Загадкавая паталогія зубоў, якая закранае мільёны дзяцей

Бацькі часта чакаюць, што пасля выпадзення малочных зубоў у дзіцяці з'явяцца моцныя і здаровыя пастаянныя. Але часам замест белых зубоў вырастаюць жаўтаватыя або карычняватыя, з плямамі і крохкай эмаллю. Навукоўцы і стаматолагі ўжо даўно ведаюць пра гэтую праблему, але яе сапраўдныя прычыны дагэтуль застаюцца не да канца зразумелымі.

Ілюстрацыйны здымак. Фота: Luis Alvarez / Getty Images

Гаворка ідзе пра такое парушэнне фарміравання эмалі, як гіпамінералізацыя маляраў і разцоў (ГМР). Як адзначае The Conversation, па сваёй распаўсюджанасці гэты стан не саступае карыесу, хоць за межамі прафесійнай супольнасці пра яе гавораць рэдка. Нават у медыцынскім асяроддзі гэтую паталогію часта блытаюць з іншымі захворваннямі, што ўскладняе своечасовую дапамогу.

Як адзначаюць спецыялісты, у адрозненне ад карыесу ГМР не звязана з дрэннай гігіенай, празмерным ужываннем цукру або няправільным доглядам за зубамі. Працэс разбурэння эмалі закладваецца ў перыяд ад нараджэння да двух гадоў, калі пастаянныя зубы яшчэ знаходзяцца ўнутры сківіцы. Найчасцей паталогія закранае першыя пастаянныя кутнія зубы (маляры) і пярэднія разцы.

У стаматалагічных клініках дзеці з такім дыягназам сустракаюцца даволі часта. Паводле даследаванняў, у краінах Скандынавіі прыкметы ГМР маюць каля 28% дзяцей. Высокая распаўсюджанасць назіраецца і ў іншых еўрапейскіх краінах.

Гіпамінералізацыя маляраў і разцоў. Фота: newcastle-hospitals.nhs.uk

У Афрыцы і Азіі захворванне рэгіструюць радзей, аднак навукоўцы пакуль не могуць адназначна растлумачыць гэтую розніцу. Магчыма, яна звязаная з асаблівасцямі дыягностыкі, узроўнем медыцынскага ўліку, частатой дзіцячых захворванняў або генетычнымі фактарамі.

Нягледзячы на вялікую колькасць выпадкаў, ГМР застаецца адной з загадкавых праблем сучаснай стаматалогіі. Даследчыкі добра ведаюць, што яна закранае велізарную колькасць дзяцей і можа назаўжды зрабіць іх пастаянныя зубы слабымі і змяніць іх колер. Але мы да канца не разумеем, чаму ў адных дзяцей яна развіваецца, а ў іншых — не. Відавочна толькі адно: гэтая праблема сустракаецца значна часцей, чым прынята лічыць.

Што такое гіпамінералізацыя маляраў і разцоў?

Эмаль — самая цвёрдая тканка чалавечага арганізма. Аднак у дзяцей з ГМР працэс яе фармавання парушаецца, таму ў ёй утрымліваецца менш мінералаў, чым павінна быць у норме. Гэта адбываецца ў вельмі раннія гады — прыкладна ад нараджэння да двух гадоў, калі будучыя пастаянныя зубы яшчэ знаходзяцца ўнутры сківіцы.

У выніку зубы могуць выглядаць незвычайна: на іх з'яўляюцца белыя, жоўтыя або карычневыя плямы, а сама эмаль становіцца слабейшай і лягчэй пашкоджваецца. Часцей за ўсё праблема закранае першыя пастаянныя карэнныя зубы, якія прарэзваюцца каля шасці гадоў, а таксама пярэднія разцы.

Ніжнія першыя пастаянныя маляры з прыкметамі гіпамінералізацыі маляраў і разцоў. Фота: doi.org/10.3390/dj12060186

Але праблема не абмяжоўваецца выглядам. Многія дзеці адчуваюць боль або павышаную адчувальнасць. З-за гэтага яны могуць не любіць чысціць зубы, бо шчотка выклікае непрыемныя адчуванні. Зубы могуць адчуваць халоднае і гарачае.

Навукоўцы вылучаюць некалькі магчымых фактараў, якія павышаюць рызыку развіцця ГМР. Сярод іх — працяглыя захворванні ў раннім дзяцінстве, што суправаджаюцца высокай тэмпературай, інфекцыямі або частымі эпізодамі хвароб. Магчымую ролю можа адыгрываць і працяглы прыём антыбіётыкаў.

Акрамя таго, даследчыкі разглядаюць ускладненні падчас цяжарнасці і родаў, у тым ліку недахоп кіслароду або неданошанасць. Сярод магчымых прычын таксама называюць неспрыяльныя экалагічныя ўмовы, напрыклад забруджванне паветра, а таксама дэфіцыт вітаміну D і іншых рэчываў, неабходных для нармальнага фармавання эмалі. Не выключаецца і генетычная схільнасць, калі некаторыя дзеці ад нараджэння больш уразлівыя да такіх парушэнняў.

Што могуць зрабіць бацькі, каб прадухіліць развіццё ГМР?

Сёння не існуе спосабу надзейна прадухіліць развіццё ГМР. Таму бацькам не варта вінаваціць сябе, калі ў дзіцяці выявілі гэты стан. Аднак ёсць меры, якія дапамагаюць знізіць рызыку далейшых ускладненняў.

Самае галоўнае — гэта рэгулярная чыстка зубоў і выкарыстанне зубной пасты з фторам. Гэта надзвычай важна, бо пашкоджаная эмаль не такая цвёрдая і горш абараняе зубы, яны становяцца больш уразлівымі да карыесу.

Не менш важна сфармаваць у дзіцяці даверлівае стаўленне да стаматолага. Бацькам раяць пазітыўна расказваць пра візіты да доктара і тлумачыць, што яго задача — дапамагчы захаваць зубы здаровымі і пазбавіць ад болю. Таксама варта заахвочваць дзіця расказваць пра любыя непрыемныя адчуванні ў зубах.

Што можа зрабіць стаматолаг пры ГМР?

Лячэнне залежыць ад таго, наколькі моцна пашкоджаны зубы. Стаматалагічная стратэгія залежыць ад ступені пашкоджання. Пры лёгкай форме дактары абмяжоўваюцца нанясеннем фтарыдных геляў або герметызацыяй зубоў спецыяльным пластыкавым пакрыццём. Сярэднія і цяжкія формы патрабуюць устаноўкі пломбаў, а ў крытычных выпадках — выкарыстання сталёвых каронак, якія абараняюць зуб ад поўнага разбурэння.

Пломбы на зубах, пашкоджаных ГМР. Фота: doi.org/10.2147/CCIDE.S371122

У падлеткавыя гады эстэтычныя праблемы вырашаюцца з дапамогай адбельвання і сучаснай тэхналогіі інфільтрацыі спецыяльнай смалы, якая запаўняе поры ў эмалі і вяртае зубам натуральны выгляд. У самых складаных выпадках, калі прагноз для зуба неспрыяльны, яго могуць выдаліць у раннія гады, каб дазволіць суседнім зубам заняць вольнае месца.

У дарослых для моцна пашкоджаных карэнных зубоў могуць выкарыстоўвацца пастаянныя каронкі або керамічныя накладкі.

Нягледзячы на дасягненні ў лячэнні, навукоўцы лічаць, што галоўная задача цяпер — лепш зразумець маштабы праблемы і яе прычыны. Для гэтага патрэбныя больш якасныя даследаванні і адзіныя стандарты дыягностыкі. Пакуль жа адказаў на галоўныя пытанні няма: што менавіта запускае развіццё ГМР і чаму яна закранае толькі частку дзяцей.

Далейшае вывучэнне гэтай праблемы дазволіць не толькі палепшыць метады лячэння, але і ў будучыні распрацаваць меры прафілактыкі, якія пазбавяць дзяцей і дарослых ад складаных і дарагіх стаматалагічных маніпуляцый.

Каментары да артыкула