Dojče Vele, braty-rusafiły

Pytańnie było pryncypovym. Adziny medyjny prajekt dla Biełarusi, padtrymany Niamieččynaj i Eŭraźviazam, — pa-rasiejsku.

Pratest suprać takoje «Dojče Vele» zrabiŭ šmat karyści. Jon prabiŭ krychu biełaruskaje movy ŭ prajekt. Jon mabilizavaŭ supolnaść na zmahańnie za svaje vartaści. Heta była narmalnaja reakcyja zdarovaha hramadztva na spravu, jakaja jaho kranaje. Abarona vartaściaŭ zaŭždy vartaja. Stajańnie za vartaści — heta toj štodzionny plebiscyt, jaki i robić supolnaść supolnaściu. Stajańnie, jakoje pieradumovaj dla demakratyi.

Adnak niečaha važnaha nie adbyłosia, dla čaho była nahoda i na što ja spadziavaŭsia, pišučy dva tydni tamu svoj adkaz sajtu «Naša dumka».

Z adnaho boku, nichto ź biełarusafiłaŭ nie zadumaŭsia, čamu maskvafiłam ź niezaležnaha hramadztva tak chočacca mieć mienavita svaju radyjostancyju (jany vierać, byccam adčepny prajekt Eŭrakamisii z časam vyraście ŭ sapraŭdnaje radyjo). Z druhoha boku, ź intelektuałaŭ-maskvafiłaŭ nichto nie skazaŭ: tak, mnie asabista było b vyhadna, kab radyjo viaščała pa-rasiejsku, ale ja achviaruju svaim intaresam dziela maich bratoŭ-biełaruskamoŭnych. Adnolkava škada, što nie adbyłosia ni pieršaha, ni druhoha.

Pieršaha, bo zastajomsia biezuvažnymi da rusafiłaŭ, nie adsočvajem ichnaj evalucyi, nia ličymsia ź ichnymi intaresami. A jany pamianialisia! Ichnaje žadańnie mieć u dadatak da inšych ŚMI radyjo pa-rasiejsku — praź imknieńnie mieć usie instrumenty dla paŭnapraŭnaha ŭdziełu ŭ niezaležnym hramadztvie, być zastrachavanym ad mahčymaha zakryćcia hazetaŭ. Nam ciažka zrazumieć, jak moža spałučacca maskvafilstva i žadańnie budavać niezaležnuju Biełaruś. Nam heta padajecca absurdam pierachodnaha peryjadu. Pakiniem heta. Ale zapomnim, siabry, što my musili b nastupny raz pamiatać pra svaich bratoŭ-maskvafiłaŭ. Jany, u pryncypie, taksama bačać siabie budaŭnikami Biełarusi. Pavodle svajho prajektu, ale Biełarusi, nie Zachodniaj Rasiei.

Kab dabicca pieramieny palityčnaha kursu krainy, musova aktyvizavać rusafilskuju častku hramadztva. Siły adnych biełarusafiłaŭ mała, jak pakazali 1991 ci 1996 hady. Jak heta zrabić? Tak, viaščańnie zamiežnaha radyjo na rasiejskaj movie — kiepskaja rada. Ale što dobraja rada, što mahło b začapić? Što mahło pryščapić EHU niazłomny licejski duch? — kali vyviernuć toje samaje pytańnie inšym bokam. Biełaruskaja mova, biełaruskaja ideja — užo havaryłasia. Što jašče, kali heta niemahčyma?

Z boku ž maskvafiłaŭ nie pačuli pakajańnia za kultur-rasizm (minuły, ale nia ŭsimi zžyty). Kamuści pakažacca: nu i chaj, nacyjanalnaja, kulturnaja abmiežavanaść kalečyć taho, chto siabie abmiažoŭvaje. Nie cikavaja kamuści biełaruskaja tradycyja, jahonaja biada. Adnak biaz momantu symbaličnaha raskajańnia pierad biełaruskaj movaj ciažka budavać novuju Biełaruś jak dźviuchmoŭnuju supolnaść. Niama salidarnaści ŭ fundamencie.

«Rašeńnie pra rasiejskuju movu «Dojče Vele» razburyła adzinstva niezaležnaha hramadztva. Dla mianie hetaha dosyć, kab jano było pierahledžanaje». Tak nie skazaŭ nichto z maich apanentaŭ. Navat symbalična — viadoma ž, rašeńnie, što prymałasia čatyry hady, dvojčy daŭžej budzie pierahladacca. Z hetaha maŭčańnia ja rablu vysnovu, što salidarnaść niezaležnaha hramadztva nie dla ŭsich — zakon i meta.

Dyskusija prymusiła mianie ŭsumnicca ŭ hramadzianskaści maich apanentaŭ. Niemcy dyplamatyčna addajuć nas u rasiejskuju Eŭropu, i nacyjanalisty (vy ž «rasiejskamoŭnyja biełaruskija nacyjanalisty», spadaru Drakachrust?) z hetym pahadžajucca! Eŭraźviaz demanstrujuje Rasiei, što jon nia budzie ŭsurjoz miašacca ŭ biełaruskija spravy, i jany plaskajuć u dałoni. Dali 15 manetaŭ, dziakuj i za heta, skazaŭ by Kołas.

Spadabałasia ž strymanaść bolšaści ŭdzielnikaŭ dyskusii, sumlennaje abdumvańnie arhumentaŭ praciŭnaha boku, intelektualny rost niezaležnaha hramadztva.

Našy dyskusii pra nacyjanalnyja intaresy ŭpłyvajuć na łukašysckuju častku hramadzkaj elity, treci bok biełaruskaha trochkutnika. Hetaje ŭździejańnie na taho, chto pobač maŭčyć, mo j važniejšaje za ŭsie astatnija ich vyniki.

Biełaruskuju movu varta abierahać lubymi sposabami. Heta naš kulturny skarb. Heta taksama najlepšaja harantyja dziaržaŭnaj stabilnaści, jak piša Arkuš. Usie nacyi Ŭschodniaj Eŭropy raźvili i abaraniajuć svaje movy. Čamu biełarusam iści niejkaj asobnaj darohaj?

Ale biełaruskamoŭnyja, rasiejskamoŭnyja — my adna hramada, niezaležna ad movy. Silicki pa-rasiejsku, Viačorka pa-biełarusku naležać da adnaho pierakanańnia, taksama jak Bondar pa-biełarusku, Šejman pa-rasiejsku — da inšaha. My tvorym svaju nacyju popleč, a nia pobač.

Ja b tak sfarmulavaŭ karektnuju taktyku na siońnia, jakaja pryviadzie da ŭmacavańnia dziaržaŭnaści: nivodnaha ŚMI bieź biełaruskaj movy. Dzie mienš, dzie bolš, dzie całkam. Naprykład, ukraincy robiać reklamu navat u rasiejskamoŭnych ŚMI tolki pa-ŭkrainsku. Inakš nam nie spłacić histaryčnaha doŭhu pierad biełaruskaj movaj. Dy, imavierna, doŭha zastavacca kalanijalnaj plamaj na karcie eŭrapiejskich abjadnanych nacyj. Čaho ŭ palityčnych i hramadzkich elitach Biełarusi nia choča bolš nichto. Z apošnim vy nia budziecie spračacca, braty-rusafiły?

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0