Siarhiej Chareŭski Pra vusy i baradu

Siarhiej Chareŭski

Pra vusy i baradu

Niejak moj cieść pryjechaŭ na Pastaŭščynu z baradoj. Tamaka ŭsie pačali jaho dakarać: “Pahalisia!” Dzied Piakarski nie strymaŭsia: “Ty što, maskal? Hena ž adny tolki maskali ŭ nas barody nosiać!” Na Pastaŭščynie jość staraviery, jakija vyłučajucca svajoj movaju dy barodami. Ich zdavion nazyvajuć maskalami. “Vo vusy — heta krasata!” — praciahvaŭ stary Piakarski, pahładžvajučy svaje — redkavatyja, zakručanyja, jak u Salvadora Dali.

Žadańnie ŭparta stajać na svaim — redkaja dla biełarusaŭ rysa. Ale takoje pytańnie, jak daŭžynia vałasoŭ ci barada, — vyklučeńnie z praviła.

Zrešty, najaŭnaść ci adsutnaść raślinnaści na tvary była istotnym pytańniem praz usiu čałaviečuju historyju. Na miažy XV—XVI st. eŭrapiejcy pačynajuć halicca amal tatalna. A voś rasiejski Śviaty Synod u 1551 h. zajaviŭ, što “biez barady nielha ŭvajści ŭ Vaładarstva niabiesnaje”. Navat Žyhimont Hierberštejn, pasoł Śviatoj Rymskaj imperyi, musiŭ adhadavać baradu, kab trapić u Maskoviju na pačatku XVI st. U časy Renesansu moda na barody panavała i siarod našaj arystakratyi. Nie halilisia abodva Mikałai Radziviły, Čorny j Rudy, jakich i zvali hetak za koler ichnych vializnych barodaŭ. Baradačami byli Kastuś Astroski, Ivan Chadkievič, Fiłon Kmita-Čarnabylski, Leŭ Sapieha. Barody mieli ŭsie zapar Žyhimonty, uładary Vialikaha Kniastva. Choć najaŭnaść-adsutnaść barady była spravaj całkam pryvatnaj i nie źjaŭlałasia padstavaju dla hvałtu j zabojstvaŭ, jak u Rasiei za Piatrom Pieršym. “Hałavu siačy, baradu nie čapaj!” — malili ab litaści bajary svajho cara.

Na miažy XVI—XVII st. u biełaruskim šlachieckim asiarodku barody amal całkam źnikajuć. Zastajucca pyšnyja vusy, zakručanyja na samy rozny manier. Na starych šlachieckich partretach niama, za redkimi vyniatkami, čysta paholenych personaŭ.

Moda na barody viarnułasia ŭ Eŭropu ŭ siaredzinie XIX st. Vałasataść tvaru stałasia znakam nonkanfarmizmu. Džuzepe Harybaldzi, Łajoš Košut, Ežen Patjo. Zhadajcie j našych: Symona Kanarskaha, Valerja Ŭrubleŭskaha ci Žyhimonta Sierakoŭskaha. Maładzieńkaja jašče, niehustaja barada była i ŭ Kastusia Kalinoŭskaha.

...Stamiŭšysia ad susiedzkich i svajackich plaŭkoŭ, moj cieść zhaliŭ baradu. Skazaŭ, što jana jaho staryć. A moža j praŭda, nie chacieŭ być padobnym da maskala. A stary Piakarski sioleta zhaliŭ vusy. Biaz vusaŭ ja jaho ledź paznaŭ. Jon zrabiŭsia zusim stary, stomleny i... zvyčajny. Kazaŭ, što padpaliŭ vypadkova. Choć, padazraju, i jon pačaŭ niajomčycca ad svajho šlachieckaha vyhladu... Časy pajšli, jak Kupała pisaŭ, nie takoŭskija...