Dobraachvotnik «Zubr»: Kali kanflikt, jak va Ukrainie, adbudziecca ŭ Biełarusi, vojska nie zmoža supraćstajać
Jaki los biełarusaŭ, jakija zmahajucca za Ŭkrainu, i tych, što vajujuć na baku separatystaŭ, ci zmohuć biełaruskija vajskoŭcy abaranić niezaležnaść krainy ŭ vypadku ahresii Rasiei i čamu va ŭzbrojenych kanfliktach zaŭsiody patrebnyja najomniki? Pra heta dy inšaje — hutarka z byłym dobraachvotnikam ukrainskaha bataljonu «Azoŭ», bajcom taktyčnaj hrupy «Biełaruś», jakija maje pazyŭny «Zubr». Siarod inšaha jon apavioŭ, što 10 krasavika taktyčnaja hrupa «Biełaruś» vyjaždžaje ŭ zonu vajennych dziejańniaŭ la Aŭdziejeŭki.
— Ciapier vy znachodziciesia ŭ Prazie razam z dvuma paplečnikami, i tolki vy pahadzilisia na zapis ŭ telestudyi. Vašy siabry aścierahajucca kryminalnaha pieraśledu z boku biełaruskich uładaŭ. A vy nie baiciesia?
— Ja nie bajusia. Ja chavaŭ svoj tvar niekalki pieršych miesiacaŭ. Potym zrazumieŭ, što heta nia maje sensu, i što ja bolej zrablu spravaŭ, nie chavajučy svoj tvar, kamentujučy toje, što adbyvajecca.
— Vy vybrali pazyŭny «Zubr». Jakija asablivaści hetaj biełaruskaj žyvioły padychodziać dla ŭdzielnika rasiejska-ŭkrainskaha vajennaha kanfliktu?
— Mianie i raniej tak nazyvali. Ja byŭ ŭ apazycyjnaj arhanizacyi «Zubr», jašče kali vučyŭsia ŭ škole. Tak mnohija mianie nazyvajuć.
— Vam 25 hadoŭ. Jaki byŭ vaš šlach na vajnu va Ŭkrainie, na vajnu za Ŭkrainu?
— Jak heta nie paradaksalna, ale kali pačynaŭsia Majdan, ja znachodziŭsia ŭ Padmaskoŭi na zarobkach. Ja sačyŭ za ŭsim, što tam adbyvałasia. Ja pryjaždžaŭ niekalki razoŭ na Majdan, ale tady byli momanty pieramirja, nie było aktyŭnaj fazy. Kali ja ŭbačyŭ, što sotniu čałaviek zabili, ja byŭ šoku, što takoje moža adbyvacca nie ŭ Rasiei ci Kitai, ale ŭ eŭrapiejskaj Ŭkrainie, dzie tolki što prajšoŭ čempijanat śvietu pa futbole… Potym vajna razharełasia. Ja nia dumaŭ, što ŭ sučasnaj Eŭropie moža być vajna, jak u Prydniastroŭi 20 hadoŭ tamu. Padavałasia, što Rasieja stała bolš cyvilizavanaj krainaj, ale my pabačyli, što heta nia tak. Jak była Arda tysiaču hadoŭ tamu, tak i zastałasia. Tyja ž samyja noravy. Vajavali maje siabry-biełarusy, jakija jašče na Majdanie byli, častka ź ich była ŭ bataljonie «Azoŭ». Jany surjozna ŭdzielničali ŭ bajavych dziejańniach. A ja napačatku byŭ na zarobkach u Rasiei, bo ŭ mianie — siamja, małoje dzicia, tam tady byli zarobki narmalnyja…
— Siamja zastałasia ŭ Biełarusi?
— Tak.
— Ci možacie sustrakacca ź joj?
— Mahu, ale zaraz ekanamična heta vielmi ciažka. Va Ŭkrainie hrošy nichto nie atrymlivaje za toje, što ŭdzielničaje ŭ kanflikcie.
— Vy ž dobraachvotnik, vaš bataljon faktyčna finansujecca za košt achviaravańniaŭ zvyčajnych ludziej.
— «Azoŭ» mieŭ finansavańnie, pakolki ŭvachodziŭ u Nacyjanalnuju hvardyju Ŭkrainy. Jon prajšoŭ ciarnisty šlach, tamu što nichto napačatku ničoha nie atrymlivaŭ. Nichto nia dumaŭ, što niejkija hrošy buduć płacić. Potym bataljon byŭ u składzie MUS. Parašenka davaŭ niejkija premii, potym uvajšoŭ u Nachvardyju, i niejki zarobak źjaviŭsia. Nikoha nie cikavili hrošy. Zrazumieła, jakija zarobki va Ŭkrainie, hetyja hrošy nie dazvolać pryjechać i apłacić darohu ŭ Biełaruś, ci źjeździć u Eŭropu. Heta ŭsio trymajecca chutčej na achviaravańniach ludziej.
— Napiaredadni hutarki my zakranali temu najomnictva, najomnikaŭ, i vy stanoŭča kazali pra najomnictva…
— Kali ja vučyŭsia ŭ BDU na histaryčnym fakultecie, ja ŭśviadomiŭ, što ŭ Eŭropie, u VKŁ, u Rečy Paspalitaj vykarystoŭvali najomnikaŭ. U Francuskim zamiežnym lehijonie najomniki pracujuć, tudy prychodziać ludzi lubych nacyjanalnaściaŭ. Usie biełarusy, jakija vajujuć u Francuskim lehijonie, taksama padpadajuć pad novy biełaruski zakon. Ich pavinny taksama sadzić, chacia jany aficyjna vajujuć. Mnohija ŭdzielničali ŭ vajennych kanfliktach u 30, 40, 50 krainach. Ich pakul nie čapajuć. Heta prafesija, heta zarobak. Mnohim cikava. Našto krainie ryzykavać svaimi hramadzianami, hvałtoŭna kudyści nakiroŭvać, kali jość dobraachvotniki. Idejna ci za hrošy, heta asabliva nie adyhryvaje roli, jany chočuć udzielničać, heta — ich žyćcio.
— Ciapier va Ŭkrainie kala 100 biełarusaŭ znachodziacca na Ŭschodzie Ŭkrainy, heta ŭdzielniki ci byłyja ŭdzielniki vajennych dziejańniaŭ. Biełarusi vajujuć jak na baku Ŭkrainy, tak i na baku tak zvanych DNR, ŁNR? Što šturchaje biełarusaŭ na heta?
— Mnie najbolš viadomyja tyja, chto jedzie vajavać za Ŭkrainu z-za idejnych mierkavańniaŭ.
— Jak vy?
— Kaniečnie. Ja histaryčna razumieju, što Rasieja — heta ahresar. My byli jak ščytom Eŭropy ad Azii, my abaraniali Eŭropu ad Ardy, potym ad Maskovii, potym Rasiejaj jany nazvalisia. Jak nie nazavi, sutnaść u ich adna i taja ž. Mnohija heta ŭsio ŭśviedamlajuć. Kažuć, Eŭropa — heta miesca, dzie hiei… A jak pryjaždžaješ u Eŭropu, to tam čysta, zakony pracujuć. Ludzi, jakija jeździli ŭ Eŭropu, padśviadoma pajeduć abaraniać Ukrainu ad Rasiei.
— Navat tak… A što šturchaje biełarusaŭ na bok separatystaŭ? Ci vy byli znajomyja ź biełarusami, jakija vajavali na baku tak zvanych DNR, ŁNR?
— Jość daŭnija znajomyja praz trecich ludziej. Mnie raskazvali, što jany jeździli i ŭdzielničali. Ja ŭ pryncypie ich viedaŭ. Jość vielmi roznyja ličby. U siecivie ja sustrakaŭ ličbu 700-800 čałaviek Heta, jak praviła, ludzi, jakija prajšli słužbu va ŭzbrojenych siłach Biełarusi, u Marjinaj Horcy, specnazie, u elitnych specvajskach. Im pramyvajuć hałovy zampality, jak za savieckim časam.
— A va ŭkrainskim vojsku jość zampality?
— Jość idejnyja ludzi, jakija raskazvajuć pra historyju. Chaciełasia, kab ich było bolej. Jość ideolahi, ale jany bolš na mitynhach havorać, a nie na froncie. Tam ludziam chacia b patłumačyć, jak trymać zbroju, jak zastacca ŭ žyvych. Ludziam, jakija na froncie, nie patrebnyja zampality. Dla ich dastatkova, što vałanciory pryjaždžajuć. Dzieci ŭ dziciačych sadkach malujuć karciny i poštaj na front dasyłajuć. Jany ŭzdymajuć bajavy duch. U asnoŭnym vajujuć dobraachvotniki. Napačatku vajny byli vypadki, kali niekatoryja vajskoŭcy nie chacieli vajavać, radavyja kazali, što nia pojduć vajavać, i jany nie vychodzili. Z-za hetaha źjavilisia dobraachvotniki. I toje, što Charkaŭ nie stracili, i što ŭvieś levy bierah nie zabrali — heta zasłuha dobraachvotnikaŭ.
— Jaki byŭ vaš najbolš dramatyčny peryjad, dzień, na vajnie?
— Ja ŭ vajennych dziejańniach nie ŭdzielničaŭ. A dla biełarusaŭ najbolš dramatyčny peryjad byŭ, kali zahinuŭ «Taras» (Aleś Čarkašyn) u žniŭni. La Strahnataŭki byŭ nastup, uzbrojenyja siły Ŭkrainy niešta nie damovilisia i adyšli, a ludzi zastalisia pasiarod pola biez prykryćcia artyleryi. Tam zahinuŭ Taras. Moža, jašče niedzie inšyja biełarusy hinuli, ale heta nie atrymała rozhałasu, tamu što mnohija pryjechali praz znajomych paśla Majdanu. Dobraachvotnickich adździełaŭ, bataljonaŭ sotni va Ŭkrainie, jany jość i pa 20-30 čałaviek. Ciažka sabrać usiu infarmacyju, što i jak adbyvałasia. Taras byŭ u taktyčnaj hrupie «Biełaruś», i trahična, što jon addaŭ svajo žyćcio, chacia svaim rodnym jon raskazvaŭ, što zajmaŭsia misijanerskaj dziejnaściu, chacia sam vajavaŭ.
— Vy dałučylisia da «Azovu», kali aktyŭnych vajennych dziejańniaŭ užo nie było. Čym vy zajmalisia ŭ «Azovie»?
— Ja pryjšoŭ u «Azoŭ», nia viedajučy, što takoje vajna. U biełaruskim vojsku biehajuć, prybiralni čyściać i strojem chodziać. Heta absalutna nie vajna. Usio, što ŭ bajavikach pakazvajuć, heta taksama nie vajna. Tut usio inakš adčuvaješ. Heta padajecca, što biehaješ z aŭtamatam, a pasprabuj ŭ poŭnaj amunicyi prajści dva kilametry, i tabie bolš ničoha nie zachočacca. Adrenalin, boj, streły, zakładaje vušy, vybuchi, kantuzii, choład, hoład… U kino hetaha niama. U nas u «Azovie» było šmat ludziej, jakija byli ŭ Francuskim lehijonie bolš za 10 hadoŭ. Jany pracavali instruktarami i nas treniravali. Sprabavali treniravacca ŭ maksymalna nabližanych da bajavych umovach.
— Jak vy stali instruktaram?
— Maje siabry, jakija vajavali ŭ «Azovie» ad pačatku kanfliktu, kali prajšła aktyŭnaja faza vajny, pačali stvarać trenirovačnuju bazu, chutčej adboračny lahier. Nia viedaju, jakimi praŭdami ci niapraŭdami my atrymali častku zakinutaha zavodu i ŭ nas źjaviŭsia placdarm, dzie možna zajmacca. Ja zajmaŭsia sportam, pryjechaŭ u dobraj fizyčnaj formie, i sam usio vydatna prajšoŭ. Na mianie pahladzieli, skazali, što ja matyvavany, i prapanavali zastavacca ź imi. Ja zastaŭsia, pastažyravaŭsia. U nas było šmat zamiežnych instruktaraŭ.
— Ź jakich krainaŭ?
— Nas treniravali francuzy, švedy, šmat chto. Jany byli roznaha profilu i pa-roznamu vučyli, bo jany byli ŭ roznych vojskach, u roznych kanfliktach udzielničali. U adboračnym lahiery ŭvieś čas źjaŭlalisia dobraachvotniki, i my ich treniravali. Ja niadrenna padciahnuŭ taktyčnuju medycynu i moh jaje vykładać.
— A što by vy paraili z ukrainskaha dośviedu ŭvieści ŭ biełaruskaje vojska?
— Maje siabry pryjaždžali ź biełaruskaha vojska. Im pakazvaješ turnikiety ci jak spynić krovaciačeńnie… Bolš za pałovu ci 80% ludziej na vajnie pamiraje ad straty kryvi. Heta pieršaje, što treba vyvučyć, jak spynić kroŭ. Heta va ŭsich sučasnych armijach daŭno ŭžo razumiejuć. A pryjaždžali chłopcy ź biełaruskaha vojska i žhut Esmarcha navat u rukach nie trymali za ŭsio słužbu, chacia heta — žyćcio sałdata. Jon choć i sastareŭ, ale ŭsio roŭna dziejničaje. Jany hetaha nie rabili. Nia viedaju, čym uvohule zajmalisia, padobna, što śnieh prybirali i kvadratnyja sumioty rabili… Ja vielmi chutka vučyŭsia. Ja razumieŭ, što vajna idzie, i ja mahu ŭ luby momant tudy trapić, kali budzie aperacyja. Nam ža nie havorać zahadzia. Na bryfinhu ŭ dzień aperacyi mohuć skazać, kudy ty jedzieš. Infarmacyju treba chavać. Ja byŭ uvieś čas u napružanym stanie, było ŭsio cikava.
— Ci niama ŭ vas rasčaravańnia, što pajšli na vajnu?
— Składanaści byli biurakratyčnaja. Eŭropa, ŭvieś śviet dapamahaŭ Ukrainie, ale biurakratyčnyja pytańni pieraškadžali pastaŭkam zbroi, realizacyi roznych damoŭlenaściaŭ. Heta ŭsie pieraškadžała asabliva zamiežnikam-dobraachvotnikam. Paśla traŭmaŭ navat na lačeńnie pajechać ciažka. Ich nia mohuć adpravić na lačeńnie ŭ Eŭropu ci ŭ Izrail, bo jany nia mieli statusu va Ŭkrainie i nia mohuć atrymać dapamohu.
— Ci vy padavali chadajnictva atrymańnie ŭkrainskaha hramadzianstva?
— Nia bolš za 10 pracentaŭ biełarusaŭ, jakija vajujuć va Ŭkrainie, chočuć atrymać ukrainskaje hramadzianstva, tamu što nielha mieć dva pašparty va Ŭkrainie. Jany nia chočuć admaŭlacca ad biełaruskaha pašpartu, bo ŭsie — patryjoty. Usie hanaracca tym, što jany ź Biełarusi, choć tam i Łukašenka.
— Dyk vy vajavali va Ŭkrainie i za Biełaruś?
— Kaniečnie.
— Ci mahčymy ŭ Biełarusi vajenny kanflikt jak na ŭschodzie Ŭkrainy? Va Ŭkrainie adkryta havorać, što heta faktyčna vajna Ŭkrainy i Rasiei, što rasiejcy i ŭkraincy nikoli ŭžo nia buduć bratami. A ci pajšli by biełarusy vajavać u takoj sytuacyi, kali niezaležnaść, suverenitet treba było b abaraniać sa zbrojaj u rukach ad uschodniaha susieda?
— Znojducca ludzi, jakija buduć vajavać, abaraniać svaju krainu, niezaležna ad siłavikoŭ. Ludzi dobraachvotnikami pojduć. Ja nia viedaju, jakaja heta budzie ličba, ale abaviazkova pojduć. I armija budzie sprabavać vajavać, ale prykład ŭkrainskaha vojska pakazvaje, što chacia jano i było lepiej padrychtavanaje, čym biełaruskaje (tam byli niejkija reformy), ale jano akazałasia całkam nie padrychtavanaje da hetaha kanfliktu. Ja dumaju, što biełaruskija vajskoŭcy zusim nia zmohuć vajavać, jany navat nie razumiejuć, dzie i jak heta budzie adbyvacca. Kali taki kanflikt adbudziecca, ŭsio budzie trymacca na dobraachvotnikach u pieršy čas, ja dumaju.
— I vy viernieciesia ŭ Biełaruś?
— Kaniečnie, kali budzie surjoznaja pahroza suverenitetu i terytaryjalnaj cełasnaści, ja adnaznačna pajedu ŭ Biełaruś i nia budu bajacca kryminalnaha pieraśledu.
— Deputaty Pałaty pradstaŭnikoŭ adrazu ŭ dvuch čytańniach pryniali papraŭki da niekatorych zakonaŭ Biełarusi, jakija tyčacca kryminalnaj adkaznaści. I ciapier biełarusaŭ, jakija vajujuć za miažoj, mohuć sudzić niezaležna ad taho, za hrošy jany vajujuć ci za idei. Pavodle MUS Biełarusi, u śledčyja orhany pieradadziena ŭžo 28 spraŭ, jakija tyčacca prykładna 130 biełarusaŭ, jakija biaruć udzieł va ŭkrainskim kanflikcie. Što heta značyć asabista dla vas?
— Ja uvachodžu ŭ hetyja 130 ci 140 čałaviek. Na mianie taksama zaviedzienaja kryminalnaja sprava. U mianie byŭ pieratrus doma. Jany sprabavali spravakavać maci, kab jana niešta raspaviała, ale ja joj ničoha nie raskazvaju, a jana i nie raspytvaje. My ŭ sacsietkach kantaktujem, a heta davoli niebiaśpiečny typ kantaktaŭ. Zabrali noŭtbuk u baćkoŭ… U Eduarda Łobava rabili pieratrus. Eduard ciapier znachodzicca ŭ Pieskach kala Daniecku, abaraniaje Ŭkrainu.
— Što vam viadoma ab bajevikach tak zvanych DNR i ŁNR, jakija, pa paviedamleńniach ŚMI, mohuć znachodzicca ŭ Biełarusi na lačeńni abo ŭ adpačynku? Čamu ich nie čapajuć adrozna ad tych, chto vajuje za Ŭkrainu?
— Nakolki ja viedaju, ludzi, jakija viarnulisia, trapili pad kaŭpak. Ich dapytali, i jany pad padpiskaj cicha siadziać. Jany heta nie afišujuć, dumajuć, što ŭsio cicha ŭtrasiecca. Dumaju, što ich taksama čapajuć. Ale jość taki momant. Hałoŭnaja infarmacyja, jakoj ułady vałodajuć — heta pierasiačeńnie miažy — ź jakoha pa jakoje čysło jany byli va Ŭkrainie. I mienavita pierasiačeńnie miažy źjaŭlajecca asnoŭnym dokazam taho, što ludzi vajujuć za Ŭkrainu. A tyja, chto vajuje z separatystami… Najpierš, heta siłaviki, jany prachadzili słužbu, ź imi pracavali zampality, jany pryvykli da taho, što nielha ni pra što kazać. I jany nie vykidvajuć ničoha ŭ sacsietki, jany ničoha nie afišujuć. Pierasiačeńnie miažy ŭ ich nie rehistrujecca, bo jany skažuć, naprykład, što ŭ Piciery beton zalivali. Ja viedaju pra vypadak, kali tudy pajechali 4 biełarusy. Ich padrychtavali litaralna za 2 miesiacy, jany pierajšli miažu, trapili ŭ zasadu. Adzin ź ich raspaviadaŭ, što aprytomnieŭ uvieś u kryvi i pajšoŭ nazad, dajšoŭ da Rastova i viarnuŭsia ŭ Biełaruś. Ich taksama jak harmatnaje miasa kidajuć. Tyja troje źnikli, i ja dumaju, što nichto nikoli nie daviedajecca, kudy jany padzielisia. Hety, što zastaŭsia ŭ žyvych, budzie maŭčać. Mnohija śviedki tych padziejaŭ nie viartajucca…
— Vašaj dačce ciapier 3 hady. Kali jana budzie darosłaja i zapytajecca praz kolki hod, što vy rabili va Ŭkrainie, što vy joj skažacie?
— Jana pojdzie ŭ škołu, i ja spadziajusia, što tady ŭ biełaruskich padručnikach pa-biełarusku budzie napisanaja praŭda pra hety kanflikt…
Kamientary