Jury Turonak pra zabojstva Kube
№ 04 (125) 1999 h.
JURY TURONAK PRA ZABOJSTVA KUBE
U svajoj knizie «Biełaruś pad niamieckaj akupacyjaj» Jury Turonak pryvodzić dakumenty, jakija śviedčać, što Kube pratestavaŭ suprać metadaŭ akupacyi Biełarusi: «Masavyja rasstreły abo paleńnie žanok i dziaciej nia majuć ničoha supolnaha z humannym viadzieńniem vajny. Kolkaść viosak, źniščanych u čas vialikich palicejskich aperacyjaŭ, pieravyšaje kolkaść viosak, spalenych partyzanami... Kali takimi metadami dziejničać i nadalej, niama čaho raźličvać na ŭcichamirańnie kraju... Karnyja aperacyi časam pieratvarajucca ŭ kryvavyja orhii... Dahetul,— aproč abiacańniaŭ, u jakija nia vieryć užo nichto, — my praktyčna nie dajem ničoha narodam Uschodu» (rapart Kube berlinskamu kiraŭnictvu).
Kiraŭnictva CC sprabavała pieraškodzić pašyreńniu źviestak pra złačynstvy karnych atradaŭ, zatyknuć Kube rot i prybrać jaho ź Miensku. Hinuć, nibyta «ad ruk partyzanaŭ», što niemahčyma spraŭdzić, Erenlajtner i Sakovič, ad jakich Kube atrymlivaŭ infarmacyju, na žyćcio Kube robicca zamach: «pad scenaju Mienskaha teatru była ŭstanoŭlena mina, raźličvałasia, što jana ŭzarviecca ŭ toj čas, kali ŭ teatry znachodziŭsia Kube z nahody ŭračystaha abviaščeńnia SBM. Ale vybuch prahučaŭ paźniej, u čas pradstaŭleńnia kamedyi Alachnoviča «Pan ministar», na jakim haŭlajter užo nie prysutničaŭ. Zahinuła 13 čałaviek». Kiraŭniki SS i SD pisali danosy na Kube ŭ Berlin: «... abrazy, jakija Kube kidaje ŭ adras SS abo paasobnych kamandziraŭ SS, daŭno nie ŭ navinu... Haŭlajter zabaraniŭ supracoŭnikam Hienkamisaryjatu kantaktavać z SD...» (List Fon Hotberha). Kube «ŭ hłybini svajoj źjaŭlajecca praciŭnikam našych žydoŭskich akcyjaŭ» i «pakidać hienkamisara na raniejšaj pasadzie niemetazhodna» (rapart šefa SD Štraŭcha).
Śmierć Kube była naruku nia tolki savieckim uładam, ale i kiraŭnictvu SS, i Turonak nie vyklučaje versijaŭ pra toje, što zamach padrychtavali SS i SD ci, prynamsi, nie zrabili ničoha, kab praduchilić jaho. U padtrymku hetaha jon pryvodzić toj fakt, što za tydzień pracy śledčaj kamisii SS było vyśvietlena, što Mazanak i Osipavu pierapravili ŭ Maskvu, što, pavodle Turonka, aznačaje, što SD mieła infarmataraŭ u atradzie, kudy ŭciakli žančyny. Himler, u svaju čarhu, skazaŭ, što tolki śmierć vyratavała Kube ad kanclahieru (Reitlinger G. The house built on sand. The conflicts of German policy in Russia 1939-45. London, 1960).
U BSSR Kube aceńvali adnaznačna admoŭna, — piša Turonak, — tady jak u kołach biełaruskaj emihracyi ŭvohule ŭstrymlivalisia ad jakich-niebudź acenak. A Rajtlindžer, daśledčyk hienacydu žydoŭ u Eŭropie, adznačaŭ, što dziejańni Kube nie dali plonu, ale «siarod... bujnych čynoŭnikaŭ u Rasiei Kube byŭ adziny, chto peŭny čas tarmoziŭ dziejnaść rasisckich zabojcaŭ. Patetyčny i niaŭdačlivy, toŭsty i jurlivy, hety staravaty čałaviek šmat miesiacaŭ zajmaŭsia tym, na što nie aśmielvaŭsia nivodzin udzielnik antyhitleraŭskaj apazycyi».
A.V.