Repartaž z Pałaca Vialikich Kniazioŭ

Mury. Ź vializnych syrcovych cahlin, tak zvanaj «panskaj cehły». Archieołahi ahalili padziamielli, padmurki možna bačyć praz šklanyja kupały jašče z zamkavaha dvara. Kali ž spuskaješsia eskałataram u padziamielny choł, dzie kasa, šatnia i krama suvieniraŭ, mury abstupajuć. U hetym adroźnieńnie vilenskaha muzieja ad staražytnaha Biareścia abo raskapanaj na Turaŭskim haradziščy carkvy CHII stahodździa. Tam na tysiačahadovuju staražytnaść hladziš z vyšyni — niby z bałkona druhoha paviercha.

U vilenskija ž vialikakniaskija sutareńni možna zajści. Prahulacca kalidorami pa śpiecyjalnych chodnikach, razhledzieć vodapravod z dubovych došak, drenažnyja adtuliny, zakuranyja pachodniami ścieny, pabačyć cahliny, spłaŭlenyja da kansistencyi

škła ŭ vyniku hihanckaha pažaru, jaki ŭ svoj čas zrabiŭ pałac nieprydatnym dla žyćcia.

Mahutnyja kandycyjaniery trymajuć idealnuju dla zachavańnia muroŭ tempieraturu. Ale dryžyki pa skury iduć nie ad hetaha chaładka, a ad podychu našaj historyi.

Usio padśvietlena, kožnaje pamiaškańnie (jany, jasnaja sprava, biez stolaŭ, sklapieńni abvalilisia ŭ XIX st.) maje płan. Možna pabačyć, jak jano vyhladała za časami Žyhimontaŭ, jakija pakoi byli nad im. A źmieščanyja pobač fota taho ž miesca padčas raskopak pakazvajuć, jakuju hihanckuju rabotu zrabili restaŭratary.

Adna sa ścienaŭ choła — padmurki kanca CHIII stahodździa. Chto staviŭ ich? Małady Hiedymin? Vicień? Chtości nam nieviadomy?

Sumki na ŭvachodzie prosiać zdavać u harderob. Naŭzamien junym naviednicam kala vachty ź mietaładetektaram dajuć papiarovyja karony — kab adčuli siabie kniazioŭnami.

Kvitok na ahlad usioj čatyrochpaviarchovaj ekspazicyi kaštuje 5 litaŭ studentam, 10 — poŭny (17 i 34 tysiačy adpaviedna).

U adnym ź lochaŭ restaŭratary pakinuli haru cehły — abrynutaje sklapieńnie. Na pavierchni kožnaj cahliny bačnyja čatyry kanaŭki: ślady palcaŭ majstra, jaki jaje rabiŭ. Kožnaja cahielnia mieciła svaju cehłu inakš.

Ekspazicyja pieršych dvuch pavierchaŭ zbudavanaja pa tym samym pryncypie, što i ŭ muziei karabla Vazy ŭ Stakholmie: vakoł hałoŭnaha ekspanata — ci to padniataha z mora karabla ChVII stahodździa, ci to padniataha z hłybiniaŭ ziamli vialikakniaskaha pałaca — mieściacca stendy z artefaktami taje epochi.

Niekatoryja ekspanaty padaducca znajomymi: ich pryvozili ŭ Minsk letaś, kali vystava z fondaŭ muzieja adbyvałasia ŭ Histaryčnym. Ale možna jašče raz zirnuć i na cyrymanijalnyja draŭlanyja posachi, i na nievierahodnuju kaflu z vyjavami hierbaŭ, fantastyčnych istotaŭ, vajaroŭ, kabiet — niby Skarynavy hraviury, adbityja ŭ hlinie.

Na vystavie mnostva dziciačaha abutku i cacak: skurany miačyk CHIV stahodździa pamieram z žanočy kułak, draŭlany vaŭčok z troch doščačak — adna ź ich abpalenaja… A poruč — vazy z kalarovymi ałoŭkami i razmaloŭki dla dziaciej sučasnych. Razmaloŭvać možna pieraźniatyja vyjavy z kafli, u tym liku — Pahoniu, partrety karaloŭ. A pobač na stendach — šachmaty, jakim 400 hadoŭ, i draŭlanyja doški dla nastolnych hulniaŭ, kštałtu nardaŭ ci pierastaŭlanak. Tut ža visić apisańnie praviłaŭ: kožny moža pasprabavać zhulać.

Pry znadvornym baku muroŭ — zrub-studnia. Da jaje možna padyści ŭsutyč. Na biarvieńniach vidać nasiečka ad siakiery. Padčas raskopak u studni znajšli navat draŭlany cebar. Jon pobač, zmacavany šklanymi abručami… Kožny varty ekspanat akcentavany, dla kožnaha znojdzieny sposab padačy, jaki padśviatlaje jaho ŭnikalnaść.

Muziej moža pachvalicca vialikaj kolkaściu artefaktaŭ — tut i malavany hliniany posud ChVI stahodździa, i skurany abutak ChVII stahodździa (niekatoryja fasony da bolu nahadvajuć najnoŭšyja madeli biełaruskich vytvorcaŭ), i navat cudam zachavany sałamiany kapialuch, jaki haspadar ściahvaŭ z hałavy pry źjaŭleńni mo jašče kniazia Alhierda.

Muziej daje sistemnaje ŭjaŭleńnie pra epochu, jakuju adlustroŭvaje. Ekspazicyja — nie navał staražytnych pradmietaŭ. Jana stvarałasia ź luboŭju da epochi. Tak, stvaralniki pastaralisia znajści ŭsie isnyja partrety jasnavialmožnych žycharoŭ pałaca — až da malunkaŭ Samastšelnika, jaki vyjaŭlaŭ Žyhimonta Staroha dy Albrechta Haštoŭta ŭ biblejskich siužetach…

Voś pryhažunia Bona, jakoj jana była, kali vyjšła zamuž za karala. Voś jana ŭ apošnija hady žyćcia. Voś mały Žyhimont Aŭhust. A hety biełavałosy aniolčyk hadoŭ troch — budučy hrozny Uładzisłaŭ Vaza, bieź piaci chvilin maskoŭski car. A voś jaho žonka, Maryja Łuiza de Hanzaha, jakaja paśla vyjšła za jahonaha brata Jana Kazimira. A voś i realistyčny pryžyćciovy partret apošniaha Vazy — tvar, pasiečany zmorščynami paśla epochi Patopaŭ…

Vystava dapamahaje pabačyć ludziej u vialikich kniaziach i karalach, što kiravali Biełaruśsiu i Litvoj 500 hadoŭ.

Nie abydzienyja ŭvahaj navat vialikakniaskija i karaleŭskija prybiralni — hihanckija muravanyja jamy. U apisańni z honaram adznačajecca, što ich čyścili, prynamsi, dva razy za 200 hadoŭ.

Pobač — katałoh pradmietaŭ, znojdzienych padčas ich archieałahičnaha daśledavańnia. U asnoŭnym heta ŭpryhožvańni — karali, załatyja zavušnicy. Mabilnikaŭ ža za časami karala Alaksandra nie było.

Z kožnym nastupnym paviercham ekspazicyi bačyš usio bolš kopij. Muziejščyki praduhledzieli, što z časam uvaha prytuplajecca, tamu abstavili vierchnija zały mienš ekskluziŭnym: zachodniejeŭrapiejskaja mebla XVI–XVII stahodździaŭ, jakuju možna pabačyć i ŭ Niaśvižy, zachodniaja ž zbroja — cełaja zała ź pikami, alebardami dy pancyrami. Na alebardach — vyščarbiny z časoŭ Tryccacihadovaj vajny.

U susiednich załach — kopii partretaŭ. Ale jakich — hietmana Astrožskaha (aryhinał u Niaśvižy), Uładzisłava IV pendźla vučniaŭ Rubiensa.

Da kamorki z apošnimi ekspanatami idzieš łabiryntami schodaŭ, paśla — halerejaj, na ścienach jakoj vyjaŭleny padobnyja da vilenskaha zamkavyja kompleksy. Siarod ich — Hrodna i Niaśviž. Pry kancy šlachu — pakoik ź jakimiści zališnie bliskučymi vialikakniaskimi karonami sučasnaha vyrabu, jaskravym šklanym posudam XVI st.

Asobna lažyć mieč karala Alaksandra, padniaty ź jahonaj mahiły ŭ vilenskaj Katedry. Sčarnieły ad času mieč na čyrvonym aksamicie. Heta i naša historyja, heta naša supolnaja historyja. Litva daje dobry prykład, jak treba šanavać svajo.

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0