Valery Bułhakaŭ. Ci daviadzie Łukašenka biełaruskuju haspadarku da krachu?

---

Valery Bułhakaŭ

Ci daviadzie Łukašenka
biełaruskuju haspadarku da krachu?

 

Pieradvybarnaja kampanija Alaksandra Łukašenki vyznačajecca razmacham — tut tabie i źjezdy ŭ marmurovych zalach, i paloty ŭ Maskvu i Jerevan, i vizyty darahich zorak — ad tavaryša Czeminia da pana Pucina, i razdača Hierojaŭ dyrektaram, i dareńnie hinekalahičnych centraŭ žančynam stalicy, i ratavańnie ajčynnaha kinematohrafu, i zapusk padstaŭnych kandydatak z nastupnym histeryčnym źniaćciom, i ŭviadzieńnie ŭ dziejańnie novych stancyj mienskaha metra, i pryciahalny dla biełaruskich vybarcaŭ siamiejny kanflikt ź biehłym aliharcham Vaniem Ciciankovym. Inšyja kandydaty ŭ hetym jamu nie daraŭnajucca.

 

Ale pry hetym Łukašenka, jak i siem hadoŭ tamu, nia hrebuje zarablać palityčnyja dyvidendy na drobnych antykarupcyjnych skandałach i abiacańniach “zapuścić zavody”. Rolu druhoha ciapier adyhryvaje prapahanda pośpiechaŭ biełaruskaj pramysłovaści.

Łukašenku padabajecca naciahvać na siabie masku ekanamista (tak jon sam siabie acharaktaryzavaŭ u zajavie, padadzienaj u Centravybarkam). Jon ličyć biznes-elity najbolšaj patencyjnaj niebiaśpiekaj dla stvoranaha im režymu i tamu što jość siły imkniecca pakazać siabie harantam ich budučaha praćvitańnia, zaručycca ich padtrymkaj. Jon sustrakajecca z udzielnikami Ekanamičnaj rady SND i nie škaduje ciopłych słovaŭ dla jašče niadaŭna “vašyvych” pieramožcaŭ konkursu “Najlepšy pradprymalnik 2000 h.”: “Pradprymalniki — heta ludzi, jakija stvarajuć asnoŭnyja vartaści ŭ našym hramadztvie, u našaj dziaržavie”.

Pieradvybarnaja kampanija Łukašenki nakiravanaja na šyrokija słai biełaruskaha hramadztva — i na amataraŭ kino, i na zacikaŭlenych u palapšeńni žytłovych varunkaŭ, i na prychilnikaŭ intehracyi z Rasijaj i baraćby z karupcyjaj, i na rabotnikaŭ bujnych pradpryjemstvaŭ dy biznesoŭcaŭ. Nu i, kaniečnie, tutejšych nośbitaŭ “pravasłaŭnaj duchoŭnaści”.

Łukašenkaŭskaja kampanija moža być uzoram dla inšych kandydataŭ, bo jon mabilizavaŭ najbolšuju kolkaść materyjalnych i ludzkich resursaŭ. A taksama tamu, što Łukašenka imkniecca stvaryć uražańnie palityka, jaki realna kansaliduje biełaruskaje hramadztva.

Utapičnaja dumka Viačorki

Apazycyi pakul redka kali chapaje na taki napor. Vidać, tamu Vincuk Viačorka padčas praviedzienaj im pry kancy červienia ŭ Viciebsku pres-kanferencyi dapuściŭ, što Łukašenka moža pieramahčy na vosieńskich vybarach, ale tady režym pratrymajecca ad siły hod-paŭtara — jahony chutki krach niepaźbiežny ŭ vyniku raskołu ŭ asiarodździ namenklaturnych rabotnikaŭ i ekanamičnych čynoŭnikaŭ.

Takaja palityčnaja nizkavokaść ahułam charakternaja dla asiarodździaŭ biełaruskaj apazycyjnaj intelihencyi. Toj samy prahnoz možna pračytać u zvarocie Zianona Paźniaka da vybarcaŭ u artykule hazety “Moskovskij komsomolec”, padrychtavanym z dapamohaj “Chartyi'97”. Zhadvajecca, jak Aleh Trusaŭ jašče ŭ 1996 h. u interviju “NN” pradkazvaŭ, što Łukašenka pratrymajecca ŭva ŭładzie ad siły hod-dva. Realnaść źniapraŭdziła ŭsie hetyja prahnozy.

Niedarečnaść takoha kštałtu razvažańniaŭ padvojnaja: pa-pieršaje, jany vyklikajuć apatyju ŭ stanie demakrataŭ (maŭlaŭ, my tak mnoha zrabili, što ciapier možna i adpačyć — Łukašenka sam chutka hałavu sabie skrucić), pa-druhoje, imi pamyłkova akreślivajecca krynica hałoŭnaj niebiaśpieki dla łukašenkaŭskaha režymu — u razumieńni Viačorki, heta faktyčna vyšejšyja adździeły dziaržaŭnaha aparatu. Kali vykazać tezu V.Viačorki jaśniej, dyk: ekanamičnyja intaresy biełaruskaj namenklatury majuć nastolki razyścisia z łukašenkaŭskaj ekanamičnaj palitykaj, što adzinaj zarukaj ich paśpiachovaj realizacyi nieŭzabavie stanie adchileńnie Łukašenki ad ułady.

Apazycyjnaja intelihiencyja časta nia bačyć, što łukašenkaŭski režym, jaki jon jość, — heta sparadžeńnie vyšejšaj biełaruskaj namenklatury. Hety režym ciaham usiaho svajho isnavańnia vykonvaŭ ad pačatku ŭskładzienuju na jaho asnoŭnuju funkcyju — kanservavaŭ paŭstałyja paśla raspadu SSSR adnosiny ŭłady i ŭłasnaści ŭ Biełarusi. Bolš za 80% majomaści dahetul znachodzicca ŭ dziaržaŭnaj ułasnaści — h.zn., faktyčna naležyć toj samaj biełaruskaj namenklatury, jakaja pryviała da ŭłady Łukašenku (adpaviedna, źmianieńnie adnosinaŭ ułasnaści nieminuča paciahnuła b za saboj źmianieńnie balansu ŭłady; akurat tamu Łukašenka da apošniaha supraćdziejničaje pieradziełu stasunkaŭ ułasnaści ŭ Biełarusi, navat prychodu rasijskaha kapitału na biełaruski rynak). Da taho ž, adchileńnie Łukašenki ad ułady mahło b vyklikać niepradkazalnyja i niepažadanyja dla namenklatury strukturnyja transfarmacyi palityčnaj systemy.

Takim čynam, stvorany Łukašenkam režym u vyznačany Viačorkam termin moža razvalicca tolki ŭ vyniku narodnaha paŭstańnia abo ekanamičnaha krachu (mahčymaści vajskovaj intervencyi, ahulnanacyjanalnaha stychijnaha biedztva i inš. treba vyklučyć). Perspektyva narodnaha paŭstańnia abo maštabnych sacyjalnych kataklizmaŭ u aznačany peryjad z pazycyi siońniašniaha dnia zdajecca ŭtapičnaj. Kali śledam za Viačorkam dapuścić, što Łukašenka pieramoža na vosieńskich vybarach, to ŭžo hetaja padzieja daść “baćku” hetki “kredyt davieru” ad biełaruskaha narodu, jaki jon naŭrad ci paśpieje vytracić da vosieni-zimy 2002—2003 h. Bolš za toje, Łukašenka daŭno i tryvała zarekamendavaŭ siabie jak majstra sacyjalnaha papulizmu, u jakoha jość niemudrahielistyja i dastupnyja adkazy na samyja złabadzionnyja pytańni biełarusaŭ. Biezahladny papulizm Łukašenki prymušaje jaho aperatyŭna adhukacca na nadzionnyja kłopaty prostych biełarusaŭ. Apošniaje, darečy, varta było b pieraniać i kandydatam ad demakratyčnaha bloku, u čyich razreklamavanych u ŚMI imidžach niaredka zašmat chałodnaj adstaronienaści i zamała žyvoj čałaviečnaści. Možna z peŭnaściu śćviardžać, što pieramožcam Łukašenki budzie palityk, zdolny adčuć bićcio kožnaha biełaruskaha serca.

Ekanamičny krach Biełarusi nie pahražaje

Ekanamičny krach Biełarusi taksama ŭ najbližejšy čas nie pahražaje. Naturalna, u biełaruskaj kamandna-administracyjnaj ekanomicy nazirajucca šmatlikija kryzysnyja źjavy i tendencyi, jakija Łukašenkava abiacańnie davieści siaredniuju zarabotnuju płatu da 100$ uzmacniła.

Tablica 1 pakazvaje, jakuju canu biełaruskaj ekanomicy davodzicca płacić za papulisckija abiacańni Łukašenki. Źmianšeńnie kapitalnych układańniaŭ, istotnaje zapavoleńnie žytłovaha budaŭnictva, pavieličeńnie kolkaści biespracoŭnych, śviedčać ab spadzie spravovaj aktyŭnaści ŭ Biełarusi. Stodalaravy zarobak ad Łukašenki taksama apłačany biesprecedentnym padzieńniem biełaruskaha impartu.

Aprača hetaha, u pieršym kvartale h.h. pavodle aficyjnych źviestak pryrost vałavaha ŭnutranaha praduktu (VUP) skłaŭ 1%, a pavodle acenak šerahu niezaležnych ekspertaŭ VUP uvohule źniziŭsia na 3%. Za studzień–luty vytvorčaść spažyvieckich tavaraŭ źmienšyłasia na 2,5%, u tym liku praduktaŭ charčavańnia — na 5,3%. Sa studzienia da lipienia rost cenaŭ u Biełarusi skłaŭ bolš za 20%. Za studzień—krasavik adbyłosia źmianšeńnie pamieru statutnych fondaŭ bankaŭ na 6,4%. Unutrany dziaržaŭny doŭh tolki za pieršy kvartał pavialičyŭsia na 17,2% (prykładna na 365 młn. dalaraŭ), biez uliku kredytaŭ pad harantyi ŭradu.

Niahledziačy na ŭsie zapeŭnivańni Łukašenki, što narešcie nam udałosia vyjści na ŭzrovień “dakryzysnaha” 1990 h., u 2001 h. vytvorčaść pramysłovych tavaraŭ skłała adno 88% ad uzroŭniu 1990 h. Zatoje tolki za minuły hod impart tavaraŭ lohkaj pramysłovaści vyras na 16,7%, abjom ekspartavanych u krainu praduktaŭ charčavańnia ŭzros na 34%.

Lavinapadobna raście dola stratnych pradpryjemstvaŭ. U lohkaj pramysłovaści jana dasiahaje 33%, u charčovaj — 15%, u cełym pa pramysłovaści — 21%. Bolš za pałovu z 2543 biełaruskich kałhasaŭ i saŭhasaŭ stratnyja, štomiesiac na datacyi dla ahrapramysłovaha kompleksu vydatkoŭvajecca kala 20 młrd. rubloŭ.

100$ — ciažar dla haspadarki

Na fonie padzieńnia asnoŭnych ekanamičnych pakaźnikaŭ deficyt u handli z Rasijaj dasiahnuŭ rekordnaj adznaki — 1 młrd. 700 młn. dalaraŭ ZŠA.

Tamu, choć zarpłata raście, a bolš jak 40% biełarusaŭ pa-raniejšamu znachodziacca za rysaj biednaści.

Biełaruskaja haspadarka — heta typovaja dla Ŭschodniaj Eŭropy pierachodnaja ekanomika, jakaja na pačatku rynkavych transfarmacyj vałodała niakiepskim patencyjałam i nia straciła jaho da kanca i ciapier. Jašče ŭ padrychtavanym u 1990 h. analitykami “Deutsche Bank'u” indeksie perspektyvaŭ raźvićcia savieckich respublik Biełaruś atrymała vysokija bały — 8 za ŭzrovień industryjalizacyi i 6 za raźvićcio infrastruktury.

 

Hady łukašenkaŭskaha kiravańnia byli čarhavańniem niepaśladoŭnaj, pałavinistaj liberalizacyi haspadarčaj dziejnaści i krutych adkataŭ nazad, da jaje hiperrehulacyi z boku dziaržavy. Što ž adbyvałasia ŭvieś čas — subjekty haspadarańnia pastajanna byli zakładnikami palityčnych ambicyj biełaruskaha kiraŭnictva. Tamu azdaraŭleńnie biełaruskaj ekanomiki mahčymaje tolki pry karekcyi palityčnaha kursu našaj dziaržavy. Ale jak chutka pryjduć da ŭśviedamleńnia hetaha biełaruskija ekanamičnyja elity, havaryć jašče rana. Na žal, kandydaty antyłukašenkaŭskaha bloku zamała ŭvahi nadajuć abaronie intaresaŭ tych, chto vyznačaje palityku krainy — kiraŭnikoŭ pradpryjemstvaŭ i biznesoŭcaŭ. Takim čynam, jany ŭvieś čas apynajucca biez sacyjalnaj bazy i pieściać daremnyja nadziei, što režym voś-voś pachiśniecca sam saboj.

Ekanamičny krach Biełarusi nie pahražaje. Toje, što nazirajecca ŭ krainie apošniaje dziesiacihodździe — heta niezaŭvažnaje, ale niaŭchilnaje spaŭzańnie ŭ ekanamičnaje niedaraźvićcio, jakoje, niahladziačy na ŭsiu łukašenkaŭskuju pychu i pieramožnyja relacyi BT, robić ź Biełarusi dziaržavu druhoha hatunku, biezabaronnuju pierad hałodnym Uschodam i viečna abražanuju na bahaty Zachad. Tolki sychod Łukašenki moža źmianić ekanamičny kurs krainy.