Kiraŭnica Biełaruskaj fiederacyi šachmat Nastaśsia Sarokina: «Telefanuju tatu, płaču paŭhadziny i idu dalej skarać śviet»
Žyćcio Nastaśsi Sarokinaj — heta sucelnyja šachmaty. Zdaralisia ŭ jaje žyćci i cuhcvanhi, kali zdavałasia, što dobraha vybaru niama, i pastajannyja cejtnoty, kali Nastaśsia vymušana razryvacca pamiž ułasnaj škołaj šachmat i mižnarodnym sudziejstvam.
Ale pra toje, što lubaja pieška moža stać karalevaj, a biełyja pačynajuć — i vyihryvajuć, Anastasija pamiataje zaŭsiody. Jak i zapaviet Šachmatnaj Karalevy z «Alisy ŭ krainie cudaŭ», što kožny dzień treba znachodzić čas dla taho, kab pavieryć u toje, čaho nie byvaje.
Nastaśsia Sarokina (źleva) — siabra kalehii arbitraŭ FIDE, sakratar žanočaj kamisii FIDE. Z 2017 hoda — Staršynia Biełaruskaj fiederacyi šachmat.
«Šachmaty ciažka nazvać tolki sportam, — pačynaje razmovu Anastasija. — Tamu što heta i sport, i navuka, i mastactva. U sučasnym śviecie biez peŭnaj fizičnaj padrychtoŭki ŭ šachmatach niama čaho rabić. Bo, kab hulać u blic, tabie patrebnyja mocnyja niervy i chutkaja reakcyja, kab hulać u kłasičnyja šachmaty — vytrymka, zasiarodžanaść. A ŭsio heta zdabyvajecca tolki padčas fizičnych trenirovak. I, dumaju, nichto nie budzie spračacca, što šachmaty — heta pryhoža i vytančana. I ja viedaju dakładna, što toj, chto ŭmieje ihrać u šachmaty, dasiahaje bolšych pośpiechaŭ u žyćci».
Sakret majoj škoły prosty — tut usie pieramožcy
Mahčyma, heta i stała adnoj z pryčyn, ź jakich Nastaśsia rašyłasia adkryć ułasnuju škołu šachmat.
«Atrymałasia vypadkova. Moj znajomy paprasiŭ navučyć jaho trochhadovaje dzicia ihrać u šachmaty. U DIUSŠ ža biaruć dzietak ad šaści hod. A na toj momant u mianie samoj padrastała trochhadovaja dačka. I ja bačyła, jak dzieci ŭ hetych hadach upraŭlajucca z roznymi hadžetami, tamu i padumała, što i šachmaty zasvojać».
Sakret vykładańnia šachmat, dzielicca Nastaśsia, u jaje škole vielmi prosty: na pieršych etapach tut niama pieramožanych.
«Kali dzicia ŭ našaj škole hulaje svaju pieršuju partyju, jano abaviazkova pieramoža. Adzin pieramahaje tamu, što chutčej pravioŭ svaju piešku praz usio pole, druhi pieramahaje tamu, što źbiŭ bolš fihur. Dzicia razumieje, što jano pieramožca, što ŭ jaho ŭdajecca. Paśla, hałoŭnaje, nie ŭpuścić talentu. Šachmaty značna pamaładzieli. Ciepieŕ nie vyklikaje ździŭleńnia, kali hrosmajstrami stanoviacca dzieci ŭ 13—14 hadoŭ», — raskazvaje Anastasija.
Pajšła ŭ šachmaty, bo bajałasia, što ŭ fihurnym katańni mnie pierajeduć ruki kańkami
Sama Nastaśsia Sarokina mahła stać i fihurystkaj, i tenisistkaj. Ale los skłaŭsia pa-inšamu.
«U šachmaty mianie navučyła hulać maja babula, kali mnie było piać hadoŭ. A moj rodny dziad́ka — Viktar Kuprejčyk, pieršy ŭ Biełarusi hrosmajstar. Ale kali mianie pryviali na pieršyja zaniatki ŭ Dom Pijanieraŭ, ja radavałasia tolki tamu, što tut možna pabiehać pa doŭhich kalidorach. Mnie było absalutna niecikava, što raskazaje vykładčyk la doški».
Nastaśsia Sarokina z mamaj i dziadźkam, pieršym biełaruskim hrosmajstram, Viktaram Kuprejčykam.
Paśla ŭ žyćci Nastaśsi Sarokinaj byli i fihurnaje katańnie, i tenis.
«Fihurystkaj mianie vielmi chacieła bačyć maja mama. Ale ja tak bajałasia padać, tak bajałasia, što budu lažać na lodzie, a mnie na ruku ŭ hety čas najedzie druhi spartoviec, što fihurystkaj ja prabyła hady dva. Paśla trenier skazaŭ mamie, što heta nie majo. I ja syšła ŭ tenis. Tam adzajmałasia hod, paśla złamała ruku i na hetym vialiki tenis dla mianie zakončyŭsia», — pryhadvaje Nastaśsia.
A paśla ŭ škole vypadkova pačuła razmovu, što nabirajuć dziaciej u kłub «Prachadnaja pieška».
«Tady ja schapiła za spadnicu treniera Rusłanu Mačałavu i skazała: «Ciotačka, ja ŭmieju hulać u šachmaty», — kaža Nastaśsia.
Ciapier va ŭłasnaj škole šachmat Nastaśsi Sarokinaj jość turnir, jaki nazyvajecca «Prachadnaja pieška» u pamiać ab tych dziciačych hadach. A Akademija šachmat, jakaja isnuje pry škole, nosić imia Viktara Kuprejčyka, jakoha nie stała letaś.
«Heta danina pamiaci čałavieku, z sychodam jakoha biełaruskija šachmaty zhubili vielmi šmat. U svoj čas ludzi chadzili «na Kuprejčyka», jon navat vioŭ pieradaču pra šachmaty pa televizary, jakaja vychodziła pa niadzielach i nazyvałasia «Hambit», — kaža Nastaśsia.
Nasta padletkam vosiem razoŭ stanaviłasia pieramožcaj spabornictvaŭ Biełarusi pa šachmatach. A voś kali treba było zavajavać tytuł hrosmajstra, Anastasija prajhrała samuju važnuju partyju.
«Heto było na alimpijadzie 2004 hoda. Bolšuju častku turniru ja tady hulała čornymi. I vielmi chacieła hulać apošniuju partyju biełymi. Jak ni kruci, kali ty hulaješ biełymi, za taboj prava pieršaha chodu, ty zadaješ ton hulni, ale nie skłałasia. Inšaja dziaŭčyna z našaj kamandy taksama vykazała žadańnie hulać biełymi. Tamu hetu partyju mnie daviałosia zhulać čornym koleram. Vyjhrać nie udałosia. Paśla hulni raspłakałasia. Zdavałasia, što žyćcio na hetym skončyłasia. A paśla ja padumała, što čiempijonkaj śvietu mnie nie stać, i navat u top-10 nikoli nie ŭvajści, tamu źmiryłasia i pierajšła poŭnaściu na trenierskuju pracu. Hadoŭ 5 adpracavała trenierkaj u Aŭstralii», — dzielicca Nastaśsia.
Siońnia Nastaśsia i trenierka, i sudździa, i šachmatnaja funkcyjanierka.
«U dziacinstvie mama pytałasia mianie, chto tvaja najlepšaja siabroŭka. A ja razvažała, što kali ja chacieła, kab mianie vysłuchali, ja siabravała z Volaj, kali mnie treba byŭ šturšok, išła da Iryny. Tak i ŭ šachmatach. U kožnaj svajoj prafiesijnaj dziejnaści ja znachodžu toje, čaho chaču ŭ peŭny momant. Tamu mnie cikava ŭsio», — kaža Nastaśsia.
Asnoŭnaja zadača mižnarodnaha arbitra — sačyć za čytarami
Siońnia Nastaśsiu ciažka zaśpieć u krainie. Jana šmat pracuje sudździoj na mižnarodnych šachmatnych turnirach.
Z akcioram i amataram šachmataŭ Vudzi Charelsanam.
«Zadača sudździ — stvaryć usie ŭmovy spartsmienam, kab im było kamfortna. Kaniečnie, u šachmatach nie łoviać na dopinhu, tut łoviać na čytarstvie», — raspaviadaje sudździa.
«Časam zdarajucca absalutna dziciačyja situacyi, kali šachmatyst u prybiralni chavaje telefon z padkazkami. Zdarajecca, što zašyvajuć niejkija devajsy ŭ adzieńnie. Paśla partyi zadača sudździ — prahledzieć pry dapamozie śpiecyjalnych kampjutarnych prahram, ci była mahčymaść padkazki».
Nastaśsia Sarokina ŭpeŭnienaja, što prafiesijny šachmatyst takim zajmacca nie budzie, bo jon pavažaje i šachmaty, i siabie, ale kali na jakimści turniry vialiki pryzavy fond, spakusa vialikaja padmanuć i vyjhrać.
Akramia hetaha, u šachmatach jość praviły, jakija moža nie viedać sam spartsmien. Naprykład, ciapier zabaronienaja rakiroŭka dźviuma rukami. Dy i za źniešnim vyhladam šachmatysta ciapier treba sačyć.
«Šachmatysty pryvykli da taho, što jany prychodziać na turnir u tym, u čym im zručna. Ciapier ža, pa praviłach, spartsmiena nie dapuściać da spabornictvaŭ u biejsbołcy abo šlopancach i šortach».
Nu i nie varta zabyvacca, što šachmaty — vielmi emacyjny vid sportu.
«Što vy, — raskazvaje Nastaśsia, — zdarajecca, što spartsmieny i niervujucca, i pa stale kułakom hrymnuć mohuć. Navat sam Mahnus Karłsen (narviežski šachmatyst, čempijon śvietu pa šachmatach) moža padčas turniraŭ vielmi mocna žestykulavać».
Pra Mahnusa Karłsena Nastaśsia raskazvaje, što padčas topavych turniraŭ za im jedzić navat svajo telebačańnie, jakoje tranśluje kožny krok šachmatysta: kamu ŭśmichnuŭsia, u čym apranuty.
«Jon — biezumoŭnaja zorka № 1 u šachmatach ciapier. Ale hladzicie, jak paŭtarajecca historyja, — dzielicca Anastasija, — raniej za supraćstajańniem dźviuch «K» — Karpava i Kasparava sačyŭ uvieś śviet».
«Ciapier śviet sočyć za supraćstajańniem troch «K» — Karłsena, Karakina i Karuany (Fabijana Karuana — amierykanski šachmatyst). A ŭ Biełarusi ciapier uzychodzić zorka Uładzisłava Kavalova. Bačycie? Znoŭ proźvišča na K — niejkuju mahičnuju litaru dla šachmat. Budziem spadziavacca, što va Ułada ŭsio atrymajecca i «na jaho» taksama buduć chadzić natoŭpy prychilnikaŭ. Dumaju, što Suśvietnaja alimpijada pa šachmatach, jakaja adbudziecca ŭ Biełarusi ŭ 2022 hodzie, hetamu paspryjaje».
Razam z Uładzisłavam Kavalovym.
U Alimpijadzie, jak miarkujecca, voźmuć udzieł šachmatysty z 200 krain śvietu.
«Šachmaty — heta intelektualnaja budučynia krainy. Ja vielmi ŭściešanaja, što šachmaty ŭ Biełarusi ciapier adradžajucca, što im nadajecca šmat uvahi. My ładzim šachmatnyja turniry dla dziaciej i dla vieteranaŭ. Ja niejak prapanavała pravieści ŭ Biełarusi turnir pa šachboksie, ale majo nou-chau vialikaha zachapleńnia nie vyklikała. Ale, dumaju, usio napieradzie. Škada tolki, što ŭ sutkach nie 48 hadzin».
Nastaśsia Sarokina zamužam za Dzianisam Burko — fiłołah, jon staŭ fotamadellu, a ŭ jakaści chobi zasnavaŭ internet-płatformu biełaruskaj paezii «Litara-A». Jany vychoŭvajuć dačku Jaŭhieniju.
Z mužam Dzianisam Burko.
A jašče ŭ siamji Nastaśsi Sarokinaj žyvuć i sabaki, i kot i papuhaj.
«Sabak Boni i Kłajda my zabrali z Hurskaha, — raskazvaje Nastaśsia. — Tak što sumna doma nam nie byvaje. Kaniečnie, kali my byvajem doma, bo ŭ Ženi taksama vielmi ščylny hrafik — tenis, muzyka, anhlijskaja mova».
«Žeńka taksama hulaje ŭ šachmaty. I časta prosić pahulać ź joj», — praciahvaje Nastaśsia.
«Ale mnie, praŭda, niama kali. Dobra, što jaje tata taksama niabłaha hulaje ŭ šachmaty, i kali jana jeździć da jaho ŭ hości, jany mohuć syhrať paračku partyj. Vielmi dapamahajuć mnie maje baćki. Praŭda, ciapier znoŭ-taki niama času zajechać da ich na harbatu, čaściej na biahu zavožu Žeńku, a razmaŭlajem pa telefonie. A kali na mianie navalvajecca stoma, ja telefanuju tatu i paŭhadziny prosta płaču jamu ŭ słuchaŭku. A potym znoŭ za pracu. Ja nie pamiataju, kali ŭ mianie byli vychadnyja. Ale ja nie skardžusia, ja ž zajmajusia lubimaj spravaj usiaho žyćcia. I staŭlusia da hetaha, jak da jaskravaj partyi ŭ šachmaty, jakuju ja abaviazkova vyjhraju».
Anastasija Sarokina naradziłasia ŭ Minsku. Skončyła Respublikanskaje vučylišča alimpijskaha reziervu, paśla BDUFK. Z 2003 hodu pracavała trenieram pa šachmatach u Aŭstralii. Ad 2017 hoda ŭznačalvaje fiederacyju šachmat Biełarusi. Z 2018 hodu — vice-prezident FIDE.