Mosquées à Moscou, albo jašče raz pra «cybuliny»

Na hetym zdymku — Piatnickaja carkva ŭ vioscy Vierbavičy, što na Naraŭlanščynie, pomnik poźniaha baroka XVIII, adziny ŭ svaim kštałcie na Ŭschodnim Paleśsi.

Koliś u joj byŭ młyn, skład, muzej. I voś ciapier, narešcie, znoŭ carkva, aformlenaja z ujaŭleńniami papoŭskimi pra charastvo nieziamnoje… Adkul heta biarecca? Bizantyjski kupał nad carkvoju adlustroŭvaje saboju kupał niabiesny, što pakryŭ saboju ziamlu. A rasiejskaja «cybulina» ŭvasablaje ŭ sabie ideju hłybokaha malitoŭnaha hareńnia da niabiosaŭ, praz toje, niby, naš ziamny śviet stanovicca datyčnym da tahaśvietnaha bahaćcia. Heta stvaraje vobraz rasiejskaha chrama jak jazyka połymia, što skančajecca kryžam. Zvanicy ŭ Rasiei časta ŭjaŭlajuć saboju hihanckija śviečki, što niesupynna harać nad krajem. Viečny ahoń… Ale heta prydumali ŭsio paźniej. A da 1552 hodu nidzie na Rusi cybulinaŭ nie stavili. A stavić pačali paśla zachopu i źniščeńnia Kazani, u jakoj stajała sotnia muravanych miačetaŭ, uviančanych takimi vo «cybulinami»-ciurbanami. Hetyja muzulmanskija kupały-ciurbany hetak pryjšlisia daspadoby Ivanu Žachlivamu, što jon zahadaŭ pabudavać u kazanskim styli chram Vasila Bažavolnaha, što i staŭ paźniej symbalem Maskvy i Rasiei naohuł. Nu, a Kazań dy inšyja tatarskija harady ścierci ź ziamli. Da taho matyŭ cybuliny byŭ redkaściu, a ŭ damanholskaj Rusi ich nie było, jak śćviardžajuć daśledčyki, naohuł. A šmathałovyja cerkvy ŭ žachlivyja časy Žachlivaha stali vyhladać jak vializnyja šmatśviečniki. Sutnaść hetaha relihijna-estetyčna-palityčnaha pieražyvańnia «zapałam harać» uvasobiłasia ŭ carkoŭnym budaŭnictvie… Dziva što Napaleon, pahladzieŭšy na Maskvu ŭ svaju trubu, napisaŭ Žazefinie, što jon užo bačyć miačety Maskvy — mosquées à Moscou! Pamyliŭsia, ale nievypadkova…

Usialakija sproby patłumačyć cybulnyja formy šatroŭ na carkoŭnych kupałach racyjanalnymi metami(kštałtu, patrebaju zavastrać haru budynka, kab na joj nie lažaŭ śnieh i ściakakała vilhać)nie tłumačać palityčna-estetyčnaha sensu cybulinaŭ u maskoŭskaj carkoŭnym dojlidstvie samoha hałoŭnaha žadańnia stvaryć adčuvańnie vyklučnaści, abranaści pa-nad usim śvietam. Bo isnuje bahata sposabaŭ dasiahnuć taho ž praktyčnaha vyniku, naprykład, stromym špicam, u zachodnim styli.

Paśla zadušeńnia paŭstańnia 1863 hodu, u rečyščy rusifikacyi j dejeŭrapieizacyi, što pravodzilisia ŭ našym krai pad čułym kiraŭnictvam Muraŭjova-viešalnika, carkoŭnyja cybuliny patrapili i ŭ naš kraj. U Biełarusi raspaŭsiudziłasia sieryja typavych prajektaŭ cerkvaŭ na 150–185, 250–300 i 450–500 čałaviek. U 1863 h. vyjšaŭ «Zbor typavych prajektaŭ pabudovy pravasłaŭnych cerkvaŭ u Biełaruskich hubierniach», układzieny vilenskim architektaram Čahinym razam z Rezanavym. U albom uvajšli prajekty bolš 50-ci kamiennych i draŭlanych chramaŭ u ramanskim, ruska-vizantyjskim, ruskim i kštałtach.

U rečyščy hetaj avralnaj praktyki Čahin raspracoŭvaje navat prajekt žaleznych cerkvaŭ, dla chutkaści ŭźviadzieńnia... Siońniašniaje žadańnie pravasłaŭnych śviataroŭ prydać jak maha bolš ekzatyčny, nietutejšy vyhlad svaim chramam -- praciah taje palityki. Ale što lepiej -- ciurban-cybulina na staražytnaj śviatyni, ci chmyzy-biarozy? Pa mnie, dyk chaj by na ich byli cybuliny, kakošniki dy ciurbany z nabałdašnikami. Minie moda, minie nadsadny rusifikacyjny šał, pamianiajuć tyja šatry i kupały, ale našym naščadkam zastanucca śviatyni, namolennyja ichnymi prodkami. Na žal, u našaj krainie za čverć stahodździa ŭcarkaŭleńnia i novaha chrostu, tak i nie adbudavali traciny kolišnich chramaŭ, što zastalisia dasiońnia ŭ brydzie zapuścieńnia, albo byli zrujnavanyja darešty. Voś što balić...

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0