Dva kroki nazad

Dva kroki nazad

Intelihiencyja krytykuje admienu abaviazkovych ekzamienaŭ
pa zamiežnaj movie i biełaruskaj litaratury

Z hetaha hodu źmienšyłasia kolkaść ekzamienaŭ, jakija treba zdavać vypusknikam siarednich škołaŭ. Ciapier ich budzie tolki čatyry — dva abaviazkovyja i dva na vybar vučnia. Musovyja — matematyka (piśmova) i biełaruskaja ci rasiejskaja mova (piśmova, na vybar vučnia). Źniatyja z abaviazkovaje zdačy biełaruskaja litaratura (vusna) i zamiežnaja mova.

Namieśnik ministra adukacyi Kazimier Faryna zaznačyŭ u kamentary dla “NN”, što meta źmienaŭ — źmianšeńnie nahruzki na vučniaŭ: “Paličycie sami: šeść vypusknych ekzamienaŭ, try testavyja vyprabavańni dy jašče try-piać ustupnych ispytaŭ u tych, chto pastupaje. Tamu było pryniataje rašeńnie źmienšyć kolkaść”.

Dziŭnyja arhumenty. Što datyčyć nahruzki na školnikaŭ, dyk jaje stvarajuć najpierš prahramy, a nie ekzamieny, rola jakich — prosta pravieryć sumu atrymanych viedaŭ, jakaja moža być bolšaj ci mienšaj. Dyj nia bolšaja ŭ nas nahruzka, čym, naprykład, u Francyi, dzie ŭ časie navučańnia ŭ siaredniaj škole prykładna pałova školnikaŭ choć raz zastajecca “na druhi hod”. Heta robiać navat vydatniki, kali ŭ niejki hod im čamuści nie ŭdajecca dobra zasvoić prahramu. Sačynieńnie pa litaratury, darečy, u francuzaŭ ekzamien abaviazkovy. “Heta jadnaje nacyju”, — pierakananyja jany.

Kasujuć vusnyja ekzamieny, dzie stupień abjektyŭnaści acenki, nibyta, nižejšaja. A voś u Francyi dziejničaje systema niezaležnych ekzamienacyjnych kamisij: nastaŭniki i vykładčyki jeździać prymać ekzamieny ŭ inšyja rajony, harady, pryčym zahadzia nia viedajuć, chto kudy. Tady i patrabavańni vychodziać adzinyja va ŭsich škołach. Na takuju systemu pastupova pierachodzić i Rasieja.

Viedańnie zamiežnaj movy našyja siarednija škoły (asabliva ŭ pravincyi) dajuć dalokaje ad ideału. Kab pastupić, vučni ŭ pieravažnaj balšyni vymušanyja karystacca pasłuhami repetytaraŭ. Z hetaha hodu ekzamieny pa zamiežnaj movie stali nieabaviazkovymi nia tolki ŭ škołach: VNU taksama maje prava sama vyrašać pytańnie pra patrebu takich ispytaŭ (aprača ekanamičnych dy jurydyčnych specyjalnaściaŭ i adździaleńniaŭ zamiežnych movaŭ).

U vyniku takoha rašeńnia, viadoma, najbolš pacierpić “repetytarskaja mafija” nastaŭnikaŭ zamiežnych movaŭ, popyt na jakich pieravyšaŭ prapanovu. Ale ci nie paniasie bolšyja straty ŭsio hramadztva? Vałodańnie dźviuma-tryma movami ŭ Eŭropie — norma. U nas ža — adna rasiejskaja. Adsiul i “infarmacyjny filtar”: usia infarmacyja traplaje pa rasiejskich kanałach. Adsiul niehatovaść da paŭnavartasnaha ŭdziełu ŭ kaaperavanaj hlabalnaj ekanomicy. “Vykreślivańnie zamiežnaj movy — takaja palohka dla vučniaŭ, jakaja viadzie da nacyjanalnaj samaizalacyi”, — miarkuje Janina Dumačak, nastaŭnica anhielskaj movy ź Miensku.

Nia ŭsie pahadžajucca z takoj vysnovaj. Nastaŭnica hieahrafii ź biełaruskaj himnazii Maładečna Halina Drokina: “Školny ispyt — heta faktyčna i nie ispyt. Vučni, moža, i chvalujucca, ale nastaŭnik viedaje ŭzrovień kožnaha vučnia i pastavić jamu “iahonuju” adznaku. Źmianšeńnie kolkaści ekzamienaŭ pojdzie na karyść vučniam: jany zasiarodziacca na tych pradmietach, jakija spatrebiacca pry pastupleńni. Heta pravilnyja źmieny. Dla nastaŭnika, jaki pryvyk pałochać vučnia ispytam, takija źmieny niepažadanyja. A voś moj pradmiet zaŭsiody zdavali na vybar. Zadača nastaŭnika — zacikavić vučnia pradmietam niezaležna ad taho, treba zdavać ekzamien ci nia treba. Praŭda, nastaŭnikaŭ, zdolnych na heta, u škole zastajecca ŭsio mienš”.

Ź biełaruskaj litaraturaj — jašče bolš sprečny krok. Abaviazkovy vusny ispyt pa biełaruskaj litaratury isnavaŭ u škołach z 1930-ch hadoŭ. Lavon Barščeŭski, namieśnik dyrektara Biełaruskaha liceju ŭ Miensku: “U škołach z rasiejskaj movaj navučańnia — a ŭ ich navučajecca pieravažnaja balšynia školnikaŭ — źnikaje apošni stymuł vučycca havaryć pa-biełarusku. Takim stymułam byŭ abaviazkovy ispyt, da jakoha tre było rychtavacca: vučyć vieršy na pamiać, rychtavać vusnyja vykazvańni pa charaktarystycy tvoraŭ, epochaŭ ich napisańnia i h.d. Usio heta źnikaje. Ciapier u nastaŭnikaŭ nia budzie nijakich arhumentaŭ, kab zmusić vučniaŭ adkazvać hety pradmiet pa-biełarusku. Heta pryviadzie da tatalnaha vyciaśnieńnia sa škoły biełaruskaje vusnaje movy, jana zastaniecca tolki ŭ piśmovym vyhladzie. Heta ŭdar, jaki pryviadzie da jašče bolš nehatyŭnych nastupstvaŭ, čym sumnaviadomy moŭny referendum”. Archivistka Volha Babkova: “Zanižajecca intelektualnaja płanka navučańnia. Pradmiety, jakija padvierhlisia astrakizmu, na ispytach śpisać niemažliva, bo, kab ich adkazać, treba ž niešta i samomu havaryć i dumać.

Heta była i dobraja praktyka pierad budučymi ispytami ŭ VNU. Padobna, što Ministerstva adukacyi aryjentavałasia na tak zvanyja “V”-klasy, spraščajučy im zadaču skančeńnia siaredniaj škoły”.

Abaviazkovyja ekzamieny — heta jak armija. Dziaržava nia moža admovicca ad usieahulnaj vajskovaj pavinnaści, pakul nacyja nie dafarmavałasia. Tamu ŭ kantekście nacyjanalnych zadačaŭ admiena ekzamienaŭ pa bieł. lit. i zam. movie — dva kroki nazad u baraćbie za aśvietu.

Ministerstva adukacyi refarmuje svaju halinu navobmacak, a raicca ź intelihiencyjaj nia ličyć patrebnym. Tamu asnoŭnyja ramki školnaha navučalnaha pracesu amal štohod zaznajuć źmieny.

Arkadź Šanski

jak u inšych?

 

Litva

Litoŭskaja mova + dva ekzamieny na vybar vučnia. U biełaruskich škołach i himnazijach jašče j biełaruskaja mova.

Ukraina

Ukrainskaja mova (pierakaz) i historyja Ŭkrainy + adzin ekzamien na vybar.

Polšča

Polskaja mova, zamiežnaja mova + adzin pradmiet na vybar. U biełaruskich himnazijach jašče j biełaruskaja mova.

Rasieja

Rasiejskaja mova (sačynieńnie) i matematyka + adzin ispyt na vybar.