Pradprymalniku Mikałaju Sapiehu nie ŭdałosia vykupić i adrestaŭravać Bychaŭski zamak. Repartaž z Bychava Źmitra Pankaŭca.
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Kali jedzieš Bychavam, padajecca, što ŭsio budaŭnictva tut spyniłasia jašče ŭ 1970‑ia. Razam z tym horad utulny. Ci jon taki zaŭždy, ci rychtavali da vizytu Łukašenki? Zamak — adrazu pry zajeździe ŭ horad za mastom praz Dniapro. Z usich bakoŭ atočany naviutkim płotam, pastaŭlenym paru dzion tamu z nahody zhadanaha vizytu.
U XVI—XVII st. haspadary Bychava — kniazi Chadkievičy i Sapiehi —pieratvaryli jaho ŭ mahutnuju fartecyju, adnu z samych nadziejnych u Biełarusi. Stary Bychaŭ i jaho hieraičnaja abarona adyhrali vyznačalnuju rolu ŭ vajnie z Maskovijaj 1654—1667 h. Historyki paŭžartam nazyvajuć Bychaŭ «biełaruskim horadam‑hierojem».
Za savieckim časam u sapiehaŭskim pałacy mieściłasia meblevaja fabryka. Užo hadoŭ piać jak tamaka ničoha niama. Zachodzim u zamak z boku hałoŭnaj bramy. Jana adčynienaja, abjekt daŭno nichto nie achoŭvaje, i jon pastupova rujnujecca.
A dzie ž biznesoviec Mikałaj Sapieha, jaki braŭsia adnaŭlać zamak? Na praciahu dvuch hadoŭ pradprymalnik z mahnackim proźviščam arandavaŭ u zamku pamiaškańni. Tam u jaho mieściłasia lesapilnia. Lesanarychtoŭčy biznes davaŭ vialikija i stabilnyja prybytki. Tady i ŭźnikła ideja reŭstaracyi zamku z metaj pryciahnieńnia ŭ Bychaŭ turystaŭ.
Nabiraju Sapiehaŭ numar. Mikałaj z radaściu pahadžajecca parazmaŭlać, tolki paśla dadaje: «Vy da mianie ŭ Hłusk pryjedziecie?..» Ciapier jon žyvie tam, zajmajecca fermerstvam.
Sapieha raskazvaje, jak afarmlaŭ dakumenty, patrebnyja dla nabyćcia zamku, jak spravu tarmazili to miascovyja biurakraty, to Administracyja prezydenta. Papiarovaja vałakita ciahnułasia dva hady. Ale pradprymalnik byŭ peŭny, što ŭrešcie atrymaje zamak va ŭłasnaść. Navat pačaŭ ramont. Papraviŭ dach, prybraŭ z pamiaškańniaŭ rozny druz. Sprava pacichu ruchałasia.
U 2004 h. zamak hareŭ. Niechta ź miascovych žycharoŭ pryjšoŭ z aŭtahienam kraści truby. Pačaŭ vyrazać ich akurat u pažaraniebiaśpiečnaj zonie — u pakoi, dzie niekali meblu pakryvali lakam. Zamak zahareŭsia. Milicyja tak i nie znajšła vinavataha.
I navat paśla taho Sapieha nie kidaŭ svajoj idei. Čamu? Jon raić zajści zirnuć u adnu z zamkavych viežaŭ. Padymajusia na druhi pavierch, choć, pa ščyraści, strašnavata: praz usiu stol prachodzić zdaraviennaja treščyna. Na druhim paviersie nia lepiej — dach dzie‑nidzie papravalvaŭsia, raście trava, prabivajucca biarozki.
Ale z akna adkryvajecca fantastyčny krajavid Dniapra i navakolla. Voś čym Sapieha źbiraŭsia zavablivać turystaŭ. Ahladajusia ŭnutry viežy: atynkavanyja ścieny, pačyščany komin, niama druzu na padłozie. Zdajecca, što jašče trošku času — i Sapieha zmoh by davieści da takoha vyhladu ŭvieś zamak.
Ale ŭ kancy 2005 h. vyjšli novyja ŭradavyja pastanovy, jakija, ličy, zabaranili pryvatnikam zajmacca lesanarychtoŭkami. Biznes zaniapaŭ. Na mary pra vykup zamku daviałosia zabycca.
Spadar Sapieha raskazvaje, što jamu nieadnarazova telefanavali z prapanovaj uziać udzieł u aŭkcyjonie pa prodažy zamku: «Pačatkovaja cana była 360 młn rubloŭ, ale roznymi šlachami hetuju ličbu možna było źbić da 60 miljonaŭ», — kaža Sapieha. Udvaja tańniej za mienskuju adnapakajoŭku. Ale i takich hrošaj Sapieha nia maje. Inšych achvotnych nabyć zamak taksama nie znajšłosia.
Za niekalki sotniaŭ metraŭ ad zamku staić zakinutaja abarončaja synahoha XVI st. Jana ŭ krychu lepšym stanie, ale i tut vidavočna patrabujecca restaŭracyja. Usie ŭvachody zabityja doškami. Na ścienach nadpisy čornaj farbaj — RNIE.
Charakterna vyhladajuć dachi starych bychaŭskich barakaŭ. Na kožnym ź ich dziasiatki spadarožnikavych talerak. Patencyjnych hledačoŭ niezaležnaha telekanału ŭ horadzie niamała.
Za savieckim časam Bychaŭ byŭ viadomy tym, što ŭ horadzie raźmiaščałasia baza stratehičnaj avijacyi. Zakinuty aeradrom uražvaje nia mienš za zamak i synahohu. Daŭžeznyja i šyračeznyja zabetavanyja ŭźlotnyja pałosy. Častku betonnaj plitki z aeradromu ŭžo vyviernuli i pakłali ŭ horadzie zamiest asfaltu. Zhadvajecca, što kala zamku my išli jakraz pa takich plitach. Na aeradromie ž biełaruskija rokiery mahli b zdymać fajnyja klipy, ci navat zładzić rok‑fest. Ale pakul nie vidać entuzijasta, jaki b za heta ŭziaŭsia. Chiba Sapieha, jak adkupić zamak.
Fota Arcioma Lavy, «Naša Niva».
Łukašenka: Pry ciapierašnim ciačeńni vajny Biełaruś z Rasijaj nie zmahli b abaranić biełaruskaj miažy ad Ukrainy20
Łukašenka: Pry ciapierašnim ciačeńni vajny Biełaruś z Rasijaj nie zmahli b abaranić biełaruskaj miažy ad Ukrainy
«70% mastakoŭ u čornych śpisach». Mastak Siarhiej Hrynievič paśla tryumfu ŭ Vieniecyi raskazaŭ pra hady maŭčańnia i pra toje, na jakim śviecie jon apynuŭsia1515
Kamientary