Daśpiechi vialikich kniazioŭ i dyktafon Aleksijevič: 10 miaścinaŭ Šviecyi, jakija varta naviedać biełarusam

Histaryčnyja cikavostki skancentravanyja ŭ Stakholmie i vakolicach. Dabracca praściej za ŭsio pramym rejsam «Biełavija», a pry žadańni zekanomić možna skarystać vilenski abo varšaŭski aeraporty, adkul lotajuć łaŭkosty. Taksama papularny maršrut — paromam z Ryhi.

Usie čuli pra vysokija šviedskija ceny, i ŭ cełym hety praŭda. Ale mnohija dziaržaŭnyja muziei tam pracujuć biaspłatna, u tym liku Muziej šviedskaj historyi, Nacyjanalny muziej, Muziej armii, Muziej madernu. 

Tamu pačniom!

1. Birka (Birka)

Historyki pahadžajucca: stvareńnie Rusi — šviedskaja zasłuha. Skandynaŭskaja zbroja i ŭpryhožańni, runičnyja nadpisy i amulety, jakija archieołahi znachodziać na terytoryi Biełarusi, majuć anałahi najpierš u šviedskich ziemlach. Pakul narviežcy i dany (prodki siońniašnich datčan) aryjentavalisia na ekspansiju na zachad, šviedy zasnoŭvali na Dniapry pasieliščy na šlachu z varah u hreki.

Niefarmalnaj stalicaj šviedskaj handlovaj impieryi byŭ horad Birka, što znachodzicca na vostravie kala Stakholma. U siaredzinie VIII stahodździa tut paŭstała vialikaje pasielišča, kudy źbiralisia kupcy z mnohich kutkoŭ. Tut znachodziać mnoha słavianskich pradmietaŭ, asabliva kieramiki. Archieałahičnyja siensacyi lipienia 2019 hoda: śpiarša bahatuju vajskovuju mahiłu identyfikavali jak žanočuju, a potym da taho ž pačali prypisvać tajamničaj «vajarcy ź siakieraj» słavianskaje pachodžańnie.

Ciapier u Bircy nie tak šmat čaho možna ŭbačyć, ale ŭletku hetaja miaścina ažyvaje, bo tut pravodziacca histaryčnyja fiestyvali. Viartajucca žychary ŭ viosku vikinhaŭ, dzie adrodžanyja adpaviedny ład žyćcia i ramiostvy. Adzinaje, što zamiežnikaŭ bolš nie rabujuć i ŭ kajdany nie zakoŭvajuć.

Pavialičyć

2. Upsała (Uppsala)

Jašče adnoj stalicaj vikinhaŭ była Upsała, dzie znachodziŭsia centr pahanskaha kultu z «załatym chramam». La śviacilišča mieściŭsia i karaleŭski pałac. Navat kali centry ŭłady ŭ čarhovy raz źmiaścilisia, Staraja Upsała zachoŭvała raniejšaje značeńnie: tut adbyvalisia karanacyi i ładzilisia viečavyja zbory ŭsich śvievaŭ (tynhi). Tut ža adbyłosia i chryščeńnie Šviecyi.

Ad starych kurhanoŭ z karaleŭskimi pachavańniami (na ich zabaranili załazić, ale adčajnyja hałovy heta nie spyniaje) da centra sučasnaha horada ź siaredniaviečnym kafiedralnym saboram viadzie šlach śviatoha Eryka, nazvany ŭ honar šviedskaha karala, zabitaha tut datčanami pa darozie ŭ carkvu ŭ 1160 hodzie. Na miescy zabojstva cudam pačała bić krynica, ź jakoj i da hetaha času možna napicca.

U kafiedralnym sabory CHIII stahodździa pachavany zhadany Eryk, jaki staŭ śviatym-apiekunom Šviecyi, a taksama śviataja Bryhita, zasnavalnica ordena bryhitak ź filijałami ŭ Bieraści i Horadni. Tut ža pachavany i Hustaŭ Vaza, nacyjanalny hieroj Šviecyi, jaki vyzvaliŭ krainu ad datčan i zasnavaŭ dynastyju Vazaŭ.

Ale najbolšuju ŭvahu varta źviarnuć na mahiłu Kaciaryny Jahiełonki, siastry Žyhimonta Aŭhusta, dački Žyhimonta Staroha i Bony Sforcy.

Jana vyjšła zamuž za finskaha hiercaha Juchana, jaki potym staŭ šviedskim karalom (jon pachavany tut ža). Kaciaryna Jahiełonka pryniesła ŭ Šviecyju reniesansnuju kulturu: dziakujučy joj tut daviedalisia, što takoje videlec.

Pavialičyć

Upsała zachoŭvaje status relihijnaj stalicy, ale ciapier heta ŭ pieršuju čarhu ŭniviersitecki horad. Zbory ŭniviersiteta ŭtrymlivajuć šmat artefaktaŭ z našych ziemlaŭ.

Biblijatečnyja kalekcyi apisaŭ biełaruski historyk Andrej Katlarčuk. Na žal, šyrokaja publika nie maje ciapier mahčymaści ŭbačyć znakamituju kartu Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, stvoranuju Tomašam Makoŭskim na zamovu Mikałaja Radziviła Sirotki ŭ 1595 hodzie. Zatoje ŭsie achvotnyja mohuć ubačyć aryhinał inšaj lehiendarnaj karty — Carta Marina, stvoranaj šviedskim dypłamatam Ołafam Mahnusam i nadrukavanaj u 1539 hodzie ŭ Vieniecyi.

Vyniki pošuku Biełarusi na hetaj karcie, adnak, biantežać — jak Russia Alba paznačana terytoryja Naŭharodskaj dziaržavy.

3.Hrypsholm (Gripsholm)

Padčas vizitu ŭ Šviecyju Jaŭstach Tyškievič admysłova nakiravaŭsia ŭ zamak Hrypsholm, nazvany ŭ honar Bo Jonsana Hrypa, adnaho z samych bahatych ludziej siaredniaviečnaj Šviecyi.

Praha ŭzbahačeńnia nastolki kiravała hetym čałaviekam, što jon nie curaŭsia navat vyrazać nienarodžanaje dzicia ź cieła pamierłaj žonki, aby tolki atrymać jaje spadčynu. Zamak pierachodziŭ z ruk u ruki, byŭ niekatory čas manastyrom, pakul Hustaŭ Vaza nie pieraŭtvaryŭ jaho ŭ karaleŭskuju rezidencyju.

Ale najbolšuju słavu Hrypsholm nabyŭ jak turma. Mienavita siudy byŭ nakiravany finski hiercah Juchan, jakoha starejšy brat, karol Šviecyi Eryk XIV, zapadozryŭ u sieparatysckich pamknieńniach. Kaciaryna Jahiełonka vierna pajšła ŭ źniavoleńnie za mužam, i ŭ zamku Hrypsholm u ich naradziłasia dvoje dziaciej — u tym liku Žyhimont, jaki paźniej stanie karalom Rečy Paspalitaj (a na niekatory čas — i šviedskim karalom). U vyniku zmovy Eryka skinuć (moža, chto pamiataje śpiektakl «Eryk CHIV» pa pjesie Aŭhusta Stryndbierha ŭ Kupałaŭskim teatry?), Juchan i Kaciaryna ŭzyduć na šviedski tron, a Eryk apyniecca na ich miescy ŭ zamku Hrypsholm. Jaho atruciać na zahad brata.

Ciapier zamak pracuje jak partretnaja halereja. Naviedvalnik pabačyć konny partret uradženca Hrypsholma Žyhimonta Vazy, stvorany ŭ majsterni Pitera Paŭla Rubiensa, a taksama partret apošniaha karala Rečy Paspalitaj Stanisłava Aŭhusta Paniatoŭskaha ŭ karanacyjnaj mantyi aŭtarstva jaho lubimaha prydvornaha mastaka Marčeła Bačareli.

Na žal, tolki ŭ zapaśnikach zachoŭvajecca partret Jana Kazimira Sapiehi, vilenskaha vajavody i hietmana VKŁ.

Padčas Paŭnočnaj vajny jon byŭ blizkim paplečnikam šviedskaha karala Karła CHII, i, pa śviedčańniach sučaśnikaŭ, šviedski karol nie prymaŭ rašeńniaŭ bieź jahonaj zhody. Kopiju partreta možna ŭbačyć u Ružanskim pałacy, ale aryhinał znachodzicca ŭ Hrypsholmie.

4. Muziej šviedskaj historyi (Historiska Museet)

Pačali my našu vandroŭku z vakolic stalicy, a ciapier vierniemsia ŭ Stakholm. Muziej šviedskaj historyi byŭ zasnavany ŭ 1866 hodzie, na piku zachapleńnia nacyjanalnaj historyjaj, choć vytoki kalekcyi ŭzychodziać jašče da mastackaj halerei Hustava Vazy ŭ zamku Hrypsholm.

Pavialičyć

Naviedvańnie varta pačać z «załatoha pakoja», braniravanaj skarbnicy ŭ padvale. Hetyja juvielirnyja vyraby stahodździami źbiralisia šviedskaj dziaržavaj (zakon pra abaviazkovy vykup dziaržavaj znojdzienych skarbaŭ isnuje z 1700 hoda). Asablivuju cikavaść ujaŭlajuć fihurki bahoŭ i ŭnikalny srebny chryścijanski kryžyk ź Birki.

Muziej vałodaje samaj vialikaj kalekcyjaj epochi vikinhaŭ, ale da maja 2020 hoda hetaja častka ekspazicyi znachodzicca na abnaŭleńni, i možna tolki pradčuvać, jakuju bombu dla nas rychtujuć supracoŭniki muzieja. Zatoje možna pahladzieć šykoŭnuju kalekcyju runičnych kamianioŭ z raspracavanymi mifałahičnymi i chryścijanskimi matyvami (u tym liku ŭbačyć, jak boh Odzin vykradaje piva!), apynucca ŭ centry padaŭleńnia paŭstańnia na Hotłandzie dackim karalom u 1361 hodzie, paraŭnać hatyčnyja i baročnyja ałtary z našaj kulturnaj tradycyjaj.

5. Muziej Vazy (Vasamuseet)

Niekatory čas Reč Paspalitaja i Šviecyja znachodzilisia ŭ dynastyčnaj unii, abjadnanyja kiravańniem Žyhimonta Vazy, ale jaho apantanaja addanaść katalickaj viery vyklikała šmat piarečańniaŭ u luteranskaj Šviecyi. Žyhimonta ŭrešcie skinuli sa šviedskaha trona, što stała pryčynaj zaciažnych vojnaŭ, jakija prynieśli šmat strataŭ Polščy i asabliva Vialikamu Kniastvu.

Ale ŭ hetych vojnach kavałasia vajskovaja słava Šviecyi, jakaja paśla sieryi ciažkich parazaŭ zdoleła stvaryć efiektyŭnuju prafiesijnuju armiju i pastupova stała hiehiemonam u rehijonie Bałtyjskaha mora. Asablivaja zasłuha naležyć karalu Hustavu II Adolfu, pałkavodcu i refarmataru, adzinamu karalu, jakoha tut prazvali «Vialikim». 

Ale ź imieniem hetaha karala źviazana i adna z najbolšych trahiedyj u šviedskaj historyi. Dla padmacavańnia vajskovaj mocy Hustaŭ II Adolf vyrašyŭ stvaryć fłahmanski karabiel, jaki musiŭ mieć dva jarusy z artyleryjaj, u toj čas jak inšyja karabli mieli tolki adzin. U znamianalny dzień 10 žniŭnia 1628 hoda «Hustaŭ Vaza», honar šviedskaha fłotu i asabistaje «dzicia» karala, adpraŭlajecca ŭ pieršaje płavańnie na vačach usiaho Stakholma. Ale pieršy ž mocny paryŭ vietru pačynaje chistać vysoki karabiel, nastupny ž pierakuliŭ — i karabiel tonie. Častka ekipaža zahinuła. Bolš strašnaj hańby dla Šviecyi ciažka prydumać: fłahman fłotu, u jaki ŭkładziena stolki resursaŭ i spadziavańniaŭ, prapłyŭ tolki niekalki socień mietraŭ.

Pavialičyć

Ale praz stahodździ heta trahiedyja stała niečakanym padarunkam dla naščadkaŭ. Novyja technałohii dazvolili nie tolki ŭźniać karabiel sa dna, ale i całkam jaho zakansiervavać dy zrabić dastupnym dla publičnaha ahladu. Heta adziny ŭ śviecie karabiel XVII stahodździa, jaki zachavaŭsia ŭ takim stanie.

6. Zbrajoŭnia Karaleŭskaha pałaca (Livrustkammaren)

Na maju dumku, heta samaja cikavaja častka pałaca, da taho ž naviedvańnie jaje biaspłatnaje. Pavodle pastajannaj ekspazicyi možna prasačyć šviedskuju historyju praz pryzmu karaleŭskaj dynastyi: karanacyjny šlem Hustava Vazy susiedničaje z palavoj uniformaj Hustava II Adolfa, u jakoj jon byŭ zabity ŭ bitvie pad Lutcenam u 1632 hodzie.

Tut ža maskaradnaja forma Hustava III, u jakoj jon zahinuŭ ad ruk zmoŭcaŭ padčas balu ŭ opiery ŭ 1792 hodzie…

A sustrakaje nas konny daśpiech Žyhimonta Aŭhusta, karala Rečy Paspalitaj.

Karol nie mieŭ dziaciej, na im skončyłasia dynastyčnaja linija Jahiełonaŭ. Jahonaja ž spadčyna była padzielenaja pamiž tryma siostrami: Kaciarynaj, Safijaj i Hannaj. U 1574 hodzie, praz dva hady paśla śmierci brata, Hanna Jahiełonka padaryła jahony konny daśpiech šviedskamu karalu Juchanu III, mužu siastry Kaciaryny, u znak pryjaźni i stratehičnaha partniorstva.

«Spadziajusia, što Vaša Vialikamość, apranuŭšy hety daśpiech, budzie navodzić taki žach na ŭsich svaich vorahaŭ i niepryjacielaŭ, što tyja nie zdolejuć źnieści ataki Vašaj Vialikamości, bo buduć ašałomlenyja vyhladam hetych bliskučych daśpiechaŭ». Hanna raźličvała, što hety padarunak paŭpłyvaje i na maładoha prynca, nahadaje jamu pra dalokuju Baćkaŭščynu.

Konny daśpiech byŭ vyrableny niurnbierhskim majstram Kuncam Łochnieram u 1550-ja hady. Hety majstar byŭ adnym z najlepšych zbrajoŭnikaŭ tahačasnaj Jeŭropy, siarod jaho klijentaŭ byli impieratary, karali i… Radziviły. Viadoma, što Łochnier pryjazdžaŭ u Varšavu, chutčej za ŭsio i ŭ Niaśviž taksama, z banalnaj metaj — vybić hrošy za svaje zamovy.

Pavialičyć

Na žal, u novaj ekspazicyi nie demanstrujuć radziviłaŭski orden «Imia Isusa» — napamin pra sprobu stvaryć sajuznuju dziaržavu Šviecyi i VKŁ. Va ŭmovach ciažkaj vajny ŭ siaredzinie XVII stahodździa častka našaj šlachty vyrašyła razarvać uniju z Polščaj i zaklučyć sajuz sa Šviecyjaj. Nakapiłasia šmat supiarečnaściaŭ z palakami, ale istotnym byŭ i relihijny faktar: mnohija litoŭskija mahnaty pierajšli ŭ pratestantyzm i razam z pravasłaŭnymi pieratvarylisia ŭ Rečy Paspalitaj u relihijnych dysidentaŭ. U toj ža čas pamiž litoŭskimi i šviedskimi pratestantami ŭstalavalisia mocnyja kulturnyja i palityčnyja suviazi.

Hałoŭnym inicyjataram šviedska-litoŭskaha zbližeńnia staŭ vialiki hietman litoŭski Januš Radzivił, dziakujučy jakomu ŭ 1655 hodzie była abvieščana Kiejdanskaja unija. Na bali paśla abviaščeńnia unii šviedski bok uhanaravaŭ Radziviła najvyšejšym karaleŭskim ordenam — «Imia Isusa». Ale niečakanaja śmierć Januša Radziviła nie dazvoliła realizavać Kiejdanskuju uniju — a moh by być cikavy pavarot biełaruskaj historyi.

Zrešty, dzie źbierahajecca Janušaŭ orden, nieviadoma. A ŭ kalekcyi muzieja znachodzicca taki samy orden inšaha Radziviła — Bahusłava, jaki paśla śmierci stryječnaha brata Januša staŭ hałoŭnym pravadyrom šviedskaj partyi ŭ VKŁ. Jon atrymaŭ orden za vyratavańnie žyćcia šviedskaha karala Karła Ch Hustava ŭ bitvie pad Varšavaj. Jak hety orden patrapiŭ u Stakholm? Da Pieršaj suśvietnaj vajny jon zachoŭvaŭsia ŭ Niaśvižy, a paźniej jaho pradaŭ šviedam polski kalekcyjanier Andžej Ciechanaviecki, jaki prykłaŭ šmat namahańniaŭ dla adnaŭleńnia Niaśvižskaha pałaca i, vidać, dziela hetaha i staŭ uładalnikam relikvii.

Taksama ŭ zbrajoŭni zachoŭvajecca šmat trafiejaŭ z Varšavy, asabliva z razrabavanaha Karaleŭskaha zamka — u tym liku roh Žyhimonta Vazy z kostki ŭpalavanaha im zubra ci dziciačyja daśpiechi karaleviča Uładzisłava.

7. Muziej armii (Armemuseet)

Šviedskija trafiei składajuć i vialikuju častku kalekcyi Muzieja armii. Niekatoryja ź ich pryvozili na vystavu ŭ Mirski zamak. Ale tudy nie zmahli dastavić radziviłaŭskuju harmatu «Mieluzinu», adlituju ŭ 1602 hodzie ŭ Niaśvižy niamieckim majstram Hiermanam Molcfieltam. «Mieluzina» była pieradadzienaja ŭ Biržanski zamak, adkul jaje ŭ 1625 hodzie vyvieźli šviedy. Z hetaha času jana zachoŭvajecca jak trafiej u Stakholmie.

Harmata zroblena ŭ cikavaj baročnaj technicy rotto: usio na śviecie nie viečnaje, i tamu harmata vyhladaje tak, jak byccam pieražyła stahodździ, razvaliłasia i pieraviazanaja viaroŭkami. Zaraz u muziei jaje pastavili stojma ŭ kut, ale pa zadumie aŭtaraŭ jana musiła znachodzicca ŭ haryzantalnym stanoviščy i vyklikać aluzii z kałonaj antyčnaha chrama, jakaja ŭpała pad ciažaram času.

Cikavaja i nazva: Mieluzina — heta lehiendarnaja rusałka ź mifa pra zasnavańnie Luksiemburha. Luksiemburhskaja dynastyja dała šmat impierataraŭ Śviatoj Rymskaj impieryi, kniaziami jakoj byli Radziviły. Na harmacie źmieščany nadpis: «Majo imia — Mieluzina, i kožnuju bitvu ja ŭkaranoŭvaju słavaj». Tolki bitvaŭ joj pieražyć nie daviałosia, nivodnaha razu ź jaje pa vorahach nie pulali.

8.Nacyjanalny muziej (Nationalmuseum)

Sarcavina kalekcyi — hruntoŭny zbor Rembranta, dzie prysutničajuć znakavyja tvory, naprykład «Zmova batavaŭ pad kiraŭnictvam Kłaŭdzija Cyviła» (manumientalnaja karcina musiła ŭpryhožvać budynak amsterdamskaj Ratušy) ci «Starac Simiaon i dziciatka Isus u chramie», — śmierć spyniła ruku majstra pry zaviaršeńni hetaj pracy. 

Pradkazalna, što ŭ muziei zachoŭvajecca vydatnaja kalekcyja mastactva rubiažu XIX—XX stahodździaŭ, kali raskvitnieli takija majstry, jak Karł Łarsan (źviarnicie ŭvahu na jaho murał nad leśvicaj «Hustaŭ Vaza ŭvachodzić u Stakholm» i skandalnaje «Zimniaje achviaraprynašeńnie») i Anders Zorn. Tut sabranaja i vydatnaja kalekcyja rasijskich pravasłaŭnych abrazoŭ, na adnym ź ich na scenie Strašnaha Suda «litva chorobraja» adpraŭlajecca razam z habrejami i inšymi niaviernymi ŭ piekła.

Pavialičyć

9. Muziej tanca (Dansmuseet)

Moža być, trochi niečakany vybar. Ale pieršy ŭ śviecie muziej, pryśviečany tancu, chavaje niekalki siurpryzaŭ.

Zasnavaŭ jaho Ralf de Mare, lidar «Šviedskich baletaŭ», jakija kankuravali z «Ruskimi siezonami» ŭ Paryžy 1920-ch. Kalekcyi «Šviedskich baletaŭ» i stali asnovaj dla muzieja, a da ich dadalisia kaściumy, maski, lalki, dekaracyi, jakija de Mare źbiraŭ pa ŭsim śviecie. Jon nastolki adkazna staviŭsia da misii zafiksavać tancavalnuju kulturu narodaŭ śvietu, što moh zavieści tancora paśla vystupu ŭ kusty i źniać tam ź jaho vopratku, bo chacieŭ sabrać aŭtentyčnyja tvory, a nie vyraby turystyčnaj industryi. 

Vialikaja častka kalekcyi pryśviečana «Ruskim siezonam» i haradziencu Lvu Bakstu, jaki stvaraŭ im dekaracyi. U Stakholmie apynułasia bolšaja častka scenahrafii i kaściumaŭ baleta «Śpiačaja pryhažunia», jakuju Siarhiej Dziahileŭ staviŭ u Łondanie ŭ 1921 hodzie. Tady «Ruskija siezony» pieražyvali ciažki čas, i brytanskaja stalica, napoŭnienaja bahatymi amatarami mastactva, vyhladała jak šaniec na vyratavańnie. Leŭ Bakst stvaryŭ dekaracyi ŭ baročnym klučy — raskošnyja kaściumy z ekzatyčnymi matyvami, — ale jaho ambitnaja scenahrafija zahnała śpiektakl u finansavuju prorvu. Publika nie acaniła zaciahnuty kłasičny śpiektakl, i Dziahileŭ vymušany byŭ tajemna ŭciakać z Łondana, a teatr aryštavaŭ usie kaściumy jak finansavuju zastavu. U vyniku jany dobra zachavalisia, a kali ŭ 1990-ja kaściumy pačali pradavacca na aŭkcyjonach, Muziej tanca apantana ich skuplaŭ. Aproč taho, u kalekcyju ŭvajšło i šykoŭnaje, bahata ilustravanaje vydańnie, jakoje Bakst padrychtavaŭ da premjery.

10. Nobieleŭski muziej (Nobelmuseet)

Pavialičyć

Nobieleŭski muziej znachodziccaŭ budynku staroj biržy ŭ samym centry Stakholma. Adna ź cikavostak — asabistyja rečy nobieleŭskich łaŭreataŭ. Fota Shutterstock.com, by Dimbar76

Apošni naš prypynak — u samym centry Staroha horada, u budynku byłoj biržy, dzie zaraz mieściacca Šviedskaja akademija i Nobieleŭski muziej.

Tut možna daviedacca pra žyćcio i dziejnaść Alfreda Nobiela, jaki prasłaviŭsia jak stvaralnik dynamitu i mahutnaj pramysłovaj impieryi. Jon zaviaščaŭ bolšuju častku spadčyny dla zasnavańnia Nobieleŭskich premij — pa fizicy (jakuju atrymlivaŭ i ŭradženiec Viciebska Žares Ałfioraŭ), chimii, fizijałohii albo miedycynie, litaratury, a taksama za sadziejničańnie ŭstalavańniu miru na Ziamli.

Ekspazicyja muzieja musić pakazvać tvorčaść łaŭreataŭ, ale ich za čas isnavańnia premii naźbirałasia stolki, što pradstaŭlenyja asabistyja rečy tolki vybranych.

Na dziva, siarod čatyroch ščaśliŭčykaŭ, jakija reprezientujuć litaraturu, na adnoj palicy z Habryelem Harsia Markiesam — historyja Śviatłany Aleksijevič.

Jana addała ŭ muziej svoj kasietny dyktafon Panasonic, na jaki zapisvała apoviedy ludziej, što pieražyli trahičnyja i traŭmatyčnyja padziei. Aleksijevič lubiać u Šviecyi addana, pierakłady i da hetaha času možna znajści na centralnych miescach u kniharniach, raniej jana šmat času pravodziła ŭ hetaj krainie.

Na hetym naša vandroŭka vymušanaja spynicca, choć chaciełasia b zavitać i ŭ inšyja słavutyja miaściny. Naprykład, u Karaleŭski pałac Drotninhcholm, «šviedski Viersal», sa znakamitym baročnym teatram. Ci pieršy ŭ śviecie skansien. Albo ŭ Muziej madernu, dzie ŭ zborach jość nievialikaja kalekcyja tvoraŭ vykładčykaŭ i navučencaŭ Viciebskaj mastackaj vučelni. Ja ž spadziajusia, što hetyja radki padšturchnuć vas bližej paznajomicca z historyjaj i kulturaj krainy, jakaja maje stolki histaryčnych suviaziaŭ ź Biełaruśsiu.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0