Nieabchodnaść supraćstajać vajskovaj interviencyi Rasii — jość pieršasny matyŭ usich maštabnych reformaŭ u hruzinskim vojsku, što pravodzilisia ciaham dzieviaci hod. Za hety čas hruzinskaje vojska darasło da ŭzroŭniu NATO.
Ciapier hruzinskaja armija dobra ŭkamplektavanaja. Istotna ŭzros prestyž vajskovaj prafiesii jak za košt jak materyjalnaha zabieśpiačeńnia struktury, tak i za košt sacyjalnych harantyj siemjam vajskoŭcaŭ. Asabisty skład hruzinskaha vojska kamplektujecca napałovu terminovym pryzyvam, napałovu — kantraktami. Uzbrojenyja siły Hruzii ŭklučajuć u siabie Suchaputnyja vojski, Siły śpiecyjalnych apieracyj, Nacyjanalnuju hvardyju, a taksama častki i ŭstanovy centralnaha padparadkavańnia.
— Kali ja pracavała ŭ Ministerstvie abarony Hruzii ŭ 2004 hodzie, to pobač z maim kabinietam žyŭ sabaka. I tam ža spraŭlaŭ svaje patreby, — jaskrava apisvaje stan abarončaj struktury eks-namieśnica dziaržministra pa pytańniach jeŭrapiejskaj i jeŭraatłantyčnaj intehracyi Elene Chaštarya.
Abranaja ŭradam Michaiła Saakašvili na pačatku 2000-ch ŭ jakaści ŭzoru zachodniaja madel arhanizacyi vojska zastajecca aryjenciram niezaležna ad taho, chto znachodzicca pry ŭładzie. Tak, pryznačany na pasadu ministra abarony M. Džanielidze ŭ pačatku listapada zajaviŭ: «Kurs raźvićcia Uzbrojenych sił zastaniecca niaźmiennym, heta vybar hruzinskaha naroda, heta vybar našaha naroda, jon budzie aryjentavany na jeŭraatłantyčnuju intehracyju. My zrobim usio dla taho, kab jašče bolš nablizić našu krainu da NATO, kab adbyłosia pavyšeńnie sumiaščalnaści našych Uzbrojenych sił z NATO, a taksama aktyŭna praciahnuć naša supracoŭnictva i adnosiny sa stratehičnym partnioram — z ZŠA, a taksama ź Vialikabrytanijaj, Francyjaj, Hiermanijaj, ź inšymi družalubnymi Hruzii krainami».
Refarmatary z kamandy Michaiła Saakašvili praviali z armijaj pieraŭtvareńni ŭ niečym padobnyja da reformaŭ u sistemie MUS.
Najpierš skład vojska byŭ istotna skaročany prykładna da 30 tysiač čałaviek. Była pastaŭlena zadača stvaryć vajskovuju elitu — padrychtavać ludziej pa profilu ŭ prestyžnych zachodnich instytutach.
— Hruzinskaje vojska, z adnaho boku, musić strymlivać ciaham niekalki dzion Rasiju ŭ vypadku vajennaj interviencyi. Ź inšaha boku, jano aryjentavanaje na ŭdzieł u mižnarodnych vajskovych apieracyjach. Dośvied udziełu hruzinskich vajskoŭcaŭ u apieracyjach u Iranie, Afhanistanie padniaŭ armiju na absalutna inšy ŭzrovień. Kaniešnie, nam treba raźvivacca dalej, ale vojska ciapier dakładna nie savieckaje, — padkreślivaje Elene Chaštarya.
Ad łachmanoŭ da NATO
Naturalna, paŭstaje pytańnie, za čyj košt była ŭźniataja hruzinskaja abaronka? Maje surazmoŭcy padkreślivali, što reformy ŭ vojsku pravodzilisia za hrošy, jakija ŭrad vyvieŭ ź cieniavoj ekanomiki. Taksama nie admaŭlali i finansavaj padtrymki z boku Zachada, ale kankretnych ličbaŭ ci adsotkaŭ pačuć nie atrymałasia. Tłumačyli heta tym, što mižnarodnaja dapamoha časta mieła vyhlad nie naŭprostavych finansavych ŭlivańniaŭ, a kansultacyjnych pasłuh, adukacyjnych prahram i hetak dalej.
— Na hruzinskaje vojska było zatračana davoli mnoha hrošaj. U 2003 hodzie armija nie mieła ni zbroi, ni techniki. Była niekatoraja kolkaść ludziej, apranutych-abutych u łachmany, jakija byli hodnyja tolki dla patrulna-pastavoj słužby, — tłumačyć Dźmitryj Šaškin, eks-ministr abarony Hruzii. — Ciapier našy vajskoŭcy ŭvachodziać u siły chutkaha reahavańnia NATO. Armija vałodaje i resursami, i dośviedam dla viadzieńnia bajavych dziejańniaŭ. Nam sapraŭdy dapamahali amierykanskija i tureckija partniory. Ničoha niama sakretnaha ŭ hetym. Naprykład, usim viadoma, što jość vajskovaja baza ŭ krainie, na jakoj rychtavali sałdat dla słužby ŭ Afhanistanie».
Tak u 2002-2004 hadach u Hruzii pravodziłasia amierykanskaja prahrama «Navučańnie i abstalavańnie», paśla realizoŭvałasia prahrama «Sustainment and Stability Operations». U ramkach prahram, asnoŭnaj metaj jakich było pryvieści hruzinskuju armiju ŭ adpaviednaść sa standartami NATO, byli padrychtavanyja niekalki bataljonaŭ hruzinskaj armii, a taksama faktyčna całkam rearhanizavana kamandavańnie Suchaputnych vojskaŭ.
U svaju čarhu Elene Chaštarya padkreślivaje, što Hruzija nie zmahła b dasiahnuć takoha ŭnušalnaha vyniku ŭ refarmavańni vojska, kali b heta była łakalnaja reforma, a nie źmiena sistemy kiravańnia dziaržavy całkam. I z zadavalnieńniem adznačaje, što tolki Ministerstva abarony Hruzii zmahło stvaryć sistemu stratehičnaha płanavańnia:
— Kožny hod ministr abarony vystupaje sa spravazdačami, raz na try hady publikujecca dakumient vajennych pahroz i hetak dalej. Heta zachodniaja sistema płanavańnia pracy.
Darečy, u pieryjad paśla 2003 h. Hruzija pastaviła rekord pa roście vajennaha biudžetu, jaki ŭ 2003-2007 hady pavialičyŭsia bolš čym u 30 razoŭ, z 30 młn. dołaraŭ (0,7 % VUP) u 2003 hodzie da 940 młn. dołaraŭ (8 % VUP) u 2007 hodzie. Ciapierašniaje kiraŭnictva padtrymlivaje raschody na abaronu na ŭzroŭni 2 — 2,2 % ad VUP.
Z padtrymkaj partnioraŭ Hruzija madernizavała staryja savieckija bazy i pabudavała sučasnyja, jakija adpaviadajuć standartam NATO (u Senaki i Hory), stvaryła škołu padrychtoŭki hornych strałkoŭ, abstalavała navučalny centr pablizu Tbilisi.
Važna jašče raz nahadać, što ŭsie hetyja pieraŭtvareńni adbyvalisia pry padtrymcy NATO i z metaju ŭstupić u NATO. «Revalucyju ružaŭ» zrabili prazachodnie nastrojenyja ludzi, i ich kaštoŭnaści padzialała hramadstva, to łamać śviadomaść i siłkom nabližać krainu da NATO tahačasnamu ŭradu nie daviałosia. U 2008 hodzie Hruzija praviała refierendum, na jakim 77% vybarščykaŭ prahałasavali za dałučeńnie da vajskovaha błoku NATO.
Razam z tym viałasia praca z nasielnictvam. Infarmacyjny centr NATO ad 2004 hoda tłumačyŭ, jakija mety i zadačy hetaja struktura pieraśleduje, što jana daść Hruzii. Z adnaho boku, heta ŭzmacniała padtrymku abranaha kirunku, ź inšaha - kiraŭnictva dziaržavy, a nie čužaja prapahanda, zajmalisia raspaŭsiudam infarmacyi pa temie.
Strymlivajučy faktar dla Rasii
— Dla Hruzii, aproč demakratyčnych, ekanamičnych, vajennych reformaŭ, važny faktar Rasii, jaje pazicyja. Padziei va Ukrainie paśla padpisańnia damovy ab asacyjacyi ź ES pakazali, što nastupnymi stali naŭprostavyja vajennyja dziejańni z boku Rasii. Zrazumieła, nakolki hetaje pytańnie źviazana ź biaśpiekaju. Ale, niahledziačy na vajnu 2008 hoda ŭ Hruzii i słovy Dźmitryja Miadźviedzieva ŭ 2011 hodzie, što, jak ni było b toj vajny z Hruzijaj, to NATO padyšło b da miežaŭ Rasii, intehracyja Hruzii ŭ Paŭnočnaatłantyčny aljans idzie svaim tempam. U krainie byli stvoranyja važnyja instrumienty, jakija dazvalajuć nam vieści stały dyjałoh z NATO, u pryvatnaści heta kamisija «Hruzija - NATO», stvoranaja paśla vajny 2008 hoda. Apošni samit NATO dakładna abaznačyŭ, što prablemaj biaśpieki Jeŭropy jość Rasija. I NATO budzie kłapacicca pra abaronazdolnaść Hruzii, to bok toje, nakolki my abaronienyja ad Rasii, kłapocić jeŭraatłantyčny sajuz, — tłumačyć eks-namieśnica dziaržministra pa pytańniach jeŭrapiejskaj i jeŭraatłantyčnaj intehracyi Elene Chaštarya.
Pry ŭsim niehatyŭnym staŭleńni da Rasii jak da ahresara i patencyjnaha akupanta hruziny vielmi spakojna kamunikujuć z rasijanami. Ale kali tyja — turysty i hości, a nie ŭzbrojenyja sałdaty z pastaŭlenymi zadačami.
Ja prasiła pryhadać svaje ŭražańni ŭ žniŭni 2008-ha hoda i vysokapastaŭlenych taho času čynoŭnikaŭ, i zvyčajnych abyvacielaŭ, ale nichto nie vyhuknuŭ sa złościu «praklatyja ruskija!».
«Było vielmi strašna, vielmi, — raskazvała handlarka ŭ kramie. — Ale kudy biehčy? Sabralisia niekalki siemjaŭ, siadzieli, čakali, što budzie…».
«Asabista ŭ mianie było mocnaje pačućcio kryŭdy, što ŭžo jaki raz… Ja pamiataju svajho dziadulu, jaki byŭ rasstralany ŭ časy SSSR, pamiataju baćku, jaki ŭdzielničaŭ u ruchu vyzvaleńnia Hruzii, i jak u 1989 hodzie zabivali hruzin na praśpiekcie Rustavieli ŭ centry Tbilisi. I ŭ XXI stahodździ ničoha nie źmianiłasia. Znoŭ ruski sałdat prychodzić na maju ziamlu i havoryć, što mnie rabić. U nas tady było vielmi kansalidavanaje hramadstva, urad. My faktyčna nie vychodzili z doma ŭradu ciaham miesiaca — pracavali. Kaniešnie, było adčuvańnie, što my zmahajemsia z našmat bolš mahutnaj sistemaj. Ale dapamoha, padtrymka Zachadu, palitykaŭ była vialikaj. I heta emacyjna ŭsprymała hruzinskaje hramadstva», — raskazvała Elene Chaštarya, i, padajecca, navat tembr hołasu ŭ hetaj upeŭnienaj, padciahnutaj žančyny źmianiŭsia.
Elene Chaštarya miarkuje, što ŭsie pytańni biaśpieki rehijona, kanfliktaŭ z Rasijaj vyrašacca, kali Hruzija, Ukraina i Małdova ŭstupiać u Jeŭrasajuz. Biez hetaha Rasija zaŭsiody budzie pieraśledavać metu padparadkavać hetyja dziaržavy, viarnuć kantrol nad terytoryjami.
Eks-ministr abarony Hruzii Dźmitryj Šaškin u svaich acenkach, navošta Hruzii vajskovyja reformy i NATO, mienš dypłamatyčny: «Adziny faktar strymlivańnia Rasii — kolkaść cynkavych trun, jakija jana atrymaje ŭ vypadku realizacyi niejkaha čarhovaha płana zachopu. Hałoŭnaja meta hruzinskaj armii – abarona Hruzii ad Rasii. Tamu adkryta budavałasia koła abarony Tbilisi. Naš praciŭnik musić viedać, što jon zapłacić, kali siudy pryjdzie. Ciapierašni ŭrad vielmi naiŭny ŭ hetym pytańni. Tancy, padchalimaž nie źmieniać Rasiju i nie strymajuć. Ilustracyja hetaha ciapier jość va Ukrainie. Krym addali zadarma. I dobra, što choć Danbas zajmieŭ canu. Maleńkuju canu, ale tym nie mienš…», — ahučyŭ svaje vysnovy nakont stasunkaŭ z Rasijaj były kiraŭnik hruzinskaj armii.
Padsumoŭvajučy pytańnie miždziaržaŭnych adnosinaŭ, Šaškin upeŭniena skazaŭ, što Hruzija viernie Abchaziju i Asieciju, ale paśla taho, jak adtul sydzie Rasija, bo budzie zaniataja unutranymi prablemami: «Ciaham bližejšych piaci hod Rasiju čakaje surjozny ŭnutrypalityčny kryzis. Impieryja vybuchnie znutry».
A što patrebna Biełarusi?
Kiraŭnik analityčnaha prajekta Belarus Security Blog Andrej Parotnikaŭ bolš skieptyčna stavicca da abnoŭlenaj hruzinskaj armii.
«Brać hruzinskuju reformu za ideał ja b nie staŭ. I ŭvohule reformy nie było. Jany, možna skazać, stvarali vojska nanoŭ, — adznačaje Parotnikaŭ. — Moža, abnoŭlenaja struktura i vyhladaje dobra, ale vyprabavańnie kanfliktam nie prajšła. Hruzija prajhrała vajnu 2008 hoda. Rasijanie Tbilisi nie ŭziali tolki dziakujučy źniešniaj dapamozie. Hetaja sistema nie spracavała. Aproč abanaŭleńnia materyjalnaj bazy, treba ŭličvać i kulturny i mientalny faktary.»
Pavodle mierkavańnia Parotnikava, udzieł u mižnarodnych apieracyjach taksama nie jość aŭtamatyčnym paćvierdžańniem idealnaści vojska. «Hruziny ŭdzielničali va ŭsich apieracyjach sumiesna z bolš daśviedčanymi partniorami, ale nie samastojna. Ja mieŭ kamunikacyi z asobami ź ES, jakija mieli dačynieńnie da reformaŭ u hruzinskim vojsku, i nie mahu skazać, što jany byli nadta zadavolenyja vynikam. Jany zrazumieli, što nielha prosta pravodzić typovyja reformy biez uliku mientalnaha faktaru, kulturnaha asiarodździa. Musić być adaptacyja, a nie prosta pieranos praktyki», — tłumačyć ekśpiert.
Što tyčycca reformaŭ u biełaruskim vojsku, to patrebnyja hrošy i jašče raz hrošy. A volnych finansaŭ pakul nie pradbačycca, bo bližejšyja handlovyja partniory Biełarusi — Rasija i Ukraina skačvajucca ŭniz.
«Kali rabić reformy biełaruskaha vojska, to treba pierahladać dziaržbiudžet, rabić jaho pieraraźmierkavańnie, — dadaje Andrej Parotnikaŭ. Razam z tym jon pierakanany, što ŭvohule nie moža być takoha pytańnia jak «patrebnaje nam vojska ci nie?». — Kali biełarusam patrebnaja svaja dziaržava, to jaje musić niechta abaraniać. Kali ž biełarusam nie patrebnaja svaja dziaržava, to buduć abaraniać čužuju ŭ inšych miežach. Jość dziaržava i jość miechanizmy zachoŭvańnia jaje biaśpieki. Tamu musiać być i śpiecsłužby, i palicyja, i vojska».
Materyjał padrychtavany pry padtrymcy MYMEDIA/DANIDA
«Maje śpinahryzy sa mnoj». Cichanoŭskaja raskazała, što ŭžo vybiraje dla dziaciej škołu ŭ Varšavie12
Kamientary