Dzianis Mieljancoŭ: Biełaruskija ŭłady pracisnuli svoj farmat dyjałohu ź ES

Što takoje prajekt «Reforum» i čamu jon paŭstaŭ? Što adbyvajecca ŭ biełaruska-jeŭrapiejskich adnosinach, čamu ES pryniaŭ toj farmat dyjałohu, na jakim doŭhija hady nastojvała biełaruskaja ŭłada? Ci mahčyma izalavać dziaržavu i nie zakranuć pry hetym hramadstva?

Pavialičyć

Na hetyja i inšyja pytańni ŭ intervju Naviny.by adkazaŭ analityk Biełaruskaha instytuta stratehičnych daśledavańniaŭ (BISS) Dzianis Mieljancoŭ.

— Paŭhoda prajšło z momantu zapusku prajekta «Reforum». Jakija pramiežkavyja vyniki?

— My skončyli padrychtoŭčuju fazu, jana była nie bačnaja šyrokamu kołu hramadskaści. Pa-pieršaje, dosyć šmat času pajšło na «čoŭnavuju dypłamatyju», kali my prosta sprabavali vybudavać adnosiny z zacikaŭlenymi bakami, jakija my chacieli b uklučyć u prajekt, jakija chacieli sami dałučycca da prajekta, jakich chacieŭ tam bačyć Jeŭrapiejski sajuz.

U mnohich bakoŭ było zusim roznaje razumieńnie i bačańnie prajekta. Była papiaredniaja faza prahramy «Jeŭrapiejski dyjałoh ab madernizacyi Biełarusi» (JEDM), u ramkach jakoj była sabrana hrupa biełaruskich ekśpiertaŭ, ale adsutničała ŭnutranaja struktura i razumieńnie taho, što choča Jeŭrasajuz. Padčas hetaj fazy byli prosta sabranyja biełaruskija ekśpierty z tym, kab jany chacia b pamiž pamiž saboj razmaŭlać ab kankretnych šlachach refarmavańnia krainy. Pakolki nijakich finansavych srodkaŭ pad heta nie vyłučałasia, ES da kanca sam nie razumieŭ, što jon ad hetaha choča, samym aktyŭnym ekśpiertam daviałosia samim prydumlać, čym zaniacca.

Pakolki ni da jakich istotnych vynikaŭ heta nie pryviało, Jeŭrasajuz, jak ja razumieju, vyrašyŭ vyłučyć asobny prajekt, jaki b zajmaŭsia vielmi kankretnymi rečami ŭ ramkach bolš šyrokaha pola. Hety prajekt było prapanavana realizavać BISS, u jakoha jość dośvied pracy ź jeŭrapiejskimi prajektami i jaki ŭdzielničaŭ u papiaredniaj fazie JEDM.

U novaha prajekta «Reforum» jość kankretnyja zadačy, relnyja čakanyja vyniki. Ad prajekta čakajuć 16 reformiennych prapanoŭ, dyjałohu pamiž roznymi zacikaŭlenym bakami, u tym liku apazicyjaj, uładaj, ekśpiertami, biznesam. Hety prajekt raźličany na dva hady i padtrymlivajecca Jeŭrasajuzam.

— Što saboj ujaŭlaje prajekt pa vynikach uzhadnieńnia z usimi zacikaŭlenym bakami?

— U adroźnieńnie ad papiaredniaj fazy, kali ekśpierty byli pradastaŭleny sami sabie, zaraz hałoŭnymi zamoŭcami prajekta źjaŭlajucca forumy. Ich čatyry. Kožny ź ich pavinien raz na paŭhoda prapanavać pa adnym pryjarytecie reformaŭ: što jany ličać važnym dla krainy i dla ich samich.

Pieršy forum źbiare palityčnuju apazicyju i hramadzianskuju supolnaść. Jon uklučaje ŭ siabie lidaraŭ najbujniejšych palityčnych partyj i najbujniejšych abjadnańniaŭ niaŭradavych arhanizacyj, takich jak Asambleja NDA, Nacyjanalnaja płatforma Forumu hramadzianskaj supolnaści Uschodniaha partniorstva (FHS UP), Biełaruskaja asacyjacyja žurnalistaŭ i h.d.

Druhi forum źbiare pradstaŭnikoŭ biznesu i biznes-asacyjacyj.

Treci forum dosyć umoŭny: my mierkavali, što tam buduć pradstaŭniki ŭłady. Ale ad samaha pačatku i my, i Jeŭrasajuz razumieli, što naŭrad ci ŭdasca fizična sabrać hetych ludziej, tamu što viadoma staŭleńnie dziaržavy da samoj idei Jeŭrapiejskaha dyjałohu ab madernizacyi. Niekalki razoŭ i ministr Makiej, i inšyja čynoŭniki kazali, što dziaržava nie budzie ŭdzielničać u hetaj prahramie, pakolki Jeŭrapiejski sajuz jaje anansavaŭ, pryniaŭ i zapuściŭ u adnabakovym paradku, biez kansultacyj ź Biełaruśsiu. Ciapier jašče bolš vidavočna, što jany nie buduć udzielničać u «Reforumie», tamu što jany ź Jeŭrasajuzam na dvuchbakovaj asnovie zapuścili «pramiežkavuju fazu» — praktyčna taki ž dyjałoh pa madernizacyi, tolki na mižuradavym uzroŭni.

Atrymałasia takaja situacyja, kali jość dva niezaležnyja adzin ad adnaho kanały, pa jakich ES abmiarkoŭvaje madernizacyju ź Biełaruśsiu: adzin nakiravany na hramadzianskuju supolnaść, heta naš prajekt, a druhi — mižuradavyja kansultacyi.

Čaćviorty forum — narodny — mierkavaŭsia zusim jak virtualny forum: my budziem brać pryjarytet z reprezientatyŭnaha nacyjanalnaha apytańnia hramadskaj dumki, jakija my budziem pravodzić kožnyja paŭhoda. Pieršyja apytańni pakazali, što isnuje značnaja raźbiežka pamiž tym, što ličyć važnym hramadzianskaja supolnaść i apazicyja, i tym, čaho choča nasielnictva.

— Jak pracuje ŭvieś miechanizm vypracoŭki vynikovych prapanoŭ?

— Źbirajecca forum, dapuścim, hramadzianskaj supolnaści i apazicyi. Źbirajucca lidary, jany pamiž saboj vyrašajuć, što jany ličać zaraz hałoŭnym dla Biełarusi, što treba refarmavać. Raz na paŭhoda jany vyłučajuć adzin pryjarytet. Dapuścim, heta piensijnaja reforma.

Dalej hety pryjarytet, sfarmulavany ŭ šyrokim vyhladzie, traplaje ŭ Radu prajekta, jakaja farmuluje z hetaha słovazłučeńnia techničnaje zadańnie dla ekśpiertaŭ: što kankretna treba raspracavać, jakija terminy, na jakija pytańni adkazać, što ŭličyć. Dalej, kali hetyja zadańni raspracavany, na asnovie zajavak zacikaŭlenych ekśpiertaŭ BISS rychtuje, a Rada zaćviardžaje hrupu ekśpiertaŭ u zaležnaści ad kolkaści pracy, terminaŭ: ad troch da siami čałaviek. Plus, budzie prapanavany ekśpiert ad Jeŭrapiejskaha sajuza, jaki kaliści ŭ svajoj krainie ŭdzielničaŭ u raspracoŭcy takoj reformy.

Hetaja ekśpiertnaja hrupa padrychtuje kankretnyja prapanovy pa reformie, prapanovy pa źmianieńni zakanadaŭstva ŭ realnych umovach, tut i ciapier, kab hetaja reforma nabyła moc. I ekśpiertnaja hrupa pavinna taksama pravieści pieršasnuju kalkulacyju, kolki budzie kaštavać praviadzieńnie takoj reformy ŭ Biełarusi. Mietadałohija hetaj kalkulacyi pakul u raspracoŭcy.

Hety hatovy prajekt pastupaje na kantrol Rady i forumu, jakija jaho zamovili. Rada, naprykład, moža vyrašyć, što ŭzrovień jakaści napracovak ekśpiertaŭ niedastatkova vysoki, i nakiruje dakumient na dapracoŭku abo źniešniuju ekśpiertyzu.

— A chto ŭvachodzić u skład Rady prajekta?

— Mierkavałasia, što ŭ jaho pavinny ŭvachodzić daśviedčanyja, kvalifikavanyja i aŭtarytetny ludzi z roznych hramadskich siektaraŭ. Na siońniašni dzień heta eks-kiraŭnik Nacbanka Stanisłaŭ Bahdankievič, jaki pradstaŭlaje, z adnaho boku, palityčnuju apazicyju, z druhoha boku, heta čałaviek, jaki maje dośvied pracy ŭ dziaržsiektary, člen savieta BISS Piotr Marcaŭ, pradstaŭnik daśledčaha centra BEROC Pavieł Daniejka, pradstaŭnik Nacyjanalnaj płatformy FHS UP Uładzisłaŭ Vialička, pradstaŭnik kaardynacyjnaj hrupy papiaredniaj fazy prajekta palitołah Andrej Jahoraŭ, kiraŭnik instytuta «Palityčnaja śfiera» Andrej Kazakievič i dva pradstaŭniki ad Jeŭrasajuza ŭ jakaści naziralnikaŭ.

Skład Rady nie zakryty. Zaraz viaducca pieramovy z pradstaŭnikami pryvatnych jurydyčnych kampanij. Kali ŭdasca kahości pryciahnuć ź śfiery biznesu, z Akademii navuk, univiersitetaŭ, heta budzie vialiki plus. Rašeńnie ab svaim pašyreńni budzie prymać sama Rada.

— Što adbyvajecca paśla pravierki napracovak Radaj?

— Zatym dakumient abmiarkoŭvajecca forumam, jaki vyrašaje, jak jaho dalej łabiravać, jakija dziejańni jašče nieabchodna zrabić. My płanavali praviadzieńnie roznych kruhłych stałoŭ, niekalki kanfierencyj, dzie buduć prezientavacca napracoŭki, u tym liku z zaprašeńnia pradstaŭnikoŭ ad ułady. Vynikovyja prajekty reformaŭ — heta dakumient nie zakryty, my apublikuju jaho na sajcie BISS, my addamo jaho zamoŭcam, apazicyja i hramadzianskaja supolnaść zmohuć vykarystoŭvać jaho ŭ svaich kampanijach.

— Heta značyć BISS nie budzie sam zajmacca łabiravańniem vynikovych prapanoŭ?

— U ramkach prajekta takoj zadačy niama. Jość pieršasnaja zadača — prezientavać, pravieści publičnaje abmierkavańnie. Ale, zrazumieła, my nie možam harantavać, što prajekt reformaŭ patrapić u parłamient i budzie pryniaty.

— Atrymlivajecca, pa vialikim rachunku, vam usio roŭna, ci buduć vašyja napracoŭki realizavany?

— Nam, jak ekśpiertam i adkaznym hramadzianam svajoj krainy, viadoma, heta važna, ale my nie možam hetaha harantavać. Naturalna, my budziem adsočvać, jaki ŭpłyŭ jany buduć mieć, ci vykarystoŭvajucca jany roznymi palityčnymi hrupami i ŭładaj.

— A dziaržava naohuł nie vykazała cikavaści da ŭdziełu ŭ prajekcie? Jak biez hetaj cikavaści daviedacca, jaki zapyt u dziaržavy na reformy?

— Pry zapusku hetaha prajekta my sprabavali vychodzić na dziaržaŭnyja instytucyi, u tym liku daśledčyja centry pry dziaržaŭnych orhanach. Admovy my nie sustreli, jak i vialikaha entuzijazmu, pakolki jość rašeńnie na vyšejšym uzroŭni, što dziaržava nie ŭdzielničaje ŭ hetym prajekcie. Na niefarmalnym uzroŭni jany hatovyja ŭdzielničać, ale, naturalna, nie ŭvachodzić u skład Rady «Reforuma» ci ŭdzielničać u forumach. Ale ja spadziajusia, atrymajecca pryciahnuć dziaržaŭnych ekśpiertaŭ da acenki prajektaŭ reformaŭ, i jany zmohuć paŭdzielničać u abmierkavańni.

My pryniali rašeńnie, što častkova my budziem sčytvać zamovu na reformy hetaha treciaha forumu z prahram, stratehij, płanaŭ sacyjalna-ekanamičnaha raźvićcia, jakija jość va ŭrada. I my miarkujem vykarystoŭvać tyja dyskusii, napracoŭki, jakija adbyvajucca ŭ ramkach dyjałohu na mižuradavym uzroŭni pamiž Biełaruśsiu i ES.

Heta značyć, jość infarmacyja ab tych pryjarytetach, jakija vykazvajucca pradstaŭnikami ŭłady ŭ hetym dyjałohu. U červieni byli praviedzieny pieršyja kansultacyi, i adtul možna ŭžo niešta brać. U samym ahulnym płanie: pakul uładam było b cikava, kab Jeŭrapiejski sajuz paŭdzielničaŭ u takich napramkach madernizacyi, jak handal i inviestycyi. Adpaviedna, my možam zrabić vysnovu, što dla biełaruskaj dziaržavy heta važna, i pracavać u hetym kirunku.

— Pasiadžeńnie pieršaha Forumu hramadzianskaj supolnaści i palityčnaj apazicyi prajšło 27 červienia. Ci zadavolenyja vy vynikami?

— My zadavoleny ŭžo tym, što jon prajšoŭ. Adna z zadač prajekta — sabrać forum i arhanizavać dyjałoh u ramkach kankretnaj hrupy. Taki dyjałoh adbyŭsia, navat bolš aktyŭna, čym my mierkavali. Była abmierkavanaja pracedura, rehłamient pracy Forumu, my pakazali vyniki sacyjałahičnych daśledavańniaŭ, Forum abraŭ svajho staršyniu. Im staŭ pradstaŭnik partyi BNF Ihar Lalkoŭ.

Forum pačaŭ abmiarkoŭvać pryjarytet reformaŭ, jaki jon pavinien vyłučyć Radzie prajekta. Pakul hetaha pryjarytetu niama, ale jość top-6 pryjarytetaŭ, jakija majuć patrebu ŭ dalejšym abmierkavańni. Forum skončyŭsia tym, što jon paprasiŭ u BISS padrychtavać bolš detalovy dakład z nahody taho, što ŭžo ŭ pryncypie napracavana pa hetych pryjarytetach.

Prykładna 15 lipień Forum źbiarecca jašče raz i prymie kančatkovaje rašeńnie, što jany prapanujuć dla raspracoŭki ekśpiertam.

— Biełaruskaja ŭłada doŭhi čas prapanoŭvała Jeŭrasajuzu pieravieści dvuchbakovy dyjałoh u farmat razmovy na prahmatyčnyja ekanamičnyja temy, biez asablivaha akcentu na palityku, pravy čałavieka. U «Jeŭrapiejskim dyjałohu ab madernizacyi» ŭłady byli niezadavolenyja tym, što im daviałosia b mieć znosiny z pradstaŭnikami hramadzianskaj supolnaści. I ciapier, jak ułada i prasiła, paralelna z «Reforumam» pačynajecca t.zv. «Pramiežkavaja faza» supracoŭnictva, u ramkach jakoj baki jakraz i buduć abmiarkoŭvać madernizacyju biez prysutnaści biełaruskaj apazicyi abo hramadzianskaj supolnaści. Jak vy dumajecie, čamu ES pajšoŭ na ŭmovy aficyjnaha Miensku?

— Farmalna ES nie pajšoŭ na ŭmovy biełaruskaj ułady, tamu što tyja pieramovy, jakija adbyvajucca na dvuchbakovym mižuradavym uzroŭni, nazyvajucca pa-inšamu, a nie «Jeŭrapiejski dyjałoh ab madernizacyi».

— Tak, adbyŭsia rebrendynh, ale ŭ bok, u jaki i chacieła jaho pieravieści biełaruskaja ŭłada…

— Tak. Pryčyna ŭ tym, što aficyjny Minsk paśladoŭna šmatkroć kazaŭ, što ŭ takim farmacie, dzie ŭdzielničaje apazicyja i hramadzianskaja supolnaść, jon udzielničać nie budzie. Jon vielmi vyrazna daŭ zrazumieć Jeŭrapiejskamu sajuzu, što toj zrabiŭ nieabdumana, nie prakansultavaŭsia z aficyjnym Mienskam z nahody zapusku JEDM. Znoŭ-taki, taja prapanova, jakuju biełaruskija ŭłady nakiravali ŭ Brusel, taksama da kanca nie vykanana. Minsk patrabavaŭ takoha farmatu, jaki isnavaŭ pamiž Rasijaj i ES — «Partniorstva dla madernizacyi», kab Jeŭrapiejski sajuz finansavaŭ tyja prajekty, jakija choča Biełaruski ŭrad. Ale na tym etapie Brusel nie pajšoŭ na taki farmat.

Ale na siońnia treba pryznać, što ŭ vyniku biełaruskija ŭłady pracisnuli ŭłasny farmat pieramovaŭ i damahlisia, kab ES usio ž taki vioŭ pieramovy asobna z uładaj, nie ŭklučajučy ŭ hety praces hramadzianskuju supolnaść, i dali zrazumieć Jeŭrasajuzu, što tak budzie lepš ŭsim.

— Atrymlivajecca, heta bolš treba ES, kali jon idzie na sastupki?

— Asabista ja liču, što jeŭrapiejskija palityki prychodziać da vysnovy, što ich staŭka na sankcyi nie spracavała. Tak ci inakš, treba albo kambinavać knut i pierniki, albo sprabavać znoŭ pierachodzić da niejkaha etapu ŭciahvańnia Biełarusi, pačynajučy ź niepalityčnych rečaŭ, takim čynam nabližać jaje da jeŭrapiejskich standartaŭ.

Atrymlivajecca, što paŭtarajecca praces, jaki adbyvaŭsia ŭ 2008—2010 hadach, ale na inšym jakasna ŭzroŭni, tamu što ciapier pytańni bolš vyraznyja i bolš sistemnyja.

Zacikaŭlenaść jeŭrapiejskaha boku zrazumiełaja: jany chočuć zachavać niejkija ryčahi ŭpłyvu, jany chočuć praciahvać pieramoŭny praces z tym, kab usio ž mieć infarmacyju i, jak jany spadziajucca, takim čynam ŭździejničać i na biujełaruskaje hramadstva, i na biełaruskuju ŭładu.

— Vy ličycie taki farmat dyjałohu pieravažnym? Tamu što jak minimum častka apazicyi budzie niezadavolenaja…

— Pry lubym rašeńni zaŭsiody jość niezadavolenyja. Naturalna, palityčnaja apazicyja budzie niezadavolenaja zbližeńniem Jeŭrasajuza ź Biełaruśsiu na aficyjnym uzroŭni, tamu što heta zvužaje ich ŭpłyŭ. Kali raniej jany byli kantaktnym bokam ad Biełarusi, to ciapier ES razmaŭlaje ź biełaruskim uradam, i mahčymaści dla łabiravańnia ŭ apazicyi źnižajucca.

Kali kazać pra intaresy krainy i hramadstva ŭ cełym, to, na maju dumku, toj farmat, jaki ciapier znojdzieny, pazityŭny, tamu što Jeŭrapiejski sajuz sychodzić ad izalacyi, prapanuje dapamohu, u tym liku, u ekanamičnych pieraŭtvareńniach krainy. Niachaj hetaja dapamoha siońnia chutčej ekśpiertnaja, čym finansavaja abo technałahičnaja, ale ž z čahości treba pačynać.

— Krytyki skažuć, što heta moža być vykarystana biełaruskaj uładaj dla ŭłasnaha ŭmacavańnia i, pa sutnaści, zakansiervuje situacyju…

— Heta chutčej tearetyčnaja prablema: jak nam adździalić biełaruski režym ad hramadstva? Heta značyć, ci možna izalavać biełaruskija palityčnyja viarchi ad hramadstva, zrabić tak, kab było drenna palityčnaj elicie, ale dobra hramadstvu i krainie? Na maju dumku, heta zrabić vielmi ciažka. Naturalna, kali ES budzie intensiŭna dapamahać Biełarusi ŭ madernizacyi, ekanamičnych reformach, heta tak ci inakš cmacuje, u tym liku, i stanovišča ŭłady. Ale tut treba hladzieć, jakich vyhod bolš.

— I čamu bolš vyhod ŭ dyjałohu ES ź biełaruskaj uładaj?

— Majo mierkavańnie ŭ tym, što ŭmacavańnie i madernizacyja krainy, niezaležna ad taho, chto pry ŭładzie, heta stanoŭča, tamu što heta maje doŭhaterminovy ŭpłyŭ na raźvićcio biełaruskaj dziaržavy, hramadstva, jaho patencyjału i h.d. Lubaja izalacyja Biełarusi, ja liču, škodnaja.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0