Karanacyja Mindoŭha z Čykaha

Apošnija dni vystavy adnoj karciny ŭ Mastackim.

U muziejach jość takaja praktyka: vystava adnaje karciny. Zazvyčaj tak ekspanujucca znakavyja, važnyja tvory. Da 17 sakavika ŭ Nacyjanalnym mastackim muziei prachodzić mienavita takaja vystava. Ekspanujecca karcina «Karanacyja Mindoŭha» Adomasa Varnasa, prymierkavanaja da 1000-hodździa pieršaj zhadki nazvy «Litva».

Pałatno «Karanacyja Mindoŭha» litoŭski mastak Varnas stvaryŭ u Čykaha, na emihracyi, da 700-hodździa chrostu Litvy i karanacyi Mindoŭha. Karcinu mastak pisaŭ čatyry (!) hady, da 1955 hoda, kali jamu samomu było ŭžo 70 hadoŭ. A. Varnas pakazaŭ kulminacyjny momant karanacyi — na hałavu ŭklenčanaha praviciela biskup Kułma ŭskładaje karonu.

Stvarajučy pałatno, Varnas źviartaŭsia da słynnych litoŭskich historykaŭ, jakija žyli ŭ emihracyi: Šapoki i Ivinskisa. Što praŭda, u biełaruskaj viersii adlustravanyja litoŭskim tvorcam padziei vyhladajuć zusim inačaj. Toje, što dumajuć pra nas inšyja, zdajecca nam bolš važnym i abjektyŭnym za toje, što dumajem pra siabie my sami.

U histaryčnuju scenu XIII stahodździa Adomas Varnas uklučyŭ vyjavy litoŭskich adradžencaŭ XIX — XX stahodździaŭ — Antanasa Straździalisa, Vincasa Kudzirki dy inšych, źnitavaŭšy daŭninu z sučasnaściu. Hetaja karcina — alehoryja, a nie dakumientalna dakładnaja ilustracyja historyi. Tamu vyšukvać histaryčnyja niedakładnaści tut niedarečy.

Heta tvor litoŭskaha adradženca-emihranta, što ŭvasobiŭ mary, pamknieńni i ambicyi svajho naroda.

Vystava ŭ Mastackim muziei praciahniecca da 17 sakavika.

Biełaruski śled

Adomas Varnas atrymaŭ hruntoŭnuju, choć i bieśsistemnuju mastackuju adukacyju ŭ Pieciarburhu, Varšavie, Krakavie, Ženievie, Vilni. Darečy, jon vučyŭsia peŭny čas razam ź biełaruskim mastakom Jazepam Drazdovičam, u malavalnaj škole Trutniova ŭ Vilni. A ŭ mižvajenny čas byŭ nastaŭnikam Piotry Sierhijeviča, čyje tvory viedamyja kožnamu biełaruskamu školniku. Małady Sierhijevič u 1919 hodzie naviedvaŭ Volnuju škołu malunku j žyvapisu litoŭskaha mastaka ŭ Vilni. Adomas Varnas u mižvajennaj Litvie staŭ žyvym kłasikam, jaki stvaryŭ panteon vobrazaŭ dziejačaŭ litoŭskaje kultury. Vybitny partretyst, talenavity hrafik, jon naŭprost spryčyniŭsia da stvareńnia nacyjanalnaje škoły litoŭskaha mastactva.

U mižvajenny čas Varnas padarožničaŭ pa maleńkaj Litvie, malujučy i fatahrafujučy prydarožnyja kaplicy i kryžy, staradaŭnija narodnyja śviatyni.U 1938 h. na 30-hodździe tvorčaj dziejnaści mastaka ŭ Kaŭnasie na vystavie ekspanavalisia blizu 200 pracaŭ žyvapisu, 300 hrafiki i malunkaŭ. Na žal, z usiaho zboru jaho pracaŭ da našych dzion zachavałasia nie tak šmat, padčas Druhoj suśvietnaj vajny zhareŭ jaho dom i źnikła sabranaja im unikalnaja kalekcyja narodnaha mastactva. U 1944 h. Adomas Varnas źjazdžaje na Zachad, u Amieryku, dzie dačakaŭsia stohadovaha ŭzrostu.

Karcinu Varnasa «Karanacyja Mindoŭha» Litvie padaryŭ inžynier, dziejač litoŭskaj kultury, miecenat Domas Adamajcis z Čykaha.

Tak litoŭcy vučać nas šanavać svajo — tradycyju, historyju, mastactva.

Na vialiki žal, tvory biełaruskich kalehaŭ i vučniaŭ Varnasa, hienijalnych mastakoŭ Jazepa Drazdoviča i Piotry Sierhijeviča, siońnia nie ŭ takoj pašanie ŭ Biełarusi. Bolšaść kłasičnych pałotnaŭ Piotry Sierhijeviča źbierahajecca ŭ muziejach Litvy, a niekalki tvoraŭ Jazepa Drazdoviča źmiaścili ŭ nievialički zakutok mastackaha muzieja. Ich čas nie pryjšoŭ…

Kamientary da artykuła