Aleś Kudrycki. 10 kilabajtaŭ kachańnia

10 kilabajtaŭ kachańnia

Cłovy Laroux, Ethan, Marker, Melissa, Chernobyl, Class, Footer, Form, Happy99, na pieršy pohlad, ničoha nia łučyć. Ale ŭsio heta — dziasiatak samych škodnych kamputarnych virusaŭ 1999 hodu. 2000 hod raspačynajecca novym rekordam — virus, piaščotna nazvany I Love You, byŭ zapuščany ŭ internet 4 traŭnia dy ŭžo ŭ pieršyja šeść dzion narabiŭ strataŭ va ŭsim śviecie ažno na 6,7 miljardaŭ dalaraŭ. Naškodziŭ jon i brytanskamu parlamentu, i Pentahonu, i CRU.

Pracuje virus pavodle pryncypu Trajanskaha kania: na kamputar pa kamputarnaj pošcie prychodzić list pamieram kala 10 kilabajtaŭ, nazvany I Love You, admysłova, kab źjaviłasia spakusa jaho pračytać. Toj, chto čytaŭ ramantyčnuju kamputarnuju cydułku, potym zarakaŭsia krucić kachańnie pa internecie — prahrama-virus źniščała ŭsiu infarmacyju na jahonym kamputary dy rassyłałasia na adrasy siabroŭ niebaraki-atrymalnika. Virus «padchapili» dziasiatki miljonaŭ kamputaraŭ va ŭsim śviecie.

Nam hetyja kamputarnyja prablemy časam padajucca nia blizkimi, pahatoŭ što ŭ Biełarusi virus nie narabiŭ biady. «Dy trasca z hetym internetam, — skaža niechta. — Žyli bieź jaho i dalej niejak pražyviem». Ale pra radyjo dy telebačańnie takoje taksama kaliś kazali. Pažyviem-pabačym.

Cikava inšaje: kamu dy dla čaho treba pisać tyja virusnyja prahramy?

U aŭtarstvie apošniaha internet-mikrobu padazrajuć šmat kaho, u tym liku j našych susiedziaŭ-litoŭcaŭ. Ale najbolš padazrajuć filipinskaha studenta Husmana. Dakładniej, byłoha studenta. Virus papoŭz pa suśvietnym pavucińni za dzień da cyrymonii ŭručeńnia dyplomaŭ u kamputarnym kaledžy AMA, što ŭ stalicy Filipinaŭ Manile. Praŭda, dyplomu Husman tak i nie atrymaŭ. Dyplomnaj pracaj maładoha prahramista była kamputarnaja prahrama, vielmi padobnaja da virusu, što prymusiŭ dziasiatki miljonaŭ ludziej praklaści ŭsie hetyja fajły, mehabajty dy klavijatury. Na paloch finalnaj spravazdačy Husmana jahony vykładčyk pastaviŭ recenziju: «My nia robim prahramaŭ-uzłomščykaŭ». Student musiŭ raźvitacca z kaledžam. Ciapier jahonaj bijahrafijaj cikavicca FBR. Husman užo pryznaŭ, što moh pa nieachajnaści vypuścić u internet «dyplomny» virus.

Što ruchaje stvaralnikami kamputarnaj pošaści? Što adčuvaje čałaviek, jaki siadzić za kamputaram, praź jaki možna vandravać pa ŭsim śviecie, razmaŭlać ź lubym z mnohich miljonaŭ takich samych błukalnikaŭ u hlabalnym pavucińni? Časam — prynaležnaść da čałaviectva, a inšym razam — adno adčužanaść i adzinotu. Śviet, pieratvorany ŭ plastmasavuju, nabituju mikraschiemami karobku na tvaim stale, nie škada pakryŭdzić. Asabliva, kali jon pakryŭdziŭ ciabie. Navat paśpiachovyja maładyja ludzi z zachodnich krainaŭ znachodziać sabie vorahaŭ u vyhladzie siońniašniaha vielizarnaha, skvapnaha, karparacyjnaha suśvietu. Kampanija «Majkrasoft» — čym nie pradstaŭnik takoj hiehiemonii? Mienavita jana, darečy, spryčyniłasia da takich pačvarnych nastupstvaŭ kiber-ataki. Amal što ŭsie hałoŭnyja virusy (I Love You ŭ tym liku), byli napisanyja na Microsoft's Visual Basic — movie prahramavańnia, stvoranaj admysłova pad majkrasoftaŭskaje prahramnaje zabieśpiačeńnie. Zaraz bolšaść kamputaraŭ vykarystoŭvaje prahramnyja pradukty, stvoranyja pad kiraŭnictvam Biła Hiejtsa. Adbyłosia prykładna toje samaje, što moža zdarycca tady, kali ŭsiu planetu zasiejać, skažam, adnym hatunkam bulby: paru hadoŭ radzić budzie niabłaha, ale potym niejkaja parša ci nematoda paniščać usio pasadžanaje. Na ščaście, nie brakuje inšych raślinaŭ i hatunkaŭ, i kali chvaroba napadaje na jaki adzin ź ich, dyk inšyja akazvajucca bolš stojkija, tamu čałaviectva jašče nia vymierła z hoładu.

Hakiery — hramada piarestaja. Padpolnaja hrupa GRAMMERSoft, da jakoj naležaŭ Husman, zajmałasia tym, što stvarała i pradavała studentam kamputarnyja prahramy, jakija jany pavinny byli sami napisać u jakaści kantrolnych pracaŭ. Karaciej, Husman ź siabrami zarablaŭ hrošy. Ale nia ŭsie hakierskija hrupoŭki majuć takija prazaičnyja mety. Tak, u adkaz na bałkanskuju kampaniju NATO rasiejskija hakiery skaaperavalisia dy razbambili šmat amerykanskich sajtoŭ. Staronki mahutnych vajskovych arhanizacyjaŭ zvyčajna majuć dobruju achovu ad takich napadaŭ, a tamu pad haračuju ruku rasiejskich sajuźnikaŭ Serbii čaściakom traplali sajty samych biaskryŭdnych amerykanskich hramadzkich arhanizacyjaŭ.

Historyja virusu I Love You praciahvajecca. U paniadziełak ci aŭtorak filipinskaje Nacyjanalnaje biuro raśśledavańniaŭ zrobić dakład pavodle analizu dyskietaŭ, znojdzienych u kvatery Husmana. Mabyć, tady ŭsio stanie na svaje miescy. A pakul u śviecie ŭžo hulajuć novyja versii virusu dy rastuć prybytki kampanijaŭ, jakija zajmajucca raspracoŭkaj i prodažam antyvirusnych prahramaŭ. Kali ŭ vas jość kamputar, dyk lepš zavieści dla jaho kartku, jak u paliklinicy, dy peryjadyčna prachodzić abśledavańnie na virusy, mnohija ź jakich prajaŭlajuca nie adrazu. Darečy, chodziać čutki, što «daktary» admysłova ŭstaŭlajuć u svaje prahramy novych mikrobaŭ, kab klijentaŭ-pacyjentaŭ nia mienšała. Kiber-chaos, vyklikany apošnim virusam, śviedčyć jašče pra adnu cikavuju akaličnaść: znajšlisia dziasiatki miljonaŭ ludziej, jakija prahnuć kachańnia. Zamiest taho, kab ścierci z pamiaci kamputaru list z nazvaj I Love You, jany pračytali jaho. O, adzinota, kolki ludziej piajuć tabie litańnie!

Aleś Kudrycki