Začaravanyja śmierciu
Pavodle dadzienych Usiaśvietnaj arhanizacyi achovy zdaroŭja, Biełaruś uvachodzić u pieršuju piaciorku krain z najbolšaj kolkaściu samahubstvaŭ. Kožny hod tut dobraachvotna raźvitvajucca z žyćciom kala troch tysiač čałaviek.
Pavodle dadzienych Usiaśvietnaj arhanizacyi achovy zdaroŭja, Biełaruś uvachodzić u pieršuju piaciorku krain z najbolšaj kolkaściu samahubstvaŭ. Kožny hod tut dobraachvotna raźvitvajucca z žyćciom kala troch tysiač čałaviek.
U červieni ŭ Biełarusi musić być zavieršana specyjalnaja prahrama pa prafilaktycy vypadkaŭ samahubstva. Hetaha vymahaje paharšeńnie sytuacyi. Siońnia karespandenty «Svabody» ŭdakładniali, jak ekanamičny kryzis upłyvaje na ŭzrovień samazabojstvaŭ u rehijonach.
Homiel
Na samahubstvy ŭpłyvaje nia tolki sacyjalny i ekanamičny kryzis, ale j duchoŭny.
U miastečku Kapatkievičy Pietrykaŭskaha rajonu jašče i siońnia kažuć pra žudasny vypadak. Tryccacihadovy žychar miastečka mocna pakryŭdziŭsia na maci, vyjšaŭ na panadvorak, abliŭ siabie benzinam i pstryknuŭ zapalničkaj. Vyratavać jaho nie ŭdałosia — zhareŭ žyŭcom. Nakolki viadoma, maci nie dała synu harełki, i tady jon vyrašyŭ raźvitacca z «surovaj realnaściu».
Pavodle aficyjnych źviestak, samy vysoki ŭzrovień samahubstvaŭ naziraŭsia na Homielščynie ŭ 2005 hodzie — zvyš 33 vypadkaŭ na sto tysiačaŭ čałaviek. A ŭ minułym, 2008 hodzie źviali rachunki z žyćciom bolš jak try z pałovaj sotni žycharoŭ vobłaści.
«Suicyd — pratest suprać adsutnaści pracy i ŭpeŭnienaści ŭ budučyni».
Vypadki samahubstva niaredka zdarajucca j siarod niepaŭnaletnich. Sioleta napradvieśni nakłaŭ na siabie ruki vaśmiklaśnik Vucieŭskaj siaredniaj škoły Dobruskaha rajonu.
Adzin ź lekaraŭ-psychijatraŭ abłasnoha kliničnaha psychaneŭralahičnaha špitala tak kamentuje metanakiravanaje pazbaŭleńnie siabie žyćcia: «Suicydalnaja aktyŭnaść u Biełarusi charaktaryzujecca tym, što my znachodzimsia va ŭmovach pastajannaha kryzisu — nia tolki sacyjalnaha, ekanamičnaha, ale j duchoŭnaha. Staraja systema kaštoŭnaściaŭ razvaliłasia, razvaliłasia systema sensaŭ. Novaja nie stvaryłasia ci padmianiajecca štučnymi sensami. Heta niemahčymaść siabie realizavać, dasiahnuć žadanaha ŭ žyćci. Tut maje značeńnie toje, što ŭ čałavieka niama stałaj pracy, upeŭnienaści ŭ budučyni. Niama mahčymaści zadavolić niejkija svaje bazavyja patreby. U padletkaŭ inšyja pryčyny, čym u darosłych. U ich heta chutčej impulsiŭny vyraz pratestu, niejki svojeasablivy kryk pra dapamohu ŭ ciažkoj dla ich psychalahičnaj sytuacyi».
Psychijatar zhadvaje taksama, što samahubstvy abumoŭlivajucca inšymi sacyjalnymi prablemami, i pierš za ŭsio alkahalizacyjaj nasielnictva: «Bolšaść samahubstvaŭ ździajśniajecca ŭ stanie alkaholnaha apjanieńnia. I varta razhladać prablemu alkahalizacyi nasielnictva jak jašče adzin faktar, jaki spryjaje pavieličeńniu kolkaści suicydaŭ».
Horadnia
U kryzis ludzi bolš chvaravita reahujuć na rečaisnaść.
Medyki na Haradzienščynie nia źviazvajuć naŭprost uździejańnie suśvietnaha finansavaha kryzisu z rostam kolkaści suicydaŭ i sprobaŭ samahubstva. Jany ličać, što takaja ŭzajemasuviaź pavinna być vyvučana hłybiej.
Jak kaža hałoŭny psychijatar Ministerstva achovy zdaroŭja Biełarusi Śviatłana Dzialendzik, ekanamičnaja niestabilnaść u śviecie pryviała da rostu tryvožnych rasstrojstvaŭ, depresij, a taksama sprobaŭ suicydu siarod nasielnictva Biełarusi.
Hałoŭny psychijatar krainy zajaviła ŚMI, što sioleta kolkaść zavieršanych suicydaŭ źniziłasia, ale vyrasła kolkaść ich sprobaŭ, pryčym siarod pracazdolnaha nasielnictva.
Psychijatry skardziacca na niedastupnaść praŭdzivaj infarmacyi i vynikaŭ sacyjalahičnych daśledavańniaŭ.
Abmiarkoŭvajučy hetuju prablemu sa specyjalistami z Haradzienskaj vobłaści, ja čuŭ roznyja mierkavańni, ale nichto naŭprost nie źviazaŭ kryzis z rostam suicydalnych sprobaŭ.
Voś što, da prykładu, skazaŭ nakont hetaha hałoŭny ŭrač psychaneŭralahičnaha dyspanseru ŭ Lidzie Anatol Svarob: «Sprava ŭ tym, što tut takaja zakanamiernaść nia vielmi prahladajecca. Kožny hod pa-svojmu roźnicca: letaś kolkaść suicydaŭ źniziłasia, a sioleta pakul na takim samym uzroŭni. Ale zdarajecca i tak, što niama nijakaha ekanamičnaha kryzisu, a kolkaść suicydaŭ i sprobaŭ moža być vialikaja».
Hałoŭny specyjalist u halinie psychijatryi ŭpraŭleńnia achovy zdaroŭja abłvykankamu Siarhiej Bukin nahadvaje, što ŭ vajnu suicydaŭ byvaje mieniej, čym u mirny čas.
«Pavinny być chacia b niejkija sacyjalahičnyja apytańni, kab my mahli aperavać kankretnymi ličbami, paraŭnaŭčyja charaktarystyki dla supastaŭleńnia samahubstvaŭ padčas ekanamičnaha kryzisu i kali jaho niama. I to, dumaju, heta buduć tolki prykładnyja mierkavańni».
Psycholah spadar Alaksiej, jaki dziažuryć pry haradzkim telefonie davieru, kaža, što ludzi sa svaimi prablemami telefanavali i da ekanamičnaha kryzisu, i ciapier kolkaść telefanavańniaŭ nia źmienšyłasia, ale nichto naŭprost na kryzis nia skardzicca: «Kali ŭ čałavieka jość prablema, to jana jość niezaležna ad taho, ci adbyŭsia ekanamičny kryzis. Kaniečnie, sytuacyja moža adbivacca na im: moža pahoršyć stan, ale moža prymusić čałavieka i zdryhanucca, prymusić zadumacca nie nad svaimi prablemami, a, skažam, pakłapacicca pra siamju, pieranakiravać dumki i dziejańni».
Mahiloŭ
Siaredni ŭzrost samahubcaŭ na Słaŭharadčynie — krychu bolš za 30.
Na Mahiloŭščynie medyki adznačajuć rost sprobaŭ samahubstva ŭ ludziej pracazdolnaha vieku. Najčaściej jany sprabujuć dobraachvotna raźvitacca z žyćciom u depresiŭnym stanie, abciažaranym alkaholem.
Letaś u Słaŭharadzkim rajonie skončyli žyćcio samahubstvam dziesiać čałaviek. Šaściora ź ich nidzie nie pracavali, dvoje byli zvolnienyja za miesiac da samahubstva i tolki ŭ dvuch była praca. Siaredni ŭzrost miascovych samahubcaŭ — krychu bolšy za tryccać hadoŭ. Šaściarym žycharam rajonu raźvitacca z žyćciom nie dali medyki.
Ahulnaj aficyjnaj statystyki pa samahubstvach na Mahiloŭščynie znajści nie ŭdałosia. Niekatoryja specyfičnyja niuansy samahubstvaŭ u rehijonie paviedamiŭ supracoŭnik Mahiloŭskaj psychijatryčnaj balnicy: «Kryzis stvaraje sytuacyju razhublenaści, ludzi ŭpadajuć u depresiju».
«U cełym pracazdolny ŭzrost padros, asabliva ŭ haradach. Tut zapyty ŭva ŭsich vyšejšyja. Usio heta paznajecca ŭ paraŭnańni. U sielskaj miascovaści taksama šmat suicydaŭ. U asnoŭnym heta z-za pjanstva adbyvajecca. Rabić niama čaho. Na dadatak alkahalizacyja ŭsiaho nasielnictva».
Pra toje, što sytuacyja z samahubstvami ŭ rehijonie nie zusim pazytyŭnaja, śviedčyć i admysłovaja narada, jakuju dniami praviali ŭ abłasnoj prakuratury. Jaje supracoŭniki da asnoŭnaj pryčyny suicydaŭ na Mahiloŭščynie — pjanstva — dadali jašče siamiejnyja kanflikty dy kanflikty na pracy, jakija pryvodziać čałavieka da depresiŭnaha stanu. Siarod pryčynaŭ — i prablemy pracaŭładkavańnia.
Psycholahi źviazvajuć rost sprobaŭ dobraachvotna pajści z žyćcia z kryzisam u ekanomicy.Havoryć psycholah Volha z Mahilova:
«Kryzis i sutyknieńnie ź jaho niepryjemnaściami, ź jakimi čałaviek raniej nie sutykaŭsia — heta jaho duža pałochaje. I jon sapraŭdy nia viedaje vyjścia z hetaha. Kali havaryć pra antykryzisny vychad, to treba havaryć pra psychalahičnuju kulturu ŭ hramadztvie. A jana duža nizkaja».
Pavodle surazmoŭnicy, kab efektyŭna zmahacca z suicydami, treba mieć šmat psycholahaŭ, jakija majuć adpaviednuju specyjalizacyju, a ich u Biełarusi katastrafična mała. Kali sytuacyja nia źmienicca, to Biełarusi nakanavana źmirycca z statusam adnoj z samych suicydalnych krain śvietu — 20 vypadkaŭ na 100 tysiač nasielnictva.
Bieraściejščyna
Zvodzić rachunki z žyćciom zmušaje haleča, biespracoŭje i pjanstva.
Ekanamičnyja paharšeńni spryčynilisia da rostu kolkaści alkaholikaŭ i samahubcaŭ. Asabliva adčuvajecca hetaja tendencyja ŭ sielskaj miascovaści.
Supracoŭniki bieraściejskaj milicyi nieachvotna dzielacca analityčnaj infarmacyjaj. Ale ŭsio ž jany pryznajuć, što ciapier u Prybužžy nazirajecca rost samahubstvaŭ.
«Viešajucca. Dzie bolš, dzie mienš. Jość, što tabletak niejkich hłynie», — kaža kapitan milicyi Hancavickaha RAUS Viktar Hajciukievič.
Bolš tryvožacca medyki. Hałoŭny ŭrač Kryvošynskaha psychaneŭralahičnaha dyspanseru Jury Naŭrodzki paviedamlaje, što lakarnia raźličanaja na 200 łožkaŭ i nivodzin ź ich ciapier nie pustuje.
«Siarod samahubcaŭ absalutnaja balšynia — alkaholiki».
«Da nas bolš ciapier nakiroŭvajuć alkaholikaŭ. Suicydy… Taksama traplajuć paśla suicydaŭ da nas. Lachavicki rajon naahuł adzin z samych niebiaśpiečnych. Lachavicki, Hancavicki…»
Baranavicki ŭrač Alaksandar Halkievič ličyć, što prablemy, jakija zmušajuć čałavieka leźci ŭ piatlu, hłybiejšyja, čym pra heta kažuć aficyjna: «Zaraz, asabliva zaraz, kali razvalilisia kałhasy, kali ŭ ludziej niama pracy, niama perspektyvy, niama budučyni, alkahalizm nastolki šyroka pajšoŭ. Siarod samahubcaŭ absalutnaja balšynia — alkaholiki».
«U čas kryzisu i razvału dziaržava ad ludziej adviarnułasia».
Alaksandar Halkievič pryznaje, što ajčynnaja medycyna nia moža vypravić takoje stanovišča, a hałoŭnuju pryčynu bačyć u dziaržaŭnaj palitycy: «Ludzi nia mohuć spravicca sami sa svajoj biadoj. U časy kryzisu, razvału dziaržava ad ludziej adviarnułasia: niama dzie pracavać, niama čaho jeści, karmić dziaciej — vašyja prablemy. Dziaržavie vyhadna ludziej spojvać, kab jany nie zajmalisia palitykaj».
***
Pavodle dadzienych Usiaśvietnaj arhanizacyi achovy zdaroŭja, na adno samazabojstva prypadaje 8—9 sprobaŭ suicydu. I takich sprobaŭ u Biełarusi, jak paviedamlajuć specyjalisty Respublikanskaha navukova-praktyčnaha centru psychičnaha zdaroŭja, u 2008 hodzie było zarehistravana 6729, što na 50,6% bolš, čym u 2007 hodzie.