Biełaruskaja hłybinia. Voŭčyn

Kniazi ŭ jaje jak vaŭki,
Jakija vyryvajuć zdabyču.
Jeziekiil 22:27.

Voŭčyn — samaje zachodniaje biełaruskaje miastečka, na tym samym vystupie, što ŭklińvajecca ad Bieraścia ŭhłyb Jeŭropy. Z adnaho boku Polšča, ź inšaha — Pušča. Pobač — Kamianiec i lehiendarnaja Biełavieža. Skrajni polus biełaruskaj hłybini.

U samuju čornuju paru, naprykancy ChVIII st., kali najiaśniejšaj Rečy Paspalitaj pryjšoŭ čas raspłočvacca za dva stahodździ pychi, raspusty i šlachieckaj svavoli,

Voŭčyn staŭ dla Biełarusi tym, čym u CHIII st. byŭ Navahrudak, u CHIV — Kreva, u ChV—ChVI — Vilnia, a ŭ ChVII — Niaśviž. Kropkaj apiryšča. Centram siły. Simvałam epochi.

Dziaržaŭny ład traščaŭ pa švach, hłabalnaje abiazbožvanńnie padarvała Kaścioł i Carkvu; pačuŭšy popach, drapiežnyja Rasieja, Prusija dy Aŭstryja ściahvali da miežaŭ vojski i ŭ samym hłybokim kutku, na miažy Vialikaha Kniastva i Karony, u siadzibie Čartaryjskich najbolš upłyvovyja mahnaty, dziejačy dy rozumy źbiralisia, kab vyrašyć, jak uratavać Ajčynu.

Voŭčyn. Było ŭ hetym niešta vaŭčynaje, adčajnaje, byccam macioruju vialikalitoŭskuju zhraju zahnali dy abkłali čyrvonymi ściažkami ŭ Biełaviežskaj puščy — i, atočanyja z usich bakoŭ, biełarusy aščeryli zuby, kab bicca naśmierć.

Ale — jak? «Umacavać uładu», — pastanavili vaładary Voŭčyna, Čartaryjskija.

Uładalniki dvuch znakamitych miačoŭ z Hrunvalda, Čartaryjskija z rodu Hiedyminavičaŭ, hierba «Pahonia ź viežami».

«E-e-e, siabry, — złavaŭ stały naviednik i navučeniec Voŭčyna, karaleŭski starasta i refarmatar Antonij Tyzienhaŭz, — ekanomika!» Talenavity finansist dy miecenat, jon paŭsiul zasnoŭvaŭ manufaktury (pryčym časam nie hrebavaŭ skasoŭvać mahdeburhskaje prava ŭ miastečkach dy pieravodzić niezaležnych sialanaŭ na panščynu, kab atrymać tannuju pracoŭnuju siłu) — i raźličvaŭ adradzić Reč Paspalituju šlacham naroščvańnia hrašovaj i haspadarčaj mahutnaści.

«Aśvietaj dy kulturaj!» — pierakonvaŭ usich jašče adzin voŭčynski hienij, adjutant Kaściuški dy asabisty sakratar Adama Kazimira Čartaryjskaha, čalec Adukacyjnaj Kamisii Juljan Niamcevič sa Skokaŭ pad Bieraściem — aŭtar paetyčnaj chrestamatyi polskaj historyi, kamiedyjaŭ dy ramanaŭ u duchu Valtera Skota…

«Dypłamatyjaj, dypłamatyjaj», — paŭtarali pra siabie svajaki Čartaryjskich, Paniatoŭskija. Što takoje była dypłamatyja ŭ ChVIII st.? Intryhi, hrošy, krasamoŭstva, zamiežnyja movy i, viadoma, łožak. Małady, abajalny i zabiaśpiečany Stanisłaŭ, što vučyŭsia ŭ jeŭrapiejskich univiersitetach i ŭvichaŭsia pry karaleŭskich dvarach, pasavaŭ da hetaj roli jak najlepš.

Narodžany ŭ Voŭčynie, syn krakaŭskaha kaštalana Paniatoŭskaha i Kanstancyi, kniažny Čartaryjskaj, Stanisłaŭ detalova vyvučaŭ parłamientaryzm u Anhlii, byŭ pasłom u Saksonii dy Rasii, dzie staŭ viadomy dziakujučy sardečnaj prychilnaści Kaciaryny II — i ŭžo ŭ 32 hady, pad ciskam rasiejskaj impieratrycy, byŭ abrany karalom Rečy Paspalitaj. Peŭna, pakaštavaŭšy voŭčynskaha «dypłamata» ŭ łožku, Kaciaryna vyrašyła, što mienavita taki klijent urešcie zdolny budzie zdać Rasii polska-litvinskuju dziaržaŭnaść — i nie pamyliłasia.

Pryjemny i adukavany, ale biazvolny jeŭrapiejec Paniatoŭski moŭčki prahłynuŭ abodva padzieły Rečy Paspalitaj, siadzieŭ cicha padčas paŭstańnia Kaściuški, i ŭ 1795, pad kanvojem drahunaŭ dastaŭleny kudy treba, 25 listapada, u dzień imianinaŭ rasijskaj impieratrycy, atrymaŭšy 330 tysiačaŭ čyrvoncaŭ na ŭtrymańnie, sa ślaźmi na vačach vyraksia trona.

Rasiejskaja caryca, niemka Jekaciaryna, rasparadziłasia pieravieźci tron svajho byłoha kachanka-biełarusa ŭ Pieciarburh, dzie zahadała prabić u im dziru i prystasavać pad najvyšejšy ŭnitaz. Akurat na hetym histaryčnym siedziščy praz hod, u listapadzie 1796, jaje raźbiŭ paraluš.

A pachavańnie apošniaha karala Rečy Paspalitaj u voŭčynskim kaściole, kudy jahonyja pareštki byli pieraviezienyja ŭ 1938, za savietami było darešty razrabavanaje.

Kaho, čaho nie chapiła ŭ hetych vysiłkach voli tytynaŭ rozumu, u zbory starych i maładych vaŭkoŭ? Moža, taho ž, čaho viarchoŭnamu Savietu ŭ 1996? Abo taho, čaho i demakratyčnym kandydatam u 2001, 2006, 2010?..

Adnaŭleńnie i abarona dziaržaŭnaści patrabujuć viery, lubovi i jednaści. Prysud historyi: kali hetaha niama, palityka, dypłamatyja, ekanomika i kultura hublajuć sens.

Tyja, chto nienavidzieŭ Biełaruś, z asablivaj apantanaściu bili ŭ samuju jaje hłybiniu. Mienavita siudy, u dušu, pad Biełaviežskuju Pušču, uvatknuli štyk kančatkovaha padziełu Rečy Paspalitaj Rasija, Aŭstryja dy Prusija.

I kali śviežym zimovym rankam u śniežni 1991 u Viskulach na stale pad maleńkim bieł-čyrvona-biełym ściažkom ruchnuŭ SSSR, stała zrazumieła, čamu dźvieście hadoŭ u vakolicach Voŭčyna tak šaleła i trymcieła zło.

Kali vakoł vaŭki, ich nie pieramožaš pa-vaŭčynamu. Raŭci, poŭść dybaram, skalić ikły dy rvać — heta nie našaje.

Bo pieramohu daje Toj, chto pasyłaje jak aviečak siarod vaŭkoŭ. Chto Sam, pakorlivy i łaskavy, byccam jahnia, byŭ zabity i ŭvaskros pad bieł-čyrvona-biełym ściaham — Isus Chrystos.

Hladzi jašče:

Biełaruskaja hłybinia. Pierakłaści Boha

Biełaruskaja hłybinia. Svaboda raście z kaściej.

Biełaruskaja hłybinia. Padlik radzimak

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0