Падчас раскопак старажытных паселішчаў вучоным даводзіцца знаходзіць так званыя бабкі — косткі жывёлаў памерам з вялікі палец, якія выкарыстоўваліся падчас гульні. З цягам часу людзі пачалі нумераваць бабкі з дапамогай рознай колькасці кропак на іх баках. Так з’явіліся першыя гульнявыя кубікі.
Хутчэй за ўсё, першыя кубікі не былі шасціграннымі. Яны мелі два вялікія бакі з пазнакамі «так» і «не», і падкідванне такога кубіка магло дапамагчы знайсці адказ на нейкае пытанне. У Егіпце для тых жа мэтаў выкарыстоўвалі палачкі, якія таксама падкідвалі ўверх, а на Блізкім Усходзе — чатырохбаковыя пірамідкі, піша ВВС.
Нельга дакладна сказаць, у якіх гульнях выкарыстоўваліся першыя кубікі. Але адной з іх дакладна была гульня ў 20 квадратаў, падчас якой трэба было перанесці свае фішкі на іншы бок дошкі хутчэй, чым гэта зробіць супернік. Ужо ў 2500 годзе да н. э. яе ведалі ў Месапатаміі пад назвай царская гульня Ура. Прыкладна ў той жа час егіпцяне гулялі ў сенет — гульню таго ж тыпу, дошкі для якой былі нават знойдзеныя ў пахаваннях фараонаў. І навукоўцы сцвярджаюць, што не толькі заможныя людзі бавілі час такім чынам.
Ёсць і прыклады больш старажытных гульняў. У Афрыцы, арабскіх краінах і на Блізкім Усходзе знойдзеныя камяні з доўгімі шэрагамі дзірак. Лічыцца, што яны звязаныя з сучаснай гульнёй пад назвай манкала, мэта якой — пераносіць насенне ці каменьчыкі па дзірках хутчэй за суперніка. Такім чынам, за час з 7000 да 2500 гадоў да н. э. гульні прайшлі шлях ад пераносу каменьчыкаў да настольных гульняў, якімі не грэбавалі ўладары краін.
Самыя першыя гульні, у якіх не выкарыстоўваліся кубікі — гэта кітайская гульня Го (каля 150 гадоў да н.э.) і шахматы (6 век н. э.). З шахматамі звязаная новая з’ява ў гульні: фігуры атрымалі здольнасць рухацца ў розных кірунках. Напэўна, людзям спатрэбілася столькі часу, каб навучыцца гульням без кубікаў, бо матэматычных здольнасцяў людзей не хапала для абстрактных гульняў.
Да таго ж, у той час людзі не маглі ўявіць сабе гульні, вынік якіх не залежыць ад выпадковасці. У 1970-я набыла папулярнасць ідэя, што нават прадстаўнікі такой блізкай да нас цывілізацыі, як старажытная Грэцыя, верылі: імі кіруе звышнатуральны ўплыў. Першыя варыянты шахматных правіл, хутчэй за ўсё, таксама залежалі ад выпадковасці.
Прафесар амерыканскага Дартмуцкага каледжа Мэры Фланаган сцвярджае, што гульні звязаныя з акультнымі і фальклорнымі практыкамі. І там, і там выкарыстоўваюцца адны і тыя ж прадметы, напрыклад дошкі з малюнкамі. Лёгка пабачыць сувязь паміж выпадковымі вынікамі гульні і рытуаламі.
Такім чынам, стварэнне фактара выпадковасці было вельмі важным для таго, каб структураваць працэс гульні і даць жыццё тым гульням, якія ведае кожны з нас. Але калі мы навучыліся цалкам прыбіраць гэты фактар з працэсу гульні, мы атрымалі нашмат больш магчымасцяў.
Цяпер чытаюць
«Я так далёка забралася. Шкада толькі, што не магу паказаць гэта тату». Як жыве дачка Паўла Шарамета праз 10 гадоў пасля яго гібелі7
Каментары