Kraina, ad stanovišča ŭ jakoj zaležać ceny na naftu, abrała novaha prezydenta.
Kali Nihieryja vybiraje prezydenta, hetaja padzieja ličycca najvažniejšaj u cełaj Afrycy.
Nihieryja — kantynentalnaja mahutnaja dziaržava i najbolš zasielenaja kraina kantynentu — što piaty afrykaniec pachodzić ź Nihieryi. Vybary ŭ Nihieryi — heta padzieja jašče i tamu, što da hetaha času jany adbyvalisia vielmi redka. Z 46 hadoŭ niezaležnaha isnavańnia amal 30 Nihieryja praviała pad kiraŭnictvam vajennych dyktataraŭ.
Epochu vajennaj tyranii zaviaršyła, ci prynamsi pierapyniła, śmierć apošniaha dyktatara Sani Abačy naprykancy 90‑ch, a taksama pieršyja svabodnyja vybary ŭ traŭni 1999 h., u vyniku jakich prezydentam krainy staŭ Ałusehun Abasandža, adstaŭny hienerał i były vajenny vaładar 70‑ch. Heta jon byŭ pieršym vajennym u historyi Nihieryi, jaki dobraachvotna addaŭ uładu cyvilnym.
Subotnija vybary byli pieršymi, u vyniku jakich adzin prezydent z cyvilnych addaŭ uładu druhomu cyvilnamu. I chacia hetaja zamiena ŭ prezydenckim pałacy Esa Rok u Abudžy abviaščałasia jak tryjumf demakratyi ŭ najbujniejšym da hetaha času ŭ Afrycy rassadniku terarystaŭ i ŭzurpataraŭ u mundzirach, nihieryjcam daloka da śviatočnaha nastroju.
Vybary ŭ štatach, što adbylisia za tydzień da prezydenckich vybaraŭ i mielisia być hieneralnaj sprobaj, skončylisia poŭnym pravałam, a šmat žycharoŭ Nihieryi pačali paśla ich padazravać, što i zamiena kiraŭnikoŭ dziaržavy budzie ŭsiaho tolki teatralnym spektaklem.
Nia majučy prava abiracca na treci termin, prezydent Ałusehun Abasandža, jaki kiravaŭ dziaržavaj z 1999 h., asabista vybraŭ svaim pierajemnikam 55‑hadovaha, chvaravitaha i nia nadta viadomaha hubernatara paŭnočnaha štatu Kacyna Ŭmaru Jar'Adua.
Jar'Adua byŭ ćviordym favarytam. Z 23 jahonych supiernikaŭ realnuju pahrozu ŭjaŭlali tolki dva — viceprezydent Atyku Abubakar i były vajskovy tyran hien.Muchamadu Buchary, jaki kiravaŭ Nihieryjaj na čale chunty ŭ 1983—1985 hh. Adnak chada i vyniki papiarednich vybaraŭ hubernataraŭ i parlamentaŭ štataŭ pakazali, što Abasandža i jahonaja kiraŭničaja Narodnaja demakratyčnaja partyja zrobiać usio, kab zabiaśpiečyć intranizacyju svajho favaryta. Na ich demakraty vyjhrali ŭ cełych 29 z 36 štataŭ. «Heta fars i złačynstva», — zajaviŭ Atyku Abubakar ad imia Partyi dziejańnia, druhoj pa vieličyni apazycyjnaj hrupoŭki ŭ krainie pobač z Usienihieryjskaj narodnaj partyjaj Buchary.
Naziralniki, žurnalisty i vybarščyki raspaviadali pra tysiačy parušeńniaŭ vybarčaha prava. Čalcy vybarčych kamisijaŭ jašče da adkryćcia ŭčastkaŭ zapichvali ŭ urny papiarednie zapoŭnienyja biuleteni, kab harantavać pieramohu tamu, kamu treba. Čalcy junackich bandaŭ, jakich najmali palityčnyja partyi — jak kirujučyja, tak i apazycyjnyja, — ładzili mižsobku vuličnyja bojki, kab skraści zaplambavanyja urny. Takim čynam byŭ anulavany hołas samoha prezydenta Abasandža. Z učastku ŭ Tatora/Sakory ŭ štacie Ahun, dzie jon hałasavaŭ, skrali vosiem urnaŭ. Palicejskija znajšli siem, ale taksama niama peŭnaści, ci pierad viartańniem ich vybarčaj kamisii ŭ urny nia trapili padroblenyja hałasy.
U tyja vychodnyja ŭ cełaj Nihieryi ŭ sutyčkach zahinuła paŭsotni ludziej. Uzbudžanyja vybarščyki spalili šmat vybarčych učastkaŭ, u adnym ź ich žyŭcom zhareŭ čalec vybarčaj kamisii. «Ułady nas całkam ašukali. Hetyja vybary nie byli ani sumlennymi, ani svabodnymi», — zajaviŭ Piter Takirambude, kiraŭnik afrykanskaha departamentu Human Rights Watch.
Nihieryjskaja apazycyja abviaściła, što nie pryznaje vynikaŭ vybaraŭ hubernataraŭ i parlamentaŭ štataŭ, i za try dni da prezydenckich vybaraŭ zapatrabavała pieranieści hetyja vybary i pravieści ich z udziełam mižnarodnych naziralnikaŭ. — «Niama sensu ŭdzielničać u vybarach, pieramožca jakich užo viadomy», — kryčaŭ Atyku Abubakar i zajaŭlaŭ, što kali ŭrad nie pieraniasie subotnija vybary, jon budzie zaklikać da bajkotu. Adnak urad i čuć nie chacieŭ ničoha pra pieranos vybaraŭ.
Jašče da vybaraŭ možna było z peŭnaściu kazać, što pieramožcam ich budzie Jar'Adua. Jak i toje, što apazycyja nie pryznaje vynikaŭ vybaraŭ. Pavodle aficyjnych dadzienych, Jar'Adua atrymaŭ u subotnich vybarach u 4 razy bolej hałasoŭ za hienerała Muchamadu Buchary.
Praciŭniki i supierniki Jar'Adua zhodnyja ŭ tym, što heta čałaviek ź biezdakornaj sumlennaściu — redkaja siarod nihieryjskich palitykaŭ rysa. Hetak ža zhodnyja jany i ŭ tym, što toj budzie maryjanetkaj u rukach Abasandža, jaki takim čynam zdoleje zachavać uładu.
Padobny maneŭr prymianiali apošnimi hadami ŭ Afrycy šmat jakija prezydenty, jakim kanstytucyja zabaraniała kiravać bolš za dva terminy. Adnak chutka vyjaŭlałasia, što padstaŭnyja asoby, zaniaŭšy prezydenckaje kresła, rabilisia niezaležnymi ad svaich dabradziejaŭ, a niaredka i abaročvalisia suprać ich. Hetak było ŭ Namibii, Zambii, Malavi.
Žychary 140‑miljonnaj Nihieryi, adnoj z najbolšych na śviecie naftavych dziaržavaŭ, spadziajucca, što Jar'Adua taksama nie akažacca malavanym karalom, a ŭ Abudžy jon budzie kiravać hetak ža sumlenna i spraviadliva, jak i ŭ rodnym Kacynie. Tam Jar'Adua prasłaviŭsia jak adzin ź niešmatlikich u cełaj krainie hubernataraŭ, jaki nikoli nie abvinavačvaŭsia ŭ karupcyi, kumaŭstvie i pamknieńni da asabistaj vyhady, jakija, jak zaraza, źniščajuć čarhovyja nihieryjskija ŭrady i nihieryjskuju dziaržavu.
Aceńvajecca, što na praciahu amal paŭstahodździa nihieryjskija kiraŭniki skrali ź dziaržaŭnaj skarbnicy blizka 400 młrd dalaraŭ. Całkam zaniatyja rabavańniem palityki dazvolili, kab Nihieryja, niahledziačy na pryrodnyja bahaćci, zrabiłasia synonimam karupcyi, hałoty i amal što bankrutam, jaki ŭ dadatak da ŭsiaho spłyvaje kryvioj u biezupynnych etničnych i relihijnych vojnach.
Amerykanskaje CRU ŭ dakładach dla Biełaha Domu z peŭnaha času bje tryvohu, što Nihieryja, jakuju raskradajuć i torhajuć kanfliktami, usio mieniej nahadvaje narmalnuju dziaržavu, i heta prosta cud, što jana jašče isnuje.
Fota republicoftogo.com
Ciapier čytajuć
U hadavinu śmierci Žanny Fryskie Dźmitryj Šepieleŭ raspavioŭ, čamu nie dazvalaje synu bačycca ź jaje svajakami2
Kamientary