«Фемінізм у маім выпадку перамог». Вераніка Станкевіч — пра дапамогу палітвязням у «Вольных» і планы на вяселле з Івуліным

«Я больш за пяць гадоў не магу вярнуцца ці проста з’ездзіць дадому, а дадаткова атрымліваю новую крыміналку ў плечы»

«Наша Ніва»: Ініцыятыву «Вольныя», у якой ты займаеш пасаду каардынатаркі, нядаўна прызналі экстрэмісцкім фармаваннем. Не тое, што гэта нешта ўнікальнае для сённяшніх часоў ды і для цябе персанальна, але ці адчула ты ў сувязі з гэтым новыя эмоцыі?

Вераніка Станкевіч: Мы разумелі, што нас прызнаюць «экстрэмістамі» рана ці позна (мы і так доўга пратрымаліся ў нейкім больш-менш нейтральным статусе, бяспечным для нашых бенефіцыяраў). Пры гэтым усе вакол нас — праваабаронцы, гуманітарныя ініцыятывы, нашы партнёры — прызнаныя экстрэмісцкімі фармаваннямі, а хтосьці — нават тэрарыстычнымі арганізацыямі. Мы працуем у такім сектары, дзе любая салідарнасць і дапамога робяцца падставай для крымінальнага пераследу. Карацей, мы былі гатовыя, у нас былі распрацаваныя новыя пратаколы бяспекі.

Што тычыцца мяне асабіста, то мне гэта ўсё непрыемна. Я не лічу і ніколі не лічыла, што гэта прычына кагосьці павіншаваць, што гэта нейкае «прызнанне», як некаторыя гэта пазіцыянуюць. Я для сваёй краіны дакладна нічога дрэннага не зрабіла. Усё, што я рабіла, было толькі на карысць людзей, грамадзянскай супольнасці і агулам краіны. Але нашай краіне гэта не трэба. І такім чынам ідзе нібыта адрынанне цябе ад тваёй уласнай краіны, дзе ты нарадзіўся і вырас.

Краіна паказвае, што ты тут лішні — я больш за пяць гадоў не магу вярнуцца ці проста з’ездзіць дадому, а дадаткова атрымліваю новую крыміналку ў плечы. Гэта сумна і крыўдна. Але гэта не значыць, што трэба спыняць дзейнасць. 

«НН»: Што для вас змянілася? Пайшлі адпіскі, ці, можа, нехта адразу спыніў супрацу з «Вольнымі»?

ВС: Не, у гэтым плане нічога глабальна не змянілася. Не было вострай рэакцыі, каб нехта сышоў з каманды. Мы проста зрабілі дадатковыя захады, каб папярэдзіць валанцёраў і бенефіцыяраў. Ну, і з камандай важна ўсё прагаварыць, правесці інструктаж — у нас даволі шмат чальцоў запісалі ў крымінальную справу (але ў нас і шмат было публічных прадстаўнікоў). 

Мой асабісты інстаграм месяцаў пяць таму прызналі «экстрэмісцкімі матэрыяламі». І шмат знаёмых з Беларусі напісалі: «Прыйдзецца адпісацца, вельмі шкада». Гэта больш сумная рэч, бо такім чынам абрываюцца сувязі з тымі, хто застаўся ў краіне. Губляецца апошняя нітачка з чалавекам, з якім вам было прыемна назіраць адзін за адным.

Па заяўках жа на валанцёрства ці па данатах мы яшчэ не можам адсачыць дынаміку, прайшло мала часу. Але я не думаю, што нешта моцна зменіцца. У нас няма антыкрызіснага плану дзеянняў, бо гэта не крызіс, а новая дадзенасць.

Павялічыць

«НН»: Вы будзеце працягваць дапамагаць палітвязням унутры Беларусі? І калі так, то якім чынам?

ВС: Гэта вельмі чуллівая тэма. І проста скажу, што пытанне бяспекі застаецца для нас прыярытэтам.

«НН»: Саша Івулін неяк жартаваў, што ў вашым доме толькі сабака не мае экстрэмісцкага статусу — лічылі, колькі на дваіх у вас такога «дабра»?

ВС: Мы адмыслова не лічылі, але, напэўна, больш за дзесяць набярэцца. Сашу прызнавалі экстрэмістам як фізасобу плюс яго праекты і сацсеткі. У мяне таксама мае старонкі і іншыя ініцыятывы, у якіх я раней працавала. Але мы не лічым гэтыя статусы афіцыйнымі і легальнымі, яны не характарызуюць нас як работнікаў ці актывістаў, таму і не хочацца на іх канцэнтравацца.

Праўда, мы шмат рэфлексуем наконт таго, як так здарылася, як грамадства апынулася ў гэтым пункце, што маладых, актыўных рабят масава прызнаюць «экстрэмістамі». І пра тое, як з гэтым працаваць, як захаваць кантакты ўнутры краіны, як увогуле захаваць сябе ўнутры як беларуса. 

View this post on Instagram

A post shared by Aliaksandr Ivulin (@a_ivulin)

Сабака Веранікі і Сашы па мянушцы Падзінгтан

«НН»: Колькі сёння людзей у вашай камандзе і каго (ці чаго) не хапае найбольш?

ВС: У нас зараз працуе 12 чалавек. Але гэтая лічба мала што кажа. Больш раскажа тое, што з намі супрацоўнічае каля 130 валанцёраў-ментараў. Гэта вялікае кам’юніці, якое мы карпатліва стваралі. Плюс асобна задзейнічаныя каля 50 валанцёраў на разавыя задачы (напрыклад, забраць чалавека на машыне і адвезці да доктара ці дапамагчы запоўніць дакументы).

У суме 200 чалавек даверыліся нам і вырашылі, што будуць дапамагаць менавіта праз «Вольных».

Каго не хапае? Заўсёды не хапае валанцёраў. Калі ў снежні вызвалілася 123 чалавекі, нашы валанцёры былі аднымі з тых, хто падхапіў іх сустрэчу, а нашы ментары працавалі з нагрузкай па 4‑5 чалавек на аднаго, хаця першапачаткова мы ўвялі правіла: адзін валанцёр дапамагае аднаму падапечнаму. Прыйшлося парушыць яго, каб не выбіраць: гэтым мы вось дапаможам, а іншым не.

«НН»: Навошта табе гэта ўсё асабіста? Грошы ў НДА не тое што вялікія і стабільныя, а ў цябе багаты досвед працы ў сферы піяру, дзе з фінансамі лепш. Тым больш, ты сама неяк пісала: «часам хочацца кінуць усё і пайсці жыць жыццё».

ВС: Гэта экзістэнцыйнае пытанне, якое я сабе, шчыра кажучы, сама задаю ў асабліва складаныя і нярвовыя моманты. Але, калі пераходзіць на больш спакойны, роўны тон без эмоцый, мне проста падабаецца тое, чым я займаюся.

Мой досвед у НДА пачаўся не з праваабароны — я працавала ў НАУ з Паўлам Латушкам, а пасля ў «Сумленных людзях». Паспрабаваўшы гэта ўсё, я зразумела, што дапамога людзям — гэта тое, што дае мне рэсурс. Пры гэтым важна, што ў мяне няма пазіцыі ахвяры, што, «калі я ўсіх не выратую, яны будуць жыць пад мостам». Я адчуваю, што я на сваім месцы і што магу яшчэ нешта даць гэтаму сектару.

Зразумела, што ў бізнэсе ці міжнародных арганізацыях гэта было б у два-тры разы больш па грошах. Але тую частку грошай, якую я не дазарабляю ў НДА, я лічу сваімі валанцёрскімі гадзінамі, якія я гатовая выдаткоўваць тут і цяпер на дапамогу беларусам і заадно атрымліваць класны досвед, знаёмствы і кантакты.

Павялічыць

«НН»: Ці задумвалася ты: а што, калі рэзка скончыцца фінансаванне, куды далей?

ВС: У нас ужо былі выпадкі, калі мы па 3‑4 месяцы працавалі бясплатна. Але мы заўсёды стараемся загадзя зразумець рызыкі і знізіць іх. У нас ніводзін супрацоўнік не працуе на full-time загрузку. Усе занятыя недзе яшчэ: бізнэс, іншыя НДА і праекты. Гэта наша правіла — каб чалавек не застаўся зусім на нулі, калі ў нас скончацца грошы. Дадаткова гэта засцерагае ад выгарання. Тэматыка ў нас усё ж складаная, і, калі быць заглыбленым у яе на 100%, праз год-паўтара нават псіхолаг не дапаможа.

Калі мы разумеем, што грошай праз тры месяцы не будзе, кожны вырашае сам: застацца валанцёрам ці спыніць супрацоўніцтва. Тады мы шчыра агучваем на публіку, што пэўны кірунак у нас пакуль прыпыняецца.

«НН»: На колькі месяцаў працы наперад вам хапае сёння?

ВС: На сёння мы існуем у сітуацыі невялікага крызісу, бо можам толькі часткова забяспечваць заробкі супрацоўнікаў унутры «Вольных». Пры гэтым мы пастаянна шукаем дадатковую падтрымку не толькі ў выглядзе грантаў — бізнэсы, партнёрства, данаты і гэтак далей.

5‑6 месяцаў мы дакладна яшчэ прастаім на нагах, і для НДА гэта вельмі добры паказчык.

View this post on Instagram

A post shared by Вольныя (@volnyjaa)

Вы можаце падтрымаць дзейнасць «Вольных» данатам, калі для вас гэта бяспечна 

«НН»: Датычна рэсурсаў. Пасля выключэння «Байсол» з Міжнароднага гуманітарнага фонду і спынення іх супрацы з «Байхэлп» — ці не было магчымасці пераразмеркавання сродкаў у тым ліку на вашу карысць?

ВС: Тут трэба разумець, як гэта працуе. У любой краіны ёсць гуманітарны бюджэт, яны пералічваюць гэтыя грошы ў МГФ, і далей грошы размяркоўваюцца паміж рознымі арганізацыямі, а тыя, у сваю чаргу, выплачваюць іх бенефіцыярам. У гуманітарным фондзе практычна няма адміністрацыйнага рэсурсу — то-бок мы не можам атрымаць адтуль заробак. Гэта адна з умоваў, на якой базуецца фонд. Мы можам толькі ўзяць адтуль грошы на выплаты канкрэтным фізічным асобам, калі ў нас ёсць рэсурс гэтым займацца і пасля адсправаздачыцца.

Калі з МГФ сышлі «Байхэлп» і «Байсол», «іх» грошы сталі браць іншыя арганізацыі, у тым ліку «гасцявыя», якія проста падаюць заяўку, забіраюць грошы, размяркоўваюць бенефіцыярам і падаюць справаздачу Нарвежскаму хельсінскаму камітэту, але яны не маюць права голасу. Карацей, пасля сыходу «Байхэлп» і «Байсол» для нас нічога не змянілася — проста, умоўна, у нейкі месяц з фонду на квартал выдзелілі 600 тысяч еўра, а ў наступным месяцы — 300. Але прыйшлі гасцявыя арганізацыі і забралі сабе яшчэ на такую ж суму. 

Калі зайсці на сайт МГФ і паглядзець справаздачу за чацвёрты квартал 2025 года, можна ўбачыць, што сума размеркаваных сродкаў прыкладна такая ж, якой была раней. Больш за тое, «Байсол» з'яўляецца гасцявой арганізацыяй у тым ліку. То-бок ранейшая сума цяпер па факце дзеліцца на большую колькасць гульцоў і арганізацый у сектары.

«НН»: Але для вас не з’явілася магчымасці, напрыклад, прасіць большы аб’ём дапамогі на палітвязняў?

ВС: А так нельга. Гэта якраз адно з абмежаванняў МГФ: мы не можам за кошт іх грошай пашыраць дзейныя праграмы. Мы павінны выкарыстоўваць фінансаванне толькі на існуючыя праграмы.

У нашым выпадку мы пакрываем тое, што не могуць пакрыць іншыя арганізацыі. Мы з’яўляемся як бы дадатковай дапамогай, калі ў партнёраў ліміты вычарпаныя. Што мы можам? Заплаціць за побытавыя расходы — на посуд, бялізну. Мы можам даплаціць за медыцынскую дапамогу, калі чалавек па сваёй медпраграме, умоўна, паставіў амаль усе зубы, але яшчэ на тры не хапіла. І мы працавалі па такой самай схеме яшчэ да прыходу ў МГФ.

Адзінае, што мы можам — павышаць колькасць бенефіцыяраў, але не суму выплаты ім. Праграма змяніцца ў працэсе не можа.

Павялічыць

«Колькі б улады ў цябе ні было, ты мусіш падпарадкавацца рашэнню грамадства»

«НН»: Калі мы ўжо згадалі «Байсол», як табе кейс Андрэя Стрыжака і тое, як ён развіўся па выніку?

ВС: Я тут, напэўна, скажу не як кіраўніца НДА і чалавек з сектара, а як піяршчыца. Дык вось з пункту гледжання піяру — гэта дрэнны кейс для кам'юніці. Ён мог быць добрым роўна да кропкі, калі камісія прыняла рашэнне, што Андрэй павінен сысці, і ён з гэтым рашэннем згодны і сыходзіць сапраўды, знікаючы з публічнага поля хаця б на час, каб даць магчымасць супольнасці ўсё гэта пераварыць. Тады б, думаю, і выключэння «Байсол» з МГФ не здарылася.

І калі б Андрэй вярнуўся праз нейкі перыяд у фармаце «я ўсё зразумеў, вінаваты, але прыміце мяне назад», я не думаю, што было б шмат людзей, хто быў бы радыкальна супраць. А сітуацыя, калі камісія сказала сысці, але ён «перадумаў, бо ён галоўны, а ваша рашэнне рэкамендацыйнае»…

Пазітыўны публічны кейс для нашай супольнасці, у якім мы прызнаем свае памылкі і разам іх вырашаем, не здарыўся, і гэта вельмі сумна. Колькі б улады ў цябе ні было, ты мусіш падпарадкавацца рашэнню грамадства.

«НН»: Колькім людзям «Вольныя» паспелі дапамагчы за час свайго існавання?

ВС: Важна разумець, што наша праца — гэта не пра выплату грошай. Фінансавая дапамога — гэта дадатковы інструмент, які мы можам выкарыстоўваць, але наша асноўная мэта — дапамога ў рэсацыялізацыі, у адаптацыі, дзе б чалавек ні знаходзіўся. На сёння мы дапамаглі больш за 500 людзям (для кагосьці гэта была ментарская праграма, для іншага — падтрымка ў выглядзе кансультацый, для трэцяга — фінансавая выплата).

Гэта тая лічба, якую хочацца назваць, калі мы кажам пра нейкую статыстыку, таму што часта людзі факусуюцца толькі на аб’ёме выплат. А потым яшчэ бяруць тую лічбу і дзеляць на колькасць людзей. Але мы не ў сацыялізме працуем, мы глядзім на кожны кейс асобна. То-бок у нас розныя лічбы па выплатах.

Павялічыць

«НН»: Ёсць нейкі кейс, якім ты персанальна ганарышся? Тыпу: «ну, ваў, гэта наш выпускнік!»

ВС: Так, прычым гэта звязана з маім падапечным Дзмітрыем Анісімавым. Калі мы толькі пачыналі нашу ініцыятыву, то ўсёй камандай узялі сабе па адным падапечным, каб прайсці з імі ўвесь шлях дапамогі і пабачыць «унутранку».

Карацей, ён дызайнер, і яму заўсёды падабалася ствараць менавіта афішы і плакаты. Але ў Беларусі гэта проста жудасна не развіта. У нас жа ўсё трэба чысценька, акуратненька, з узгадненнем розных структур. І ён, канечне, такі прафесійны крызіс перажываў.

А потым здарыўся 2020 год, СІЗА, турма, ён выехаў за мяжу і трапіў у Польшчу. А тут вельмі любяць плакаты! У Варшаве нават ёсць музей плакатаў.

І канечне, лепш бы з ім нічога гэтага не здарылася, ён бы не перажываў палітычнае зняволенне, але так выйшла, што дзякуючы дрэнным падзеям ён трапіў у асяроддзе, дзе можа сябе нарэшце праяўляць і рэалізоўвацца як крэатар і дызайнер. Я вельмі радуюся, калі ў людзей атрымліваецца дастаць сябе з негатыву і перавярнуць сітуацыю на сваю карысць.

View this post on Instagram

A post shared by Dzmitry Anisimau. Graphic designer (@dmitriego)

У некалькіх нашых падапечных атрымалася падобным чынам. Яшчэ адзін былы зняволены, напрыклад, булкі навучыўся ў эміграцыі пячы — займаецца гэтым і кайфуе.

Павялічыць

«Абодва разы галасавала за жанчыну»

«НН»: Я правільна разумею, што да 2020‑га ты была зусім апалітычнай?

ВС: Гэта праўда, але я заўсёды адсочвала галоўныя навіны і галасавала — мне было важна праявіць сваю грамадзянскую пазіцыю на выбарах. У сілу ўзросту я схадзіла на іх два разы, і абодва галасавала за жанчыну: першы раз — за Таццяну Караткевіч, другі — за Святлану Ціханоўскую. Фемінізм у маім выпадку перамог, атрымліваецца.

«НН»: Што змянілася ў 2020‑м і ў які дзень?

ВС: У дзень, калі я разам з ужо былым партнёрам вырашыла, што пайду лічыць галасы ад «Сумленных людзей» у Мінску. Гэта стала маім адпраўным пунктам.

«НН»: Закруцілася так, што ты нават звольнілася з рэкламнага агенцтва, каб быць больш актыўнай палітычна?

ВС: Я звольнілася раней: здаецца, за месяцы 4‑5 да ўсёй пратэснай актыўнасці. Проста моцна павыгарала. Рэклама мяне неяк трошкі патрапала: я працавала ж не толькі ў Беларусі, а яшчэ ў Казахстане жыла два гады па працы, потым — ва Украіне. У мяне была магчымасць зазямліцца на 3‑4 месяцы і нічога не рабіць, браць выключна нейкія разавыя праекты. Гэта ўсё супала з выбарамі, таму ў мяне і была магчымасць прысвяціць сябе валанцёрству.

Спачатку валанцёрыла ў «Сумленных людзях». Потым далучылася да піяр-службы Народнага антыкрызіснага ўпраўлення. Але неўзабаве на Паўла Латушку завялі крымінальную справу, і было ясна, што астатняя частка каманды — наступныя ў чарзе. Тым больш мы тады не хаваліся, не ананімізаваліся. І мы паўсталі перад выбарам: ці сканчваць супрацоўніцтва з НАУ, ці з’язджаць і працягваць у эміграцыі. Так у снежні 2020 года нам давялося пакінуць Беларусь. Праўда, з’язджалі мы «ўсяго на тры месяцы», а вось ужо пяты год у Варшаве.

Павялічыць

«У маёй сям’і захоўваюць нейтралітэт»

«НН»: З улікам тваёй падвышанай наэкстрэмізаванасці ў цябе ўсё добра са стасункамі са сваякамі?

ВС: У маёй сям'і не было нейкіх палітычных расколаў. Хутчэй, яны проста захоўваюць нейтралітэт.

«НН»: Твае бацькі — тэхнары, а ты абрала факультэт журналістыкі, чаму?

ВС: Мая маці, дарэчы, заўсёды хацела, каб я стала настаўніцай англійскай мовы (на сёння, гэта, думаю, больш бы дапамагала).

Чаму пайшла на журфак? У мяне былі вельмі добрыя адносіны з настаўніцай рускай мовы і літаратуры, мне даваліся сачыненні, і журфак быў яе ідэяй — каб я паглядзела ў гэты бок. Сама ж я першапачаткова думала пра рэжысуру тэатра і кіно — я займалася народным танцам, усё юнацтва грала ў аматарскім тэатры ў Баранавічах.

Нават калі ўжо паступіла ў БДУ, ездзіла туды на рэпетыцыі і выступы (тэатр быў вельмі запатрабаваным). Ён жа шмат у чым выбудаваў мяне як асобу, дапамог раскрыцца і менш саромецца, імкнуцца да большага. Але наконт кінатэатральных планаў маці зусім была не ў захапленні, а вось з журфакам мяне падтрымалі. Я паступіла на спецыяльнасць «радыё і тэлебачанне».

«НН»: Магла б зараз рабіць рэпартажы на СТБ…

ВС: Гэта так (пасміхаецца). Галоўнае, што мне даў журфак — гэта кам’юніці, усе мае самыя блізкія сябры — гэта амаль усё журфак. А вось у прафесійным плане я яшчэ на другім курсе асэнсавала, што не вельмі ўсё ж хачу быць журналістам. Я схадзіла на практыку на АНТ, потым на рэгіянальны тэлеканал у Гродне, і зразумела, што нешта гэта зусім не мой вайб.

Тады яшчэ гуляліся ў дэмакратыю, але ўсё роўна праскоквала «а вось пра гэта давайце не казаць, а пра гэта не пісаць». На трэцім курсе я ўжо вучылася на завочцы і пайшла працаваць у рэкламу. Размеркаванне ж мне не пагражала, бо я была платніцай.

Павялічыць

«Калі мы прымалі рашэнне, ці робімся парай, вельмі хваляваліся»

«НН»: Не так даўно Саша Івулін зрабіў табе прапанову рукі і сэрца, пры гэтым вы блізка сябруеце ўжо 12 гадоў. Можна падумаць, што ваша пара наспявала даўно, але нешта пастаянна не спрацоўвала. Ты прайшла праз шлюб, развод і яшчэ адны сур’ёзныя стасункі, а ўсё закруцілася ўжо пасля Сашавага вызвалення з турмы, у эміграцыі.

ВС: Мы рэальна заўсёды проста сябравалі. І калі паглядзець, то ў нас з усімі сябрамі вельмі цёплыя адносіны. З Сашам было гэтак жа. І пазнаёміліся мы з ім на студсаюзаўскіх актыўнасцях, калі я ўжо была ў стасунках з хлопцам, за якога пасля выйшла замуж.

«НН»: Ніхто з вас вымушана не хаваў ад іншага нешта большае, чым сяброўства?

ВС: Саша кажа, што, магчыма, нешта такое было раней, але, на мой погляд, ён перабольшвае. Усё прыйшло тады, калі мусіла. Бо, калі шчыра, да 2020-га, Сашавай пасадкі, да ўсіх звязаных з намі падзей мы былі зусім іншымі. І няма гарантыі, што мы б сышліся.

Калі мы прымалі рашэнне, ці робімся парай, мы вельмі хваляваліся, таму што ў нас агульнае кам'юніці, і калі б нешта пайшло не так, гэта паўплывала б на ўсіх. То-бок мы як бы прымалі рашэнне не толькі за сябе, але і за тых, хто побач. У эміграцыі ж свае людзі на вагу золата.

«НН»: Прапанову Саша зрабіў у фармаце прэзентацыі навуковай працы — ты адразу здагадалася, да чаго ён вядзе?

ВС: Напачатку, напэўна, не разумела. Гэта было святкаванне нашай гадавіны — трох гадоў, як мы сустракаемся, і я падумала, што ён хоча зрабіць мне нейкі сюрпрыз, хаця мы дамовіліся, што падарункі дарыць адно аднаму не будзем.

View this post on Instagram

A post shared by Вероника (@cheshirskii_kot)

Але пад канец я ўжо стала асэнсоўваць, што нешта дзіўнае адбываецца, бо бачыла, як моцна Саша хвалюецца. А ён не той чалавек, які перажывае на публічных выступах.

«НН»: Як яно ўвогуле — сустракацца з мужчынам, які стаў самым сэксуальным мужчынам Беларусі-2022 і каму ў СІЗА 9 з 10 лістоў прыходзіла ад дзяўчат? Ёсць нагоды для рэўнасці?

ВС: Я вельмі спакойная ў гэтым плане. Я давяраю людзям, асабліва сваім блізкім. І я добра ведаю Сашу (гэта, дарэчы, бонус працяглага сяброўства) — ён яшчэ больш прынцыповы, чым я. У яго існуюць свае вызначаныя рамкі, якія ён выразна выбудоўвае.

Павялічыць

«НН»: Чакаецца вяселле з размахам?

ВС: Дакладна не. Усё ж мы два НДАшнікі ў эміграцыі, у нас няма такой фінансавай магчымасці. Таму замкаў і басейнаў не будзе, прапагандысцкі сюжэт не атрымаецца. Але мы дакладна адсвяткуем вяселле, усё ж не так шмат ёсць добрых нагод сабраць блізкіх у адным месцы.

Гэта дакладна будзе ўжо ў наступным годзе, каб мы паспелі вырашыць бюракратычныя складанасці для таго, каб распісацца ў Польшчы. І гэта будзе ў цесным коле самых блізкіх. А то нас ужо вельмі шмат людзей спытала пра тое, «калі вяселле». У тым ліку Святлана Ціханоўская (пасміхаецца).

• 17
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 5