List u redakcyju
Kraina niepałochanych vaviorak
Jakimi b pryčynami ni była vyklikanaja emihracyja, jana zaŭsiody pačynajecca z šoku. Niezaležna ad taho, dobrymi ci kiepskimi byli tvaje pieršyja ŭražańni na čužoj ziamli. Vidać, hety šok sparadžajecca ŭśviedamleńniem, što žyćcio pieramianiłasia niezvarotna. Što ty sam, z svajoj voli ŭziaŭ i vydraŭ siabie za vałasy sa zvykłaj hleby. I ciapier nieviadoma, jak i ź jakoha boku pryrastać karaniami da inšaha hruntu.
Dva miesiacy paśla pierajezdu — heta stan, kali ŭ chacie ŭžo hudzie kandycyjaner, ale jašče niama kamputaru (zrešty, mahło być i naadvarot: paprostu adno z dvuch udałosia nabyć tańniej i chutčej). Kali ŭ harodninnaj kramie ŭžo lohka adroźnivaješ sparžu ad špinatu, ale jašče nia ŭmieješ pryhatavać ni taho, ni druhoha. Kali, narešcie, bolš nia błytaješ, ciahnuć ci pchać dźviery, na jakich napisana “Push”, ale jašče nie dajucca telefonnyja razmovy pa-anhielsku, i tamu sproba dazvanicca da kabelnaha telebačańnia skančajecca rospačnym kidańniem słuchaŭki. (Ź inšaha boku, dva miesiacy ź niepadłučanym televizaram mohuć razhladacca jak zdarovy infarmacyjny post. Jaki niečakana skančajecca nie z majoj voli: stamiŭšysia čakać praciahu razmovy, persanał kabelnaha TB sam vyličyŭ “ńjukamera”, i paru dzion tamu ŭ našu kvaterku biez zaprašeńnia zavitaŭ telemajstar, jaki za piać chvilin naładziŭ 29 kanałaŭ — miascovy minimum.)
Jakimi b pryčynami ni była vyklikanaja emihracyja, usie imihranty majuć prynamsi adnu supolnuju rysu — jany troški avanturysty. Inakš, biez drabočka hetaj samaj avanturnaści, jak ty navažyšsia raspačać žyćcio nanova? Bieź siabroŭ i svajakoŭ, biez ulubionych knižak, biez napałovu śpiłavanaha kaštana pad aknom, biaz tysiačy zvykłych i zručnych drobiaziaŭ — naprykład, biez svajho cyrulnika, jakomu ničoha nia tre było tłumačyć. (A tut cyrulnica-vijetnamka, navat paśla šmatrazovaha tyckańnia palcam u kataloh, arhanizavała na majoj hałavie niejki dziki “iuniseks”…) Jak ty navažyšsia admovicca ad usiaho, što niby ŭžo naležycca mieć čałavieku pad sorak hadoŭ (pieravažna taki viek majuć maje “adnaklaśniki” na biaspłatnych kursach anhielskaj movy dla prybyšoŭ): ad pasady, imia, prafesii, karjery — i być hatovym jašče šmat hadoŭ vučycca, pieravučvacca, davučvacca, adnačasova zarablajučy na žyćcio pracaj u piakarni, na budoŭli, u kramie…
Emihracyja — zaŭsiody eksperyment na sabie. Šmat razoŭ paŭtarany i dosyć padrabiazna apisany ŭ litaratury, ale ad taho nia mienš zachaplalny. Zabaŭna, naprykład, nazirać, jak iranična-hreblivaje staŭleńnie da “biełaruskich suveniraŭ”, što hadami pylacca ŭ HUMie ci “Paŭlincy”, raptoŭna zamianiajecca na pračuła-zamiłavanaje. I voś užo sałamianaja ptuška, nabytaja na ŭsialaki vypadak, u padarunak nieviadoma kamu, bieražliva staŭlajecca na ŭłasnuju knižnuju palicu, a kieramičnyja talerki z krajavidami Biełarusi zajmajuć hanarovaje miesca ŭ čyrvonym kucie…
…Z aeraportu taksoŭka pryviezła nas u matel z kinošnaj nazvaju “The Silver Moon”, “Srebny miesiac”, na samym bierazie voziera Antaryjo. Byŭ ciopły majski viečar, ćviŭ bez, pachła śviežaskošanaj travoju. U kvietniku skakała niepužlivaja čornaja vaviorka. Pa admysłovaj darožcy ŭzdoŭž voziera na rolikach i na rovarach kaciŭsia narod. Ja aściarožna razhledziełasia j cichieńka skazała sabie: ciapier heta tvaja kraina. Słovy nikudy nie palacieli, jany zastyli ŭ pavietry. Vaviorka pahladzieła na mianie ź vidavočnym dakoram. Ale ja, daliboh, nia viedaju inšaha sposabu zrazumieć niešta, aproč jak spačatku palubić jaho. Mienavita ŭ takoj paśladoŭnaści.
Palubić hetyja krajavidy — takija zvykłyja, takija biełaruskija… pakul nie natykniešsia vokam na dreva z karoj, jak u našaj tapoli, ale ź liścikami rychtyk jak u zaječaj kapusty. U hetuju chvilinu ty budzieš dumać pra niešta inšaje — mahčyma, vučycca pieravodzić Farenhejta ŭ Celsija — i tamu śviadomaść zreahuje nie adrazu, a padśviadomaść zakryčyć pieršaja: što robić zaječaja kapusta na drevie? Na što śviadomaść, adarvaŭšysia ad matematyki, melanchalična zaznačyć: ścichni, my ŭsie tut žyviem dahary nahami…
Palubić hetyja pryvatnyja domiki, ź jakich na 90% i składajecca Taronta — malupasieńkija, niby lalečnyja, što stajać blizka-blizka adzin da adnaho, ź ich stryžanymi hazonami pamieram z dałoń, nizkaj stollu i dacham, niedarečna nasunutym na samyja vokny, — i čamu ŭ nieabsiažnaj Kanadzie tak ekanomiać na płoščy? (Dziela ekanomii hetaj samaj płoščy my kupili dzieciam dvuchpaviarchovy łožak. I sobiła ž nam sabrać adzin jarus u dziciačym pakoi, a druhi, dziela zručnaści, — u susiednim! Chto ž by dumaŭ, što ŭ kanadyjski kalidor nie prałazić navat pałova sabranaha dziciačaha łožka…)
Palubić hetaje haračaje vilhotnaje leta, jakoje niemahčyma pieražyć biez kandycyjanera ci chacia b ventylatara ŭ chacie. Štoviečar uzhadvajecca Bahdanovičava — “Cichi viečar; źniknuła śpiakota…” Heta — dakładna nie pra taroncki lipień, śpiakota tut nia niknie. A dziaviataj viečara siadziš na samym bierazie rečki i zusim nie adčuvaješ palohki. Unačy nahretaje nieruchomaje pavietra chočacca skinuć nahami, jak ciažkuju koŭdru. Da jaho, da hetaha nievynosnaha leta, ci možna pryzvyčaicca? I ŭsio ž i jano vymahaje lubovi…
Palubić kanadyjski “narod” — dziŭnuju miešaninu adcieńniaŭ, zvyčajaŭ, strojaŭ i stravaŭ — užo za adno toje, što jamu taksama padabajucca čyrvony i bieły kolery. (Moža, heta i nia kazki, što kanadyjski ściah dapamahali raspracoŭvać tutejšyja biełarusy?) Dziaržaŭnyja kolery tut nadzvyčaj papularnyja. Čyrvony pas na biełych bakach taronckich aŭtobusaŭ — jakraz pasiaredzinie. Kali jedzieš, pobač z taboju ŭ voknach damoŭ zaŭsiody płyvie bieł-čyrvona-bieły ściah…
Palubić jaje, hetuju niaznanuju krainu Kanadu, choć by tamu, što mienavita tut maje dzieci ŭpieršyniu ŭbačyli “biełaruskaje Kupalle” (niachaj i mocna stylizavanaje), a ja na tym samym Kupalli taksama ŭpieršyniu ŭ žyćci — śvietlakoŭ. Zabyŭšysia na ŭsio, my stajali i doŭha hladzieli na sotni i sotni žyvych ahieńčykaŭ, na hety nievierahodna pryhožy fajerverk, i vianočki na hałovach maich dziaŭčat pachli zusim naskimi kvietkami — ramonkami i kaniušynaj.
Kraina niepałochanych vaviorak — amal usia naša planeta ŭ minijatury. Tut jość svoj vialiki “Čajnataŭn”, šmatlikija polskija kramy, ukrainskija cerkvy, rasiejskija hazety, habrejskija dantysty, niamieckija duchavyja arkiestry i łacinaamerykanskija karnavały… Tut niama, na žal, amal ničoha biełaruskaha, šyroka viadomaha pa-za miežami Zhurtavańnia Biełarusaŭ Kanady. I sakramentalnaja fraza pra hieahrafičnaje stanovišča tvajoj krainy — “bitvin Połand end Raša” — budzie adnoj ź pieršych, jakuju ty navučyšsia havaryć pa-anhielsku biehła. Chacia sam pa sabie fakt, što vyšejpamianionaje Zhurtavańnie dahetul isnuje, — užo cud niebyvały, bo starych biełarusaŭ, jakija zakładali hetuju arhanizacyju ŭ paślavajennyja hady, zastałosia adno žmieniečka. Ja napišu pra ich abaviazkova — i pra starych, i pra maładych kanadyjskich biełarusaŭ, napišu i pra mnohaje inšaje — temaŭ dla artykułaŭ tut niamierana. Naprykład, imihracyja i mova, imihracyja i dzieci. Albo — ahlad miascovaha druku. Mahu adkazać u artykułach na lubyja pytańni, i budu vielmi radaja, kali niechta dašle mnie ich na elektronny adras.
Ale hałoŭnaje pakul — mienš uzhadvać.
Vijaleta Kavalova, Taronta
[email protected]
Kamientary