«Ułada — zło, raskoša — złačynstva, ja maru pra Biełaruś kamunaŭ» — intervju z anarchistam Mikołam Dziadkom. Utopija? Dyskutujcie!

Biełaruski anarchist i były palitviazień Mikoła Dziadok raspavioŭ «Našaj Nivie», što takoje anarchiscki ruch, jakim jon bačyć idealny śviet i čamu ličyć, što darahija aŭtamabili — sapraŭdnaje złačynstva.

Pavialičyć

«Naša Niva»: Vy ciapier vučyciesia ŭ EHU? Raskažycie troški padrabiaźniej.

Mikoła Dziadok: Ja žyvu ŭ Koŭnie. U EHU sumiesnaja prahrama z Kovienskim univiersitetam, i našu hrupu na dva hady nakiravali siudy. Praciahvaju navučańnie na palitałohii, jak i da źniavoleńnia.

«NN»: Vučyciesia za hrošy?

MD: Ja navučajusia pa stypiendyi nadzvyčajnaha fondu EHU, jakaja pakryvaje ŭsie vydatki na vučobu, i ja ŭdziačny administracyi za takuju mahčymaść.

«NN»: Užo majecie niejkija płany nakont budučaj pracy?

MD: Mnie vučycca jašče try hady, i na taki praciahły čas ja pakul nie zahadvaju. Možna skazać, što žyvu adnym dniom ci tydniem, nie bolej. Da taho ž pieryjadyčna pišu artykuły dla «Novaha času».

«NN»: Ci praciahvajecca vaša dziejnaść, źviazanaja z anarchisckaj płyńniu? Vy ž, napeŭna, samy viadomy biełaruski anarchist siońnia.

MD: Kaniečnie, ja byŭ i zastajusia častkaj anarchisckaha ruchu.

«NN»: A što kankretna robicie?

MD: Prabačcie, ale hetaha ja ahučyć nie mahu.

«NN»: Što takoje anarchizm uvohule? Chto takija anarchisty?

MD: U šyrokim sensie anarchizm — heta śvietapohlad. Jon maje niekalki «vyjavaŭ». Pa-pieršaje, heta palityčnaja ideałohija. Heta ćviordyja pierakanańni, jak źmianić hramadski ład tak, kab jon kiravaŭsia bieź dziaržavy na padstavie pramoj demakratyi i samakiravańnia pracoŭnych kalektyvaŭ i terytaryjalnych kamun ci radaŭ.

Druhi bok anarchizmu — fiłasofski. Heta fiłasofija ab tym, što saboj ujaŭlaje čałaviek, jakoje jaho miesca ŭ śviecie. I ŭ hetym płanie anarchizm davoli blizki da chryścijanstva ŭ jaho pieršapačatkovym vyhladzie. To bok anarchizm praciahvaje idei ab tym, što nie treba rabić ludziam taho, čaho ty nie chočaš, kab rabili tabie, što ŭłada adnaho čałavieka nad inšym — heta zło, što ludzi pavinny być roŭnymi i dapamahać adzin adnamu… I pamiž ludźmi pavinna być pavaha, spraviadlivyja adnosiny, a nie kankurencyja, nie spabornictvy.

Treci momant — dziejańnie i ład žyćcia. Tak, hramadska-palityčny ideał anarchizmu ciažkadasiažny. Niekatoryja navat ličać, što jon niemahčymy (ale heta nie tak), tamu anarchisty ŭ štodzionnym žyćci imknucca realizavać usie vyšejnazvanyja pryncypy. U anarchisckich supołkach niama ijerarchii, niama aŭtarytarnych lidaraŭ. Kali kamuści patrebnaja dapamoha, udzielniki ruchu zaŭsiody iduć nasustrač. Dy i nie tolki ŭ miežach ruchu: anarchisty kormiać biazdomnych, dapamahajuć mihrantam, dałučajucca da hramadskich pratestaŭ. Paŭsiul, dzie dziaržava nastupaje na pravy hramadzian, anarchisty ŭklučajucca ŭ baraćbu.

«NN»: Taki vielmi idealistyčny śvietapohlad.

MD: Tak, anarchisty — viadomyja idealisty, ale nie značyć, što jany vitajuć u abłokach. Prosta jany imknucca svaje ideały pieranosić na štodzionnaje žyćcio.

«NN»: A jak vy pryjšli da hetaha śvietapohladu?

MD: Niekatoryja rysy charaktaru, naprykład, pačućcie spraviadlivaści, vychavalisia jašče ŭ siamji. Nu i nonkanfarmizm, jaki ŭ padletkavym uzroście nabyŭ taki maksimizavany vyhlad… A niepasredna da ruchu ja pryjšoŭ praz pank-subkulturu, heta ŭvohule ŭłaściva dla majho pakaleńnia anarchistaŭ. Biełaruski anarchizm vyras z panku, z DIY-pank i chardkor-sceny, u adroźnieńnie, naprykład, ad inšych jeŭrapiejskich krainaŭ, dzie jon išoŭ ad ruchu pracoŭnych ci studenckaha ruchu. Spačatku ja słuchaŭ hurty — Contra la Contra, Deviation, — zatym usio bolš pačynaŭ cikavicca palitykaj.

A siońnia biełaruski anarchizm užo pieraros subkulturny etap i staŭ amal vyklučna palityčna-hramadskim rucham. Ale praz žyćcio ŭ aŭtarytarnaj krainie hałoŭnaja jaho asablivaść — paŭpadpolnaje isnavańnie. Biełaruski anarchizm vielmi i vielmi niepubličny.

«NN»: Słuchajcie, vy šmat kazali pra adsutnaść dziaržavy, kankurencyi, sucelnuju roŭnaść… Ale ci moža čałaviectva isnavać bieź dziaržavy? Za niekalki apošnich tysiač hadoŭ ni ŭ koha ž nie atrymałasia, zdajecca.

MD: Hetyja niekalki tysiač hadoŭ — čas cyvilizacyi, pra jakuju my viedajem. Ale jość navukovyja fakty, što da jaje šmat čałaviečych supolnaściaŭ žyli bieź ijerarchii i dziaržavy stahodździami, kali nie tysiačahodździami. Niekatoryja plamiony, naprykład, zachavalisia dahetul.

«NN»: Atrymlivajecca, što adsutnaść dziaržavy — svojeasablivy rehres, nie? Cyvilizavanyja ludzi žyvuć u dziaržavach. Bieź ich — plamiony.

MD: Akiej, možna skazać, što ŭ paraŭnańni ź plamionami my bolš cyvilizavanyja. Ale ž my, a nie tyja plamiony, vynajšli jadziernuju zbroju, my pravodzili hienacydy, prydumali nacyjanał-sacyjalizm i stalinizm…

Da taho ž i ŭ XIX, i ŭ XX stahodździ byli prykłady anarchisckaha žyćcia. Padčas ispanskaj revalucyi Arahon i Katałonija isnavali narmalna, kali sialanie zachapili ziamlu, rabočyja — zavody. Ludzi vydatna samaarhanizavalisia pad upłyvam anarcha-sindykalisckaha prafsajuza, u jakim było kala dvuch miljonaŭ čałaviek.

«NN»: Ale ž pačakajcie, vierniemsia da plamionaŭ. Jany i nie mahli prydumać jadziernuju zbroju prosta praź niedachop viedaŭ. Abjom viedaŭ siaredniaha sučasnaha čałavieka bolšy i našmat raznastajniejšy, čym abjom viedaŭ siaredniaha abaryhiena.

MD: Ja taksama peŭny čas tak dumaŭ, ale ciapier liču, što heta pamyłkovaje mierkavańnie. Što takoje viedy? My ličym, što viedy — heta toje, što my pračytali štości ŭ knižkach, vyvučyli niekalki histaryčnych padziej i navučylisia karystacca ajfonam, umoŭna kažučy. I my ličym, što ŭ čałavieka z Amazonki viedaŭ mieniej. Ale heta nie tak. Zakińcie biełarusa ŭ džunhli ci chacia b u zvyčajny les, pahladzicie, kolki jon tam pražyvie sa svaimi viedami. A plamiony vyžyvajuć.

«NN»: Ale ž, umoŭna kažučy, kali kata zakinuć, to i kot vyžyvie. My ž nie pra heta…

MD: Heta pahardlivaje staŭleńnie da ludziej, jakija nie blizkija našaj kultury, našamu ładu žyćcia, troški fašyzmam addaje. Ja i sam čałaviek siońniašniaj zachodniaj kultury, ale ja nie budu hladzieć źvierchu ŭniz na čałavieka inšaj cyvilizacyi, navat kali jana nie technałahičnaja i jon nie čytaŭ knižak. Siaredni žychar Amazonii viedaje stolki prykmietaŭ pryrody, raślinaŭ, niuansaŭ navakolnaha asiarodździa, jakija haradskija žychary nie zaŭvažajuć. Heta taksama vielizarnyja abjomy viedaŭ, taksama technałohii, ale inšaha kštałtu. My ž — ludzi atamizavanyja, adarvanyja ad pryrody, ad karanioŭ.

«NN»: Ja pra toje, što siońniašniaja kultura ŭvieś čas isnavała ŭ miežach dziaržaŭ, tych ci inšych. I hetaj kulturaj było stvorana našmat bolš, čym plamionami, jakija žyli ŭvieś hety ž čas, jak vy kažacie, bieź ijerarchii i dziaržavy. I dziaržava, to bok rehulavańnie ŭzajemaadnosin pamiž ludźmi na bolš składanym uzroŭni, pakazčyk usio ž bolš składanaha myśleńnia. Ci nie?

MD: Ale što my stvaryli? Technałohii? Akiej, dyk my atrymali amal zabituju pryrodu. Kolki ludziej zabili za inšadumstva, za niepadparadkavańnie kiraŭnikam! I što, treba hanarycca hetym? Kazać, što zatoje my nie jak dzikuny? Nielha heta ŭsio paraŭnoŭvać, nam niama čym asabliva hanarycca. «Dzikuny» nie majuć damoŭ, jak u nas, nie majuć lekaŭ, ale žyvuć u harmonii z pryrodaj. I treba bolš krytyčna stavicca da svajoj cyvilizacyi, da jaje dasiahnieńniaŭ. Ci heta hodnaja prykmieta našaj cyvilizacyi: suśvietnyja vojny, inkvizicyja, hazavyja kamiery?

«NN»: Ale ž mastactva — hodnaja prykmieta. I «zvyčajny» čałaviek siońnia viedaje našmat bolš, čym jamu patrebna dla vyžyvańnia. Jon viedaje — u tym ci inšym abjomie — litaraturu, mastactva, muzyku, to bok rečy, dla jaho vyžyvańnia zusim nie asnoŭnyja. A toj dzikun viedaje šmat čaho, ale ž bolšaść viedaŭ patrebnyja jamu prosta kab nie zahinuć.

MD: My nie možam tak kazać, tamu što ani vy, ani ja nie viedajem dastatkova pra hetych ludziej. I my nie možam kazać, što ŭ nas bolš kultury, čym u ich. Dy i bolšaść ludziej našaj cyvilizacyi ničoha asabliva i nie viedaje, akramia siadzieńnia Ukantakcie i śmiešnych karcinak. Technałahičnaja cyvilizacyja adkaznaja nie tolki za prahres, ale i za peŭnuju dehradacyju čałavieka.

«NN»: Davajcie dalej. Vy kazali pra idealnaje hramadstva biez kankurencyi. Ale jak stymulavać čałavieka na niejkija dasiahnieńni?

MD: Praktyka pakazała, što čałaviečaje hramadstva biez kankurencyi isnuje narmalna. Vierniemsia da toj ža ispanskaj revalucyi. Tam vielmi mocna ŭźniałasia pramysłovaść na terytoryi, dzie nie było dziaržavy. Voś vam i adkaz na pytańnie. U čałavieka jość i inšyja stymuły da pracy, čym hrošy: hramadskaja pavaha, pačućcie doŭhu pierad kalektyvam, pierad kamunaj.

«NN»: Dyk heta ž i jość kankurencyja. Kali vy naroščvajecie abjomy, pracujecie chutčej, kab pradać svajo chutčej za inšuju kamunu, jakaja pracuje ŭ toj ža płyni, bo kali spoźniciesia, u vas užo nie kupiać.

MD: A jaki sens?

«NN»: Naprykład, vy chočacie zavieści jašče paru-trojku dziaciej, ale ŭ vas nie chapaje hrošaj na ich hadavańnie.

MD: U anarchisckich kalektyvach, jakija realizavalisia na praktycy, takoje nie mahło isnavać. Bo i raniej — a siońnia dakładna — uzrovień technałohij dazvalaŭ zadavolić usie patreby čałavieka ŭ miežach kamuny, kolki b dziaciej u jaho nie było. Dy i hetaje žadańnie zarabić bolš jość tady, kali čałavieka padhaniajuć źniešnie. U nas ža spažyvieckaje hramadstva, nam kažuć: nabyvaj, kuplaj! Kapitalizm trymajecca na markietynhu i rekłamie, bo kali ludzi pierastanuć pastajanna kuplać novaje, to jaho i nie budzie sensu vyrablać. I kapitalisty pierastanuć atrymlivać prybytak.

«NN»: Pra anarchizm jak palityčny ruch — vy sami bačycie siabie ŭ palitycy?

MD: Kali palityka — heta siadzieńnie ŭ kabinietach, to jana mnie nie patrebnaja. Ja za kankretnyja dziejańni i źmieny sacyjalnaha asiarodździa vakoł siabie.

Pavialičyć

«NN»: To bok vy bačycie siabie čałaviekam, jaki štości źmianiaje ŭ krainie?

MD: Nu, tak zamachvacca ja b nie staŭ zaraz… Da taho ž, anarchisty zmahajucca za źmianieńnie śvietu, bo ŭ asobna ŭziataj krainie anarchizm nie vyžyvie.

«NN»: Niama sensu mianiać adnu krainu?

MD: Kali my kažam pra hłabalnyja źmieny, to tak. Takaja kraina, jak Biełaruś, jakaja znachodzicca na pierakryžavańni mocnych hieapalityčnych siłaŭ… Šancaŭ tut vielmi i vielmi mała. Jak minimum da anarchizmu pavinien pryjści niejki rehijon płaniety, a nie adna maleńkaja kraina.

«NN»: Dyk heta amal nievyrašalnaja zadača, nie? Vam, atrymlivajecca, treba pierakanać nie 10 miljonaŭ čałaviek, a adrazu 100 miljonaŭ?

MD: My pierakonvajem u pieršuju čarhu tych, chto pobač. Dumajem hłabalna, dziejničajem łakalna, voś i ŭsio.

«NN»: Dyk a jak anarchisty mohuć pryjści da ŭłady?

MD: Heta aksiumaran, bo anarchisty jakraz za adsutnaść ułady. U ideale my pierakonvajem narod i mianiajem sistemu praz sacyjalnuju revalucyju. Ludzi mianiajuć sistemu sami, pry našym udziele, kaniečnie.

«NN»: I jak budzie vyhladać takaja kraina?

MD: Heta fiederalizacyja, adsutnaść kiravańnia z centra. Budzie niekalki kamunaŭ, jakija na roŭnych buduć prymać rašeńni.

«NN»: Dyk a Biełaruś jak nacyjanalnaja kraina z peŭnaj svajoj kulturaj vam uvohule patrebnaja?

MD: Ja asabista vystupaju za raznastajnaść kultur, kab ich było jak maha bolš. Ale kali mianie niechta pakliča zmahacca za nacyjanalnuju biełaruskuju dziaržavu, to ja hetaha rabić nie budu. Ja dumaju, što svaju kulturu i movu možna adstajać biez usiakaj dziaržavy. Ja starajusia padtrymlivać biełaruskuju movu i kulturu, ale heta nie pavinna nasadžvacca hvałtoŭna.

«NN»: A miežy krainy?

MD: Jany akreślenyja dziaržavaj i niaredka nie supadajuć z etničnymi ci histaryčnymi miežami.

«NN»: Umoŭny prykład: anarchičnaja Biełaruś. Padzielenaja na kamuny. I tut Viciebskaja kamuna vyrašaje: viedajecie, čuvaki, my, napeŭna, dałučymsia da Rasii, nam tam bolš padabajecca. I što rabić u takim vypadku? Adpuścić?

MD: Ja asabista nikoli nie pajdu sa zbrojaj u rukach, kab prymušać takich ludziej zastavacca ŭ składzie krainy. Chočuć — chaj iduć, kali heta rašeńnie bolšaści.

«NN»: Dyk što tady, Ukrainie varta addać Rasii Danbas pa vašaj łohicy?

MD: Nie, tut typovy prykład upłyvu bolš mocnaha susieda i impieryjalistyčnaj ahresii. Heta roznyja rečy i ich nielha paraŭnoŭvać: raŭnapraŭnyja adnosiny pamiž dźviuma anarchičnymi kamunami i pamiž dźviuma dziaržavami, adna ź jakich, da taho ž, bolšaja i ahresiŭniejšaja.

«NN»: Dobra, dziakuj. Ale, na maju dumku, u vas vielmi ŭtapičny i idealistyčny śvietapohlad.

MD: A na maju dumku, utapična napisać Kanstytucyju, abvieścić, što vyšejšaja meta dziaržavy — heta zabieśpiačeńnie pravoŭ i svabodaŭ čałavieka, i vieryć, što heta budzie pracavać u krainie, dzie panuje kapitalizm.

«NN»: Pra tak zvany kapitalizm jašče trochi. Vy vykazvalisia, što mieć darahi aŭtamabil u siońniašniaj Biełarusi — heta złačynstva. Vy sapraŭdy tak ličycie?

MD: Tak, z maralnaha punktu hledžańnia raskoša siońnia — złačynstva. Jość ludzi, jakim niama čaho jeści, niama čym płacić za žyllo. I nieabaviazkova heta pjanicy, časta heta tyja, chto sumlenna pracavaŭ usio žyćcio. I mnie było b soramna jeździć na elitnym aŭto, kali jość piensijaniery, jakija źbirajuć butelki.

«NN»: Ale što kali ŭ svoj čas tyja piensijaniery sami vybrali svoj šlach? Chtości sam vybraŭ pracavać try hadziny na dzień prybiralščycaj. A chtości inšy ŭ toj čas dniami i načami vučyŭsia prahramavać, naprykład.

MD: A što, praca prybiralščyka mienš karysnaja dla hramadstva? Jana horš apłočvajecca, čym praca ŭmoŭnaha prahramista. Heta viadoma. I heta realnaść, u jakoj my ŭsie žyviem. Kazać, što kožny atrymaŭ pa zasłuhach u takoj situacyi — amaralna. Ja liču tak.

* * *

Pavialičyć

Mikałaj Dziadok naradziŭsia 23 žniŭnia 1988 hodu ŭ Brahinie. Skončyŭ jurydyčny kaledž BDU. Pastupiŭ u Jeŭrapiejski humanitarny ŭniviersitet na adździaleńnie palitałohii, vučyŭsia zavočna. Dziadok byŭ zatrymany 3 vieraśnia 2010 hodu ŭ jakaści padazravanaha pa spravie ab napadzie na ambasadu Rasii ŭ Minsku.

Pravaachoŭnyja orhany jaho na troje sutak i źmiaścili ŭ izalatar časovaha ŭtrymańnia. Dokazaŭ ab udziele Dziadka ŭ napadzie nie chapiła, ale jaho praciahvali trymać za kratami, «praviarajučy» na ŭdzieł u inšych spravach.

24 vieraśnia 2010 hoda Dziadok byŭ abvinavačany va ŭdziele ŭ niesankcyjanavanaj akcyi kala Hienštabu Biełarusi.

27 maja 2011 hoda Mikoła byŭ asudžany na 4,5 hoda pazbaŭleńnia voli (hetak zvanaja «sprava anarchistaŭ»). U listapadzie 2014 hoda, za 3 miesiacy da skančeńnia terminu, na Dziadka zaviali novuju kryminalnuju spravu za «parušeńnie režymu adbyćcia pakarańnia», sud praciahnuŭ jaho źniavoleńnie na 1 hod.

Padčas źniavoleńnia Mikoła pabraŭsia šlubam sa svajoj siabroŭkaj Valeryjaj Chocinaj.

22 žniŭnia 2015 hoda ŭ liku šaści palitviaźniaŭ Mikoła Dziadok byŭ vyzvaleny pa rašeńni kiraŭnika krainy.

Baćka Mikoły, Alaksandr Dziadok uznačalvaje adździeł pa jurydyčnaj i kadravaj rabocie adnaho z upraŭleńniaŭ «Biełtranshaza». Pracavaŭ śledčym, prakuroram Brahinskaha rajona, juryskonsultam, staršynioj rajonnaha suda Homiela, sudździoj kryminalnaj kalehii Minskaha abłasnoha suda.

Čytajcie taksama: Mikałaj Dziadok na voli: «Chaču, kab heta nie akazałasia snom»

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0