jany pra nas
U Narvehii takoje było pad nacystami
Miensk pa zaprašeńni Biełaruskaha PEN-centru naviedali kiraŭnik Narveskaha PEN-centru Chjeł Ułaf Jensen i Tery Karłbiom, hieneralny sakratar mižnarodnaha PEN-klubu, druhaja asoba ŭ hetaj suśvietnaj arhanizacyi piśmieńnikaŭ. Jany adkazali na niekalki pytańniaŭ karespandenta “NN”.
“NN”: Jak vy aceńvajecie stanovišča z pravami čałavieka ŭ Biełarusi?
Chjeł Ułaf Jensen: U Narvehii ŚMI byli prosta šakavanyja prysudam žurnalistam hazety “Pahonia”. Ich asudžeńnie supiarečyć usim mahčymym kanvencyjam ab pravach čałavieka.
Tery Karłbiom: PEN-centar pratestavaŭ suprać prysudaŭ Markieviču i Mažejku.
“NN”: U jakich eŭrapiejskich krainach tak parušalisia ci parušajucca pravy čałavieka, jak u siońniašniaj Biełarusi?
Ch.Je.: Zhadvajecca chiba sprava niamieckaha žurnalista napiaredadni prychodu da ŭłady nacystaŭ. Jon paźniej atrymaŭ Nobeleŭskuju premiju miru. Sumna. Prosta šakuje infarmacyja pra toje, što ŭ Biełarusi tvory najlepšych piśmieńnikaŭ vyklučajucca z prahramaŭ školnaha navučańnia. Takoha rodu cenzura historyi — heta ździek z cyvilizavanaha hramadztva. Darečy, u Narvehii ciažka sabie ŭjavić, kab tvory piśmieńnikaŭ vyklučali z prahramaŭ z palityčnych pryčynaŭ. Heta fantastyka niejkaja. U nas takoje było tolki ŭ časie fašystoŭskaj akupacyi…
“NN”: Čamu, pa-vašamu, siarod biełaruskich piśmieńnikaŭ dahetul niama nobeleŭskaha laŭreata?
T.K.: U Biełarusi jość vysokaprafesijnyja litaratary. I novyja buduć źjaŭlacca — pry najaŭnaści svabody słova. Tak što, kali chočacie, kab u vašaj krainie była Nobeleŭskaja premija, treba zmahacca za svabodu słova.
“NN”: Kaho ź biełaruskich piśmieńnikaŭ vy viedajecie?
T.K.: Śviatłanu Aleksijevič. Jana nia tolki dastupna apisała važnyja dla čałaviectva prablemy, ale j pakazała biessensoŭnaść abmiežavańnia svabody słova.
“NN”: Ci ciažka budzie Biełarusi, u vypadku pazytyŭnych palityčnych pieramienaŭ, źmianić svoj nehatyŭny imidž na Zachadzie?
Ch.Je.: Kali ŭ vas buduć dobryja piśmieńniki i žurnalisty — nia ciažka. Akramia taho, treba raźvivać turyzm u Biełarusi, pryvablivać siudy jak najbolš ludziej. Ale viza ŭ vašu krainu kaštuje 100 dalaraŭ, tamu ministru turyzmu jość pra što paturbavacca. Luby mižnarodny abmien sadziejničaje raźvićciu svabody słova i adkrytaha hramadztva. Pierad Biełarusiaj ciapier staić vybar pamiž sučasnaściu dy raźvićciom z adnaho boku i zastojem — z druhoha.
Hutaryŭ Aleh Tačony
Kamientary