Apazycyju – va ŭrad
***
Apošnija pryznačeńni Alaksandra Łukašenki dazvalajuć mierkavać, što dziaržaparat pierastaŭ bajacca śviadomych biełarusaŭ. Pakul, praŭda, šancy atrymać pasadu majuć tolki ludzi, nie zaanhažavanyja ŭ apazycyjnyja struktury. A siońniašnija apazycyjanery ci hatovyja da takich prapanovaŭ z boku ŭładaŭ? Pa adkaz my źviarnulisia da ekspertaŭ i da samich apazycyjnych dziejačoŭ. Eksperty adkazvali na pytańnie “Chto z apazycyjnych dziejačoŭ moh by ŭvajści va ŭrad?”, a palityki — “Ci hatovyja vy siońnia pajści na pracu va ŭrad, kali atrymajecie takuju prapanovu?”
Prafesijanały ci zdradniki?
Ahladalnik radyjo “Svaboda” Jury Drakachrust biare pad sumnieŭ metazhodnaść uvachodu apazycyjaneraŭ va ŭrad. Jon schilajecca da taho, što, pavodle aznačeńnia, jany — ludzi, jakija zmahajucca za ŭładu. Ale nie vyklučaje, što niekatoryja apazycyjnyja dziejačy, kirujučysia intaresami Biełarusi, mohuć dać zhodu. “Praŭda, u takim razie im daviałosia b pierakreślić siabie jak palitykaŭ, — kaža Drakachrust. — Adnak ludzi zaŭsiody mohuć pasłužyć Baćkaŭščynie, achviarujučy svaimi pryncypami. Kali ekanomika Biełarusi “nakryjecca miednym tazam”, usie palityčnyja adroźnieńni buduć mienš istotnymi”.
Ju.Drakachrust chacieŭ by bačyć va ŭradzie apazycyjaneraŭ-prafesijanałaŭ: Michaiła Čyhira, Stanisłava Bahdankieviča, Vasila Šłyndzikava. Ale jon nia bačyć pasady, jakuju mahli b zaniać Vincuk Viačorka albo Anatol Labiedźka. Apošnich Ju.Drakachrust ličyć prafesijanałami tolki ŭ palitycy, u adroźnieńnie ad taho ž S.Bahdankieviča, jaki jašče j ekanamist, bankir. Praŭda, Viačorka, jak viadomy movaznaŭca, moh by znajści svajo miesca ŭ Ministerstvie adukacyi. U Ministerstvie abarony mahli b pracavać Mikoła Statkievič i Siarhiej Čysłaŭ. Ministerstva infarmacyi mahła b ačolić Žanna Litvina. Miečysłaŭ Hryb, napeŭna, byŭ by nia suprać uznačalić Ministerstva ŭnutranych spravaŭ. Miniustam moh by kiravać Michaił Pastuchoŭ. Apazycyjanery mahli b stać na čale i inšych ministerstvaŭ, jakija ciapier niaredka ŭznačalvajucca vypadkovymi ludźmi.
Sam Ju.Drakachrust na miescy apazycyjnych dziejačoŭ va ŭrad by nie pajšoŭ. “Ale, kali chtości takoje rašeńnie prymie, ja nia budu kazać, što jon zdradnik, jaki słužyć vorahu”.
Mohuć ci nia mohuć?
Prezydent Centru palityčnaj adukacyi Andrej Lachovič nia bačyć siarod apazycyjnych dziejačoŭ ludziej, vartych uvajści va ŭrad. Jon nia viedaje takich fihuraŭ, nia vieryć, što apazycyjanery razumiejuć, jak treba zmahacca za ŭładu. “Važnaje pytańnie — ci zdolnaja apazycyja siońnia zmahacca za ŭładu? A ci zmoža jana kiravać krainaj — jašče bolšaje pytańnie”, — kaža A.Lachovič.
Žurnalistka “Sovietskoj Biełoruśsii” Nina Ramanava ličyć, što na siońnia havaryć pra ŭdzieł apazycyjnych palitykaŭ va ŭradzie niesurjozna.
Adnak prablema nia tolki ŭ zdolnaściach apazycyjnych palitykaŭ. Ułada paspryjała tamu, kab niekatoryja apazycyjanery nie mahli pracavać va ŭładzie. Samy charakterny vypadak — heta sprava byłoha premjera Michaiła Čyhira, jaki, zhodna z sudovym rašeńniem, u najbližejšyja hady nia maje prava zajmać adkaznyja pasady, nia zmoža jon i balatavacca ŭ prezydenty na budučych vybarach kiraŭnika dziaržavy.
Biez kamandy možna zahinuć
Vasil Šłyndzikaŭ, adzin z kiraŭnikoŭ Abjadnanaj hramadzianskaj partyi, kaža, što jon siońnia nie hatovy iści va ŭrad. Na jaho dumku, tudy “treba iści adnoj kamandaj”, inakš “adzin ničoha nia zrobiš i zahinieš”. Vasil Šłyndzikaŭ maje na ŭvazie śmierć palityčnuju.
Były kiraŭnik Nacyjanalnaha banku Stanisłaŭ Bahdankievič taksama nie hatovy da takoha kroku. “Ja byŭ by hatovy, kab urad mieŭ paŭnamoctvy. Paŭnamoctvy na źmienu systemy ŭłady, na raździaleńnie ŭładaŭ, na viaršenstva zakonu, na svabodu ŚMI. Ale nijakich pieradumovaŭ dla hetaha niama, tamu ja nie hatovy”, — kaža S.Bahdankievič.
Patreba ekanamičnych zruchaŭ
Siarod apazycyjaneraŭ, jakija mahli b siońnia pracavać va ŭradzie, eksperty nazyvajuć i Valancinu Palevikovu, byłuju kiraŭničku partyi žančyn “Nadzieja”. Jaje kandydaturu vyłučaje hieneralny dyrektar ATN Biełteleradyjokampanii Alaksandar Martynienka. Jon peŭny, što tolki V.Palevikova mahła b tam pracavać. “Jana zajmałasia b sacyjalnymi pytańniami, — kaža Martynienka. — A bolš siarod apazycyjaneraŭ ja nikoha nia baču. Jany albo zanadta staryja, albo nie ŭjaŭlajuć sabie sutnaści spravy”.
Sama Valancina Palevikova, na siońnia lider niezarehistravanaj Abjadnanaj sacyjał-demakratyčnaj partyi, va ŭładnyja struktury pracavać nia pojdzie ni ŭ jakim razie, navat dumać pra heta nia choča. “Ja pajšła b na pradpryjemstva pa svajoj specyjalnaści. 16 hadoŭ ja adpracavała inžyneram-prahramistam. I siońnia baču, što maja praca vielmi patrabujecca. Ja ŭžo atrymlivała prapanovy”, — kaža Palevikova. Jana peŭnaja: pakul nia źmienicca systema, nia zrušycca ekanomika, u žycharoŭ Biełarusi buduć mizernyja zarobki, našy ziemlaki buduć źjazdžać za miažu.
“Ja zastajusia ŭ palitycy, — havoryć V. Palevikova. — Važna być u palitycy, kab razumieć sytuacyju, toj stan, u jakim znachodzicca kraina. Biez ekanamičnych zruchaŭ nia budzie źmienaŭ palityčnych”.
Sprava ŭ mechanizmach
Na dumku byłoha redaktara “NN” Siarhieja Dubaŭca, siarod apazycyjnych dziejačoŭ jość niamała tych, chto varty pracavać va ŭradzie. “Ale ciapier reč nie ŭ persanalijach, a ŭ mechanizmach, — kaža Dubaviec. — Voś ledź nia staŭ redaktaram časopisu Šajbak. Kali b staŭ, zamiest “Vsiemirnoj litieratury” była b “Suśvietnaja litaratura”, aryjentavanaja na škołu, na pierakład suśvietnaje klasyki, na zapaŭnieńnie kalasalnaje kulturnaje lakuny. I heta tolki prykład, jakim čynam čałaviek “ź inšaha bierahu” moža radykalna źmianić sytuacyju ŭ peŭnaj sfery na dobraje, na pryrost nacyjanalnaha bahaćcia”.
S.Dubaviec ličyć, što sytuacyju možna źmianić u luboj sfery. Choć vidavočna, što kali siarod apazycyjaneraŭ-kulturnikaŭ šmat prafesijanałaŭ, jakija mahli b paśpiachova pracavać u Ministerstvie kultury, Ministerstvie adukacyi, dyk apazycyjaneraŭ-pramysłoŭcaŭ albo apazycyjaneraŭ-siłavikoŭ niašmat. Tamu j nia dziŭna, što napiaredadni letašnich prezydenckich vybaraŭ apazycyjnyja struktury raspaŭsiudžvali infarmacyju pra toje, što nie źbirajucca, u vypadku pieramohi, ładzić “čystku” čynavienstva albo siłavych strukturaŭ. Staryja kadry nie było na kaho mianiać. Naŭrad ci adbuducca takija “čystki” i ŭ budučyni.
S.Dubaviec ličyć, što “praz vybary, “pa-eŭrapiejsku”, našy apazycyjnyja dziejačy jašče niachutka stanuć ministrami. “Chutčej najaŭnyja ministry paviernucca da nacyjanalnych intaresaŭ. Abo takim voś javačnym paradkam (jak u prykładzie z Šajbakom) buduć zajmać miescy pavodle ratacyi. Hetkim čynam i vyjavicca, chto varty, a chto — pry ŭsich svaich zdolnaściach — hatovy viečna čakać dla Biełarusi juhasłaŭskaha ci irackaha varyjantu, narodnaj revalucyi, hramadzianskaj vajny ci jakoha inšaha fantastyčnaha ŭ našaj sytuacyi zakałotu”.
Apazycyjnaja palityčnaja elita biez asablivaha entuzijazmu stavicca da idei pajści pracavać va ŭrad, jaki padnačalvajecca Łukašenku. Pa-pieršaje, jaje tudy jašče nichto nia kliča. Pa-druhoje, pieravažnaja bolšaść hetych ludziej nia chočuć achviaravać svaimi pryncypami, ryzykavać palityčnaj reputacyjaj, niachaj i dziela taho, kab pasłužyć Biełarusi. Apazycyjnyja dziejačy, niahledziačy na ŭsie raniejšyja parazy, usio ž spadziajucca pieramahčy Łukašenku i nia bačać sensu ŭ supracy ź im.
Sam Łukašenka pakul nie karystaŭsia pryjomam, da jakoha časta źviartalisia Kučma ci Jelcyn, — źmienaju ŭradu na inšy, sfarmavany palitykami z procilehłaha stanu. Heta dazvalała ŭkrainskamu i rasiejskamu prezydentam utrymlivacca na płavu ŭ samych bieznadziejnych sytuacyjach, to dabivajučysia zachodnich kredytaŭ, a to padymajučy padupały rejtynh.
Aleh Tačony