Rynačny sacyjalizm: Kitaj i Vjetnam pierajšli na hetuju madel. Ci ŭdasca i Kubie?
Kubinskija ŭłady abviaścili pra najbujniejšy za apošnija dziesiacihodździ pakiet ekanamičnych reformaŭ. Dziaržava hatovaja dać bolš svabody pryvatnamu biznesu, adkryć novyja mahčymaści dla zamiežnych inviestycyj i asłabić kantrol nad ekanomikaj. Madel šmat u čym nahadvaje šlach, jakim kaliści pajšli Kitaj i Vjetnam. Ale ci dastatkova hetaha, kab vyvieści vostraŭ z kryzisu? Raźbirałasia Bi-Bi-Si.
Nacyjanalnaja asambleja Kuby amal miesiac nazad zaćvierdziła prahramu z 176 kirunkaŭ reformaŭ. Kali jany buduć realizavanyja, kraina istotna asłabić dziaržaŭny kantrol nad ekanomikaj.
Pryvatnyja pradprymalniki zmohuć vałodać niekalkimi kampanijami, a nie adnoj, jak ciapier. Biznes atrymaje prava pašyracca bieź ciapierašniaha abmiežavańnia ŭ sto supracoŭnikaŭ. Pryvatnyja kampanii i kaapieratyvy zmohuć samastojna impartavać syravinu, ekspartavać pradukcyju i atrymlivać finansavańnie. Bolš svabody atrymajuć i dziaržaŭnyja pradpryjemstvy, a sielskaja haspadarka pavinna stać mienš zaležnaj ad centralizavanaha raźmierkavańnia resursaŭ.
Asobnaja staŭka robicca na kubinskuju dyjasparu. Ułady chočuć, kab emihranty inviestavali ŭ biznes na radzimie i ŭdzielničali ŭ raźvićci ekanomiki. Pry hetym pakul havorka idzie tolki pra ahulnyja pryncypy: kali mienavita reformy ŭstupiać u siłu i jak buduć pracavać na praktycy, pakul nieviadoma.
Reformy abvieščanyja na fonie hłybokaha ekanamičnaha kryzisu. Kraina pakutuje ad adklučeńniaŭ elektryčnaści, deficytu praduktaŭ i paliva, niedachopu valuty i rezkaha padzieńnia vytvorčaści. Za apošnija dziesiacihodździ Kubu pakinuli sotni tysiač ludziej, što jašče bolš pahoršyła situacyju.
Pavodle analitykaŭ, abvieščanyja reformy śviedčać pra toje, što Kuba choča pajści šlacham Kitaja i Vjetnama, pabudavaŭšy madel «rynačnaha sacyjalizmu». Jana spałučaje manapoliju Kamunistyčnaj partyi na ŭładu i idei i pry hetym dziaržaŭnaje płanavańnie z raźvićciom pryvatnaha biznesu i pryciahnieńniem zamiežnych inviestycyj. Prezident Kuby Mihiel Dyjas-Kanel pryznaŭ, što šmat vyvučaŭ vopyt hetych dźviuch krain, jakim udałosia stymulavać ekanamičny rost, nie admaŭlajučysia ad adnapartyjnaj sistemy.
Kitaj pačaŭ palityku «reformaŭ i adkrytaści» ŭ 1978 hodzie pad kiraŭnictvam Den Siaapina. Vjetnam pajšoŭ padobnym šlacham u 1986 hodzie, raspačaŭšy prahramu «Abnaŭleńnie». Abiedźvie krainy zachavali adnapartyjnuju sistemu i kirujučuju rolu kamunistyčnych partyj, ale adnačasova značna pašyryli rolu rynku, pryvatnaha biznesu i zamiežnych inviestycyj.
U vyniku realizacyi reformaŭ pryvatny siektar staŭ adnym z hałoŭnych ruchavikoŭ ekanomiki, fiermiery atrymali mocnyja stymuły pavialičvać vytvorčaść, dziaržaŭnyja pradpryjemstvy nabyli bolšuju samastojnaść, a krainy pastupova adkrylisia dla mižnarodnaha handlu. Pastupova Kitaj pieratvaryŭsia ŭ druhuju ekanomiku śvietu, a Vjetnam siońnia ŭvachodzić u lik samych chutkarosłych ekanomik Paŭdniova-Uschodniaj Azii.
Šerah mier, abvieščanych ciapier Kubaj, nahadvaje mienavita hety šlach: bolšaja samastojnaść dziaržaŭnych pradpryjemstvaŭ, pašyreńnie mahčymaściaŭ dla pryvatnaha biznesu, decentralizacyja raźmierkavańnia resursaŭ, častkovaja libieralizacyja sielskaj haspadarki i sproba pryciahnuć kapitał kubinskaj dyjaspary. Jašče adna supolnaja rysa — pastupovy pierachod ad usieahulnych subsidyj da adrasnaj padtrymki najbolš uraźlivych hrup nasielnictva i imknieńnie prymusić pradpryjemstvy pracavać pavodle rynkavych pryncypaŭ.
Ci spracujuć reformy
Adnak ekanamisty adznačajuć, što siońniašniaja Kuba znachodzicca ŭ zusim inšych umovach, čym Kitaj i Vjetnam na momant pačatku ich pieraŭtvareńniaŭ.
Nasielnictva vostrava za apošnija hady skaraciłasia prykładna z 11 da 9 miljonaŭ čałaviek praz masavuju emihracyju. Bolš za čverć žycharoŭ užo starejšyja za 60 hadoŭ. Kraina straciła značnuju častku kvalifikavanych śpiecyjalistaŭ, pakutuje ad enierhietyčnaha kryzisu, nie maje mocnaj ekspartnaj pramysłovaści i praktyčna pazbaŭlenaja dostupu da mižnarodnych kredytaŭ.
Situacyju ŭskładniajuć i inšyja prablemy: znošanaja infrastruktura, hłyboki enierhietyčny kryzis i adsutnaść raźvitaj ekspartna aryjentavanaj pramysłovaści, jakaja ŭ svoj čas stała adnym z faktaraŭ pośpiechu Kitaja, a paźniej i Vjetnama.
Kubinski ekanamist Pavieł Vidal, były supracoŭnik Centralnaha banka Kuby, a ciapier prafiesar Univiersiteta Chavieryjana ŭ Kałumbii, źviartaje ŭvahu, što na pieršym etapie pieraŭtvareńniaŭ u Kitai i Vjetnamie hałoŭnym ruchavikom rostu była sielskaja haspadarka.
Na Kubie ž situacyja inšaja: bolšaja častka nasielnictva žyvie ŭ haradach, a sama kraina maje adno z samych starych nasielnictvaŭ u Łacinskaj Amierycy. Heta aznačaje vostry deficyt pracoŭnych ruk, asabliva ŭ sielskaj haspadarcy.
Na dumku Vidala, nie mienš važnuju rolu adyhryvaje i mižnarodnaja intehracyja. Jon nahadvaje, što Vjetnam zdoleŭ pryciahnuć nie tolki kapitał svajoj dyjaspary, ale i jaje viedy, dziełavyja kantakty i mižnarodnyja suviazi. Na jaho dumku, kali Kuba zastaniecca izalavanaj ad suśvietnaj ekanomiki i hłabalnaj finansavaj sistemy, efiekt ad reformaŭ budzie vielmi abmiežavanym.
Adnak vyrašyć hetuju prablemu budzie niaprosta. Kuba faktyčna znachodzicca na miažy bankructva: kraina straciła dostup da mižnarodnaha kredytavańnia praź niavypłatu pazyk i adčuvaje vostry niedachop valuty i likvidnaści.
Dadatkovaj pieraškodaj zastajucca amierykanskija sankcyi. Choć embarha dziejničaje ŭžo bolš za šeść dziesiacihodździaŭ, administracyja Donalda Trampa jašče bolš uzmacniła finansavyja i handlovyja abmiežavańni.
Niadaŭna Dziarždepartamient ZŠA ŭvioŭ novyja sankcyi suprać dziaržaŭnaha kanhłamieratu GAESA, jaki kantralujecca kubinskimi siłavikami i praź jaki prachodzić značnaja častka valutnych apieracyj na vostravie. Heta jašče bolš strymlivaje zamiežnyja inviestycyi i ŭskładniaje pracu zamiežnaha biznesu. Charakterna, što ŭ pačatku červienia ispanskija haściničnyja sietki Meliá i Iberostar admovilisia ad kiravańnia bolšaściu svaich hatelaŭ na Kubie, spasłaŭšysia na pravavuju niavyznačanaść, paharšeńnie ŭmoŭ pracy i enierhietyčny kryzis.
U takoj situacyi ciažka ŭjavić, što adny tolki reformy zmohuć vyvieści kubinskuju ekanomiku z kryzisu. Da taho ž zastajecca šmat niavyznačanaści nakont samich pieraŭtvareńniaŭ: pakul niezrazumieła, nakolki daloka hatovy zajści ŭrad i ci buduć abvieščanyja miery daviedzienyja da kanca.
Ekśpierty pryznajuć, što prapanavany pakiet moža stać samym surjoznym krokam nasustrač rynku paśla Kubinskaj revalucyi. Adnak jany nahadvajuć, što padobnyja abiacańni ŭžo nie raz hučali i raniej.
Za apošnija hady ŭłady ŭžo pašyrali mahčymaści dla pryvatnaj inicyjatyvy, dazvalali stvareńnie małych kampanij, pieradavali ziemli ŭ doŭhaterminovaje karystańnie, praviali valutnuju reformu i dazvolili stvarać mikra-, małyja i siarednija pryvatnyja pradpryjemstvy. Častka hetych krokaŭ dała peŭny efiekt, ale mnohija paźniej byli abmiežavanyja novymi praviłami. Tamu siońnia pytańnie nie tolki ŭ tym, ci buduć reformy realizavanyja, ale i ŭ tym, nakolki hłybokimi i niezvarotnymi jany akažucca.
Kamientary
Kak možno nazyvať modiel diemokratičieskoj biez vyborov? Kakaja diemokratija biez diemos kratos?
Tam avtoritarnyj ili partijnyj (party state) socializm.
Da i nikakoj tam nie socializm.
Tam kapitalizm. ES siejčas horazdo boleje socialističnyj, čiem Kitaj.
Itoho nikakaja tam nie socialno-diemokratičieskaja modiel, tak kak ni diemokratii, ni socializma tam niet.
Korriektnieje nazyvať modiel hosudarstvienno-(ym) partijnym kapitalizmom.
Žal, čto Vy nikohda nie čitali Prohrammy sociał-diemokratov Jevropy i mira. Ciennosti: Svoboda, Solidarnosť, Spraviedlivosť.... A dla nas Biełarusov jeŝio i śpiecificieskaja Ciennosť iz-za hieopolitičieskoj situacii NIEZALEŽNOSŤ. Tak vot, a čto takoje łuka: Svobody niet, Solidarnosť treche-troche, u łuki i siemiejstva 14 lardov na 2014h., u bolšinstva Biełarusov v kołchozie... sami znajetie, Spraviedlivosť- čuť-čuť jesť, sravnitie s rośsijej s 155 milliardierami, NIEZALEŽNOSŤ - kak łuka upirajetsia i nie chočiet vstupiť v vojnu tožie čuť-čuť...
Nu a Kuba , čto Kuba , ładno, diełajet piervyje millimietry na puti k sociał-diemokratii... No diełajet, spustia 65 let.
PS- @ukfdysq? "hłavnyj" biełorusskij sociał-diemokrat šastajet po Bielhii s sieḿjoj i rasskazyvajet v odnoj iz soc.sietiej kak tak krasivo i chorošo. A jeŝio: tožie była SDPU vo hłavie s milliardierom Miedviedčukom, a hdie-žie Solidarnosť... SMAJLIK-UŁYBOČKA, SMAJLIK-HNIEV.