U Vialikaj Bierastavicy źnieśli ŭnikalny zajezny dvor XIX stahodździa. Na ścianie z savieckich časoŭ visieła šylda «achoŭvajecca zakonam»
Za savieckim časam hety budynak na Ratušnaj płoščy ličyŭsia pomnikam hramadzianskaj architektury, ale ŭ niezaležnaj Biełarusi čamuści pierastaŭ. A ciapier ad jaho zastałasia tolki kupa kamianioŭ.
Źniščeńnie zaŭvažyŭ prajekt Vandrvm, jaki apublikavaŭ fotazdymki miesca na rahu vulic Čyrvonaarmiejskaj i Čkałava, dzie jašče niadaŭna stajaŭ zajezny dvor druhoj pałovy XIX stahodździa.
Źniesieny budynak ujaŭlaŭ saboj redki dla Biełarusi ŭzor tradycyjnaha haściničnaha kompleksu, jaki spałučaŭ pamiaškańni dla načlehu, karčmu i ŭnutrany dvor dla koniej i furmanak. Hałoŭny fasad ašalavany, zavieršany vysokim trochvuholnym ščytom, dekaryravanym fihurnaj šaloŭkaj.
Jak adznačaje telehram-kanał «Spadčyna», zajezny dvor byŭ pryznany pomnikam i zaniesieny ŭ saviecki «Zbor pomnikaŭ historyi i kultury» 1986 hoda. Adnak pry farmiravańni sučasnaha Dziaržaŭnaha śpisu historyka-kulturnych kaštoŭnaściej jon pa niezrazumiełych pryčynach prosta vypaŭ ź pieraliku pomnikaŭ i pazbaviŭsia jakoj-niebudź achovy. Pry hetym na jaho fasadzie praciahvała visieć šylda, jakaja abviaščała, što pomnik «achoŭvajecca zakonam».
Na dumku aŭtaraŭ kanała, zusim niadaŭna była mahčymaść uratavać pomnik, ale joj nie skarystalisia adkaznyja za restaŭracyju i achovu historyka-kulturnaj spadčyny.
U vieraśni 2024 hoda byŭ zaćvierdžany prajekt zon achovy dla susiednich abjektaŭ — reštkaŭ kaścioła karmielitaŭ i brackaj mahiły na Ratušnaj płoščy. Raspracoŭku dakumientacyi viała «Biełrestaŭracyja». Niahledziačy na toje, što zajezny dvor znachodziŭsia ŭ miežach zony rehulavańnia zabudovy, u prajekcie jon nie byŭ vyłučany jak kaštoŭny histaryčny abjekt. Adsutnaść jakoha-niebudź achoŭnaha rehłamientu ŭ dačynieńni da jaho faktyčna dazvoliła dalejšy znos.
U Biełarusi bolš nie zastałosia viadomych uzoraŭ draŭlanych zajeznych dvaroŭ. Muravany ž zajezny dvor u Niaśvižy, na ščaście, zachavaŭ za saboj status pomnika architektury.
Kamientary