Siarhiej Paŭłoŭski. Špacyr pa Sataninskaj (Tapanimičnaja revalucyja)

Siarhiej Paŭłoŭski

Špacyr pa Sataninskaj

Tapanimičnaja revalucyja

Biełaruski los — nasłajeńnie akupacyjaŭ, kožnaja ź jakich pakidaje svoj śled. Humanitarnyja adbitki — u nazvach vulic, jakija nakładajucca adna na adnu, utvarajučy takim čynam kulturny słoj. Niby restaŭratar, ty saškrabaješ słoj za słojem, i pierad vačyma paŭstajuć freski, što pisalisia adna na adnu. Rasiejskaja akupacyja, savieckaja, niamieckaja, polskaja, znoŭ savieckaja, znoŭ niamieckaja, znoŭ rasiejskaja... Ty viedaješ, što samaja aŭtentyčnaja, samaja «pravilnaja» freska niedzie pad usimi hetymi nasłajeńniami. Tak spaznajecca historyja krainy i nacyi, i horadu.

Pa siońniašnich nazvach vulic my bačym, što ŭ dušach tutejšych ludziej robicca siońnia. Atrymlivajem praŭdzivyja źviestki pra toje, čym žyvie kraj. Hazety i pramoŭcy mohuć chłusić, rozum nasielnikaŭ moža być zatłumleny abłudnymi idejami ci pamknieńniami, ale nazvy vulic nia chłusiać, jany adlustroŭvajuć hety absurd nastrojaŭ, jak samyja žorstkija śviedki. Sapraŭdy, tutejšyja žychary mohuć nie zadumvacca nad dysharmaničnymi spałučeńniami, kali raspaviadajuć, što treba z vulicy Lenina źviarnuć na praspekt Skaryny, a paśla vyjści na Kamsamolskuju. Jany mohuć nie zadumvacca, ale nazvy ŭ takich spałučeńniach vykryvajuć usiu praŭdu pra stan ichnych rozumaŭ i toje, jak jany žyvuć.

Miensk nie pieražyŭ tapanimičnaj revalucyi časoŭ pierastrojki. Choć byli i kamisii, i vializnyja śpisy prapanovaŭ z padrabiaznym abhruntavańniem. Sioje-toje źmianili, ale, badaj, hetym pryŭnieśli jašče bolš eklektyki ŭ haradzki kantekst, jaki zbolšaha tak i zastaŭsia rasiejska-savieckim. Siońnia niama ŭžo tych kamisijaŭ, taho impetu i taje vyvieranaści idejaŭ. Miž tym dziesiacihadovy dośvied susiednich krainaŭ zaśviedčyŭ, jaki pryncyp pry pieranazyvańni vulic musić być hałoŭnym. Hałoŭnaje, jak vyśviatlajecca, heta navat nia toje, jaki słoj paśladoŭna adkryvać. Hałoŭnaje — toje, kab była harmonija hučańnia, źmiestu nazvaŭ i kab jany nie ŭstupali adna z adnoj u niedarečnyja spałučeńni.

Asabista mnie tapanimičnaja revalucyja ŭ Miensku nie ŭjaŭlajecca. Nadta ž šmat u nas usiaho nabłytana. Cełyja haradzkija rajony poŭniacca ŭsialakimi niedarečnaściami. Heta mienskaja Sibir — rajon Anharskich dy Bajkalskich, ci — zakaźniki rasiejskich mastakoŭ, ci praspekty hazetaŭ «Pravda» i «Iźviestija»... Tut pracy i tvorčaści na šmat hadoŭ. Ale pieršym čynam varta było b zamianić tyja nazvy, jakija nosiać satanisckija, antyčałaviečyja imiony. U Miensku takich proćma. Skažam, usim viadomaja vulica Hikały. Žyva ŭjaŭlaju sabie, što dapytlivy školnik razhornie encyklapedyju «Biełaruś», kab vyśvietlić, čamu jahonaja vulica nosić takoje imia. Akažacca, tamu, što ŭradženiec Adesy Mikałaj Hikała ŭdzielničaŭ u razhortvańni masavych represijaŭ u BSSR.

Albo voś i zusim strašnavaty prykład. Tycnuŭšy palcam u vypadkovaje imia ŭ śpisie haradzkich vulic, ja natrapiŭ na vulicu Vaŭpšasava — taksama viadomuju ŭ horadzie mahistral. U najnoŭšuju encyklapedyju hety dziejač nie ŭvajšoŭ, zatoje jość u stareńkaj BiełSE. Pavodle hučańnia proźvišča navodzić asacyjacyi ź niečym kaŭkaskim, ale praŭda bližej. Litoviec Stanisłaŭ Vaŭpšas, uradženiec Šavielskaha pavietu — toj unikalny dla litoŭcaŭ vypadak, kali da baćkavaha proźvišča na rasiejski manier było prystaŭlenaje -ov. Parabkoŭskaje pachodžańnie i praletarskaja śviadomaść zrabili jaho na ŭsio žyćcio viernym enkavedystam, patrabavali, kab abrusieŭ. Tak našyja Kavali dy Noviki rabilisia Kavalovymi j Novikavymi. Usio śviadomaje žyćcio tavaryša Vaŭpšasava prajšło na pieradavoj, dakładniej, za śpinami tych, kaho hnali na pieradavuju. Bo što rabiŭ načalnik aperatyŭnaha atradu NKVD choć na froncie, choć u partyzanach, choć u dalokaj Mańčžuryi — viadoma. Jon vajavaŭ nia z voraham, a sa svaimi, tymi, na kaho pastupaŭ danos. Zaviaršyŭ svoj žyćciovy šlach Vaŭpšasaŭ u Maskvie, abłaskany ŭładami i hramadzkim ładam. Čekist-rasstrelščyk, kamandzir zahradatradu, uvieś, da vałasinki ŭ čałaviečaj kryvi, praciahvaje cicha pramienić u dušy mienčukoŭ svaju idejnuju biesčałaviečnaść. Zdajecca, takuju vulicu dziela adekvatnaści varta było b pieranazvać u jakuju Vampirskuju ci Sataninskuju. Sutnasna heta budzie toje samaje. Škada tolki ludziej, jakija na hetaj vulicy žyvuć.