць аднаўленне пасля нагрузак і траўм, а таксама своечасова заўважаць прыкметы перагрузкі, якія могуць прывесці да пашкоджанняў, асабліва каленяў і шчыкалатак.
Аднак нават самыя сучасныя тэхналогіі не здольныя ацаніць усё, што адбываецца на футбольным полі.
Пра такі выпадак журналістам расказалі ў штабе зборнай Бразіліі. Адзін з футбалістаў паводле GPS-статыстыкі выглядаў значна менш актыўным за партнёраў: за матч ён прабягаў прыкладна ўдвая меншую дыстанцыю. Аднак высветлілася, што гульцу проста не трэба было шмат бегаць — дзякуючы правільнаму выбару пазіцыі ён амаль заўсёды апынаўся менавіта там, дзе быў патрэбны камандзе.
Гэты выпадак паказвае галоўнае абмежаванне такіх сістэм. Яны могуць вельмі дакладна вымяраць фізічныя паказчыкі футбалістаў, але пакуль не здольныя ацаніць уменне чытаць гульню, выбіраць правільную пазіцыю, бачыць развіццё атакі ці праяўляць лідарскія якасці.