Jak raśpisvajuć maładych u samym pryhožym ZAHSie Biełarusi
Adzin z samych pryhožych biełaruskich adździełaŭ zahs znachodzicca ŭ Pinsku. Šykoŭny pałac ChVIII stahodździa ŭ styli baroka i kłasicyzmu kaliści naležaŭ viadomamu palityčnamu dziejaču Macieju Butrymoviču i cudoŭna zachavaŭsia da našych dzion. Na rehistracyju šlubaŭ siudy pryjazdžajuć nie tolki pinčanie, ale i žychary susiednich rajonaŭ. Tamu i płanka ŭ supracoŭnikaŭ tut vysokaja.
— Abaviazkovyja patrabavańni — vyšejšaja jurydyčnaja adukacyja, artystyzm, adkrytaść, šyroki kruhahlad, zdolnaść da impravizacyi, — raskazvaje načalnik adździeła Alena Amieljaniuk. — Zrazumieła, u nas jość kankretnyja supracoŭniki, za jakimi zamacavana rehistracyja šlubaŭ, ale ŭ luby momant kožny z nas moža vyjści na padmienu.
Iryna Rahozina pracuje ŭ Pinskim zahsie z 1992 hoda. Padličyć, kolki par joj daviałosia raśpisać, nierealna.
— Nie ździŭlajciesia, ale paradak rehistracyi šlubaŭ za hety čas amal nie źmianiŭsia. Marš Miendelsona, rośpis, piarścionki, pacałunki, pieršy taniec, — dzielicca žančyna. — Usiaho cyrymonija zajmaje 20—25 chvilin (razam ź vinšavańniami haściej u asobnaj zale). Chtości dumaje, što my pracujem, byccam na kanviejery. Heta nie tak. Kožnaja para — asobny suśviet, jaki treba imhnienna razhadać, kab cyrymonija prajšła ŭdała. Da adnych uvachodziš — usie ŭśmichajucca i ź nieciarpieńniem čakajuć tvaich słoŭ. U inšych — atmaśfiera napružanaja, maładyja paśpieli «pacapacca» pa darozie. I tut užo ad ciabie zaležyć, jakim im zapomnicca momant rośpisu.
U kožnaha supracoŭnika zahsa byli momanty ŭ žyćci, kali zdarałasia niešta nie samaje pryjemnaje, a pa płanie — rehistracyja šlubaŭ.
— Ty ŭśmichaješsia, žadaješ ludziam ščaścia, a ŭnutry płakać chočacca. Kožny z nas — artyst u niekatorym sensie słova. Heta nie aznačaje, što my kažam niaščyra. Kali bačyš, što žanich i niaviesta ŭvažliva słuchajuć, to chočacca skazać bolš. Ciopła i ad usiaho serca. Ale jość i takija pary, jakim «da lampački» — dziaŭčyny ŭsiu cyrymoniju prycharošvajucca, chłopcy pierašeptvajucca z haściami, fatohrafami, — dzielicca Iryna Uładzimiraŭna. — Forsmažornyja vypadki taksama zdarajucca pastajanna. Niaredkaść u nas žanichi-humarysty — pierad tym, jak skazać «Ja zhodny», maŭčać niekalki siekundaŭ i hetym samym prymušajuć niaviestu paniervavacca. Adnojčy ŭ zału ŭvajšła para. Žanich šapnuŭ niešta niavieście, raźviarnuŭsia i… syšoŭ. Ja i hości — u šoku. Praź niekalki chvilin padyšła jaho mama i rastłumačyła, što jechali maładyja doŭha, chłopiec pierachvalavaŭsia i jamu treba supakoicca.
Siońnia bolšaść par vybirajuć tradycyjnyja ŭbory — biełaja sukienka z velumam i ciomny kaścium. Ale byvajuć i vyklučeńni.
— Niejak pryjechali maładyja i hości na matacykłach, apranutyja ŭ skuranyja kurtki z zaklopkami i łancužkami. Zapomniłasia ŭsim i niaviesta ŭ jarka-čyrvonaj sukiency. Adna z apošnich niezvyčajnych par była ŭ tradycyjnych narodnych strojach: žanich u čyrvonych botach, z šyrokim pojasam, niaviesta ź vianočkam na hałavie, sukienka vyšytaja, pacierki bliskučyja.
Što datyčycca samych papularnych viasielnych dat, na pieršym miescy — vychadnyja paśla Vialikadnia, jakija vypadajuć na krasavik.
— U takuju subotu byŭ moj pieršy dzień na rehistracyi šlubaŭ. My raśpisali 36 par. Paśla takoha «marafonu» dva tydni nie razmaŭlała — zusim asipła, — pryhadvaje svajo «pracoŭnaje chryščeńnie» načalnik adździeła. — A samy nasyčany miesiac — vierasień. Poźniaj vosieńniu, uzimku — iduć u asnoŭnym pary, jakija ŭ chutkim časie pryjduć da nas rehistravać naradžeńnie dziciaci. Uračystyja cyrymonii — redkaść padčas pastoŭ i ŭ mai. Naš narod baicca i Boha ŭhniavić, i ŭ zababony vieryć: «U mai ženišsia — viek majacca budzieš».
Cikava, što sama Alena Jaŭhieńjeŭna vyjšła zamuž akurat 9 maja i svaim prykładam pakazvaje: prymaŭka padmanvaje. Kab kančatkova razburyć stereatyp nakont majskich šlubaŭ, žančyna navat praviała daśledavańnie. Praanalizavała ŭsie majskija šluby, pačynajučy z 1940 hoda, jakija zaklučalisia ŭ Pinsku, i paraŭnała ich ź vieraśnioŭskimi. Akazałasia, što druhija raspadajucca čaściej. Voś i vier paśla takoha ŭ prykmiety.
Pa słovach Iryny Uładzimiraŭny, mierkavać ab tym, jak składziecca siamiejnaje žyćcio pary, možna ŭžo ŭ dzień padačy zajavy: «Chłopiec usieŭsia, a niaviesta staić pobač i nie viedaje, kudy prytknucca».
— Ale nie ŭsio tak adnaznačna, — ličyć Alena Jaŭhieńjeŭna. — Adnojčy mnie daviałosia raśpisvać nievierahodna pryhožuju paru. Piaščota, vočy, poŭnyja śloz ad radaści, padtrymka i zakachanaść u kožnym žeście, pozirku i słovie. Takija sustrakajucca redka. Zdavałasia, napieradzie ich čakaje doŭhaje siamiejnaje žyćcio ŭ zhodzie i pavazie. Adnak usiaho praz hod jany zavitali da nas znoŭ — pisać zajavu na razvod.
U Pinskim zahsie zachoŭvajecca niezvyčajnaja kniha z fotazdymkami zakachanych par. Tolki na fota — nie maładyja asoby, a ludzi, jakija pieražyli razam mnohaje. Hetyja siemji dačakalisia siarebranych, załatych i navat žaleznych viasiellaŭ.
— Dzieci časta robiać padarunak svaim baćkam — zamaŭlajuć cyrymoniju śviatkavańnia ŭ nas. Ale sustrakajucca ramantyki, jakija praź dziasiatki hadoŭ sumiesnaha žyćcia robiać siurpryz svajoj pałavincy, — upotajki arhanizoŭvajuć śviata.
Adnojčy na pramuju liniju načalniku adździeła ZAHS patelefanavaŭ mužčyna:
— U mianie 31 śniežnia — 50 hadoŭ sumiesnaha žyćcia z žonkaj, załatoje viasielle. Chaču daviedacca, jak skłaŭsia los par, jakija pabralisia šlubam u toj dzień razam z nami. Tady, u dalokim 1963 hodzie, my byli pieršymi ŭ Pinsku, kaho zarehistravali va ŭračystaj abstanoŭcy. Dahetul moładź prosta raśpisvałasia, a nam pašancavała — muzyka, vinšavańni hanarovych haściej, kiraŭnikoŭ partyi, harvykankama.
Paśla zvanka Alena Jaŭhieńjeŭna pačała pošuki astatnich par pa svajoj bazie, praź milicyju. Ź dzieviaci siemjaŭ da załatoha jubileju dažyli try. Dźvie raspalisia, adna źjechała, i los jaje nieviadomy, dźvie žančyny pachavali svaich mužoŭ, jašče adna para pamierła.
— Jubilaraŭ my, viadoma, zaprasili ŭ zahs i zładzili dla ich śviata. Nichto nie čakaŭ, što praz stolki hadoŭ im daviadziecca sustrecca znoŭ, niachaj i nie ŭ poŭnym składzie. Jany raskazvali pra žyćcio, poŭnaje padziej i vyprabavańniaŭ, uspaminali toj samy dzień, kali stali siemjami. Kožny raz raśpisvajučy maładych, chočacca, kab i jany adnojčy voś tak mahli znoŭ pryjści da nas śviatkavać załatoje, a lepš bryljantavaje viasielle.
Atrymać zapavietny štamp u pašparcie možna nie tolki ŭ zahsie, ale i ŭ sielvykankamie. Miascovyja ŭłady hatovyja ŭličyć usie pažadańni maładych i zrabić sapraŭdy niezvyčajnuju cyrymoniju.
Halina Łaŭrančuk zajmałasia rehistracyjaj šlubaŭ z 1986 da 1993 hoda, kali była sakratarom sielvykankama ŭ vioscy Łunin (Łuniniecki rajon). Cikava, što dziela hetaj pasady žančynie pryjšłosia admovicca ad karjery navukoŭca.
— Los niepradkazalny. Ja pracavała małodšym navukovym supracoŭnikam Paleskaj vopytnaj mielijaratyŭnaj stancyi, źbirałasia pastupać u aśpiranturu, pisać kandydackuju dysiertacyju, — uspaminaje Halina. — Nieŭzabavie da našaha dyrektara źviarnuŭsia staršynia miascovaha sielskaha savieta ŭ pošukach novaha sakratara. Patrabavańni da kandydata nastupnyja: žančyna siaredniaha ŭzrostu ź biezdakornaj bijahrafijaj, kab była zamužam i mieła dziaciej, pryjemnaj źniešnaści, adkaznaja i vychavanaja. Ale hałoŭnaja ŭmova — vyšejšaja adukacyja. Tamu staršynia i šukaŭ sabie pamočnika na stancyi: u nas było šmat śpiecyjalistaŭ z dypłomam VNU. Ale ja akazałasia adzinaj u kalektyvie, chto padychodziŭ pa ŭsich punktach. Kidać navuku nie chaciełasia, muž byŭ suprać. Doŭhija sumnieńni, razvahi — i voś ja ŭžo afarmlaju pieršyja ŭ svaim žyćci daviedki, rychtuju spravazdačy i statystyku, a ŭ vychadnyja dni prašu maładych abmianiacca zaručalnymi piarścionkami. Darečy, zvyšuročnyja nam nichto nie apłačvaŭ. Rabiłasia ŭsio vyklučna na entuzijaźmie.
Rehistracyja šlubaŭ na vioscy — źjava nie takaja častaja, jak u horadzie. Za hod Halina Ivanaŭna raśpisvała kala dvaccaci par. Zatoje kožnaja cyrymonija była pa-sapraŭdnamu zapaminalnaj i nie padobnaj na inšyja. Z usimi maładymi pravodzili pieradviasielnyja kansultacyi, dzie tłumačyli, što i jak budzie adbyvacca. Kazali: «Uziali piarścionak — trymajcie mocna, kali nadziavajecie». Bo kali niešta pojdzie nie pa płanie, hości abaviazkova adreahujuć: «Žyć im u niaščaści»…
— Pieršym časam raśpisvać davodziłasia ŭ sielskim kłubie. U mianie była śpiecyjalnaja «abradavaja» bardovaja sukienka. Upryhožvaŭ jaje «miedal rehistratara» na doŭhim łancužku, — uspaminaje žančyna. Navat praz stolki hadoŭ jana pamiataje słovy, jakija nie raz davodziłasia kazać uschvalavanym maładym.
— Było try varyjanty ŭračystaj rehistracyi — na 15, 40 chvilin i hadzinu (z udziełam kłubnych supracoŭnikaŭ). Spačatku surjoznaja častka — ułasna rośpis, abmien piarścionkami, paśla hetaha abaviazkova hučaŭ himn Savieckaha Sajuza. A pieršymi stvoranuju siamju vinšavali deputat sielskaha savieta i pradstaŭnik prafkama (kamsamoła ci partyi), jakich zaprašali na kožnuju rehistracyju ŭ jakaści hanarovych haściej. Pa žadańni maładych my rychtavali dla ich roznyja konkursy i zabaŭki — prapanoŭvali vyznačyć, chto budzie hałoŭnym u siamji, razłamaŭšy bochan chleba; daviedvalisia, chto kaho lepš viedaje; u humarystyčnaj formie raźmiarkoŭvali siamiejnyja abaviazki pamiž sužencami… Była ŭ nas i dobraja tradycyja ŭskładańnia kvietak da pomnika voinam i partyzanam Vialikaj Ajčynnaj vajny. Jana na viaskovych viasiellach žyvie i ciapier.
Pieravaha rehistracyi šlubu ŭ sielvykankamie — vy tut budziecie adzinaj paraj. Nichto nie stanie padpichvać u śpinu i nie paskardzicca, kali spoźniciesia. Da taho ž na vioscy možna realizavać samyja śmiełyja idei — pryjechać na cyrymoniju na kani ci zamović vystupleńnie cełaha arkiestra ź miascovaha DK.
Na dumku Haliny Ivanaŭny, ciapierašniaja moładź na viasiellach dadaje šmat uvahi drobiaziam, jakija taho nie vartyja. Pałovu śviatočnaha dnia advodziać na padrychtoŭku (makijažy, pryčoski, zbory) i fotasiesiju. Byccam idzie spabornictva — «u kaho sukienka pryhažejšaja, bolš šykoŭny limuzin ci daražejšy restaran». Raniej zasiarodžvalisia na samim momancie zaklučeńnia šlubu, byli bolš uvažlivyja adno da adnaho, a nie da abjektyva fotakamiery.
U samoj Haliny Ivanaŭny pyšnaha viasiella nie było. Z mužam jany raśpisvalisia ŭ hetym ža sielvykankamie 31 śniežnia. Śpiašalisia, tamu što ŭ studzieni pavinna było prajści raźmierkavańnie žylla. Davali jaho, viadoma, tolki siamiejnym.
— Velum pazyčyła ŭ susiedskaj dziaŭčyny, sukienka i tufli na mnie byli z vypusknoha. A śviatočnuju viačeru my zładzili ŭžo paśla zakančeńnia postu — na Rastvo, — raskazvaje žančyna. — Mikałaj — majo pieršaje kachańnie, moj pieršy mužčyna, i heta doŭžycca ŭžo 47 hadoŭ. Tamu, raśpisvajučy inšyja pary, ja nikoli navat dumki nie mieła, što jany mohuć raźvieścisia. «Raz i nazaŭsiody» — adziny pasył, jaki ja adrasavała maładym.
Kamientary