Amierykanski dypłamat: Usie palitźniavolenyja ŭ Biełarusi pavinny być vyzvalenyja

Hutarku vioŭ dyrektar Biełaruskaj słužby Radyjo Svaboda Alaksandar Łukašuk.

Kali ŭ Miensk pryjedzie ambasadarka ZŠA

— Ambasadarka ZŠA ŭ Biełarusi Džuli Fišer naviedała Eŭropu i sustrełasia sa Śviatłanaj Cichanoŭskaj. Jakija perspektyvy jaje pryjezdu ŭ Miensk i ŭručeńnia davierčych listoŭ Alaksandru Łukašenku? Ci jość niejkija inšyja varyjanty?

— Tak, ambasadarka Džuli Fišer mieła vielmi ŭdały vizyt i ŭ pačatku hetaha hodu praviała kansultacyi ź siabrami i partnerami. Jana naviedała Vilniu, Varšavu i Švecyju. I my prapracoŭvajem šmatstupienny praces z metaj damahčysia, kab pryznačanaja ambasadarkaj Fišer pryjechała ŭ Miensk jak maha chutčej i prystupiła da vykanańnia svaich abaviazkaŭ u Biełarusi. Tak što heta ciapier abmiarkoŭvajecca z uradam Biełarusi.

— Ci źviazana heta z tym, što biełaruski bok nie pryznačyŭ novaha ambasadara ŭ Vašynhton paśla śmierci papiaredniaha kandydata?

— Było vielmi škada, kali były namieśnik ministra zamiežnych spraŭ Kraŭčanka raptoŭna pamior u kancy minułaha hodu. Šmat chto z nas ciesna supracoŭničaŭ ź im. Raniej jon doŭhi čas zajmaŭ pasadu pavieranaha ŭ spravach u Vašynhtonie, i my ź nieciarpieńniem čakali jahonaha viartańnia ŭ jakaści ambasadara. Tak što heta była trahiedyja jak dla jaho i jaho siamji, tak i dla Biełarusi i našych adnosin. I my čakajem pryznačeńnia novaha kandydata, ale my taksama ličym, što možna ruchacca napierad z pytańniem prybyćcia ŭ Miensk ambasadarki niezaležna ad taho.

— Ci adbyvajecca ciapier jaki-niebudź dyjaloh pamiž Vašynhtonam i Mienskam?

— Tak, u nas jość dyplamatyčnyja adnosiny ź Biełaruśsiu. U nas jość pavierany ŭ spravach u Miensku, jość taksama pavierany ŭ spravach u pasolstvie Biełarusi tut, u Vašynhtonie, i tamu možna ŭzajemadziejničać, i my heta majem, u abiedźviuch stalicach.

Nieadmiennaja ŭmova źniaćcia sankcyjaŭ — vyzvaleńnie palitviaźniaŭ

— U minułym Eŭrapiejski Źviaz i ZŠA razam zajaŭlali pra svaju padtrymku jak suverenitetu i niezaležnaści Biełarusi, tak i demakratyčnych kaštoŭnaściaŭ. Letaś ZŠA navat pastaŭlali naftu ŭ Biełaruś. Ciapier Biełaruś znoŭ kuplaje jaje ŭ Rasiei — i znoŭ nastaŭ čas sankcyj. Jak vy bačycie rašeńnie hetaj dylemy? A moža, heta niemahčyma vyrašyć u pryncypie?

— Pazycyja Złučanych Štataŭ zastajecca paśladoŭnaj: my padtrymlivajem suverennuju, niezaležnuju Biełaruś, jakaja pavažaje demakratyčnuju volu hramadzian, pravy čałavieka i mižnarodnyja abaviazańni krainy. Heta ŭ našych intaresach, heta taksama ŭ pryncypie i ŭ intaresach biełarusaŭ. Ale, vidavočna, my byli b rady mieć lepšyja dačynieńni, čym ciapier.

My budziem praciahvać pracavać u partnerstvie z našymi sajuźnikami i partnerami dla prasoŭvańnia ahulnych intaresaŭ. I ŭ ramkach hetaha, što da palityčnaha raźvićcia, my budziem nadalej padtrymlivać namahańni, jakija paspryjajuć sapraŭdnamu nacyjanalnamu dyjalohu pamiž dziaržaŭnaj uładaj Biełarusi i hramadzianskaj supolnaściu. I my praciahvajem vieryć, što ABSE, u jakoj sioleta staršyniuje Švecyja, maje dobryja mahčymaści prapanavać heta nam, bo Biełaruś jość čalcom ABSE.

Jakija kampanii i jakich partneraŭ Biełaruś vybiraje dla partnerstva ŭ niejkich kankretnych uhodach — ekanamičnych i handlovych — całkam zaležyć ad uładaŭ Biełarusi i biełaruskich kampanijaŭ. U nas jość handal ź Biełaruśsiu — jak vy ŭžo zhadvali, letaś upieršyniu byli pastaŭki amerykanskaj syroj nafty, — ale ja dumaju, što my možam šukać mahčymaści dla supracoŭnictva i ŭ dalejšym. Ale znoŭ ža biełaruskija kampanii, u tym liku ich naftapierapracoŭčyja zavody, majuć prava zaklučać kantrakty z pastaŭnikami — jość rasiejskija, amerykanskija, saudaŭskija, azerbajdžanskija abo narveskija.

— Havoračy pra sankcyi. U krasaviku znoŭ nadychodzić čas, kali ZŠA majuć pierahledzieć prypynienyja sankcyi ŭ dačynieńni da Biełarusi. Ci viaducca jakija-niebudź dyskusii ź Mienskam pra toje, što Miensk pavinien rabić, kab paźbiehčy ŭviadzieńnia sankcyj, — ci heta adnabakovy praces, jaki vyrašajecca tolki ŭ Vašynhtonie?

— Ja dumaju, što bolšaść pytańniaŭ, źviazanych z dačynieńniami, padlahajuć razmovam i dyjalohu. Vy majecie na ŭvazie hieneralnyja licenzii, jakija byli ŭpieršyniu vydadzienyja ŭ 2015 hodzie i rehularna pieravydavalisia paśla hetaj daty. Jany tyčylisia nie dvuchbakovaha handlu ź Biełaruśsiu ŭ cełym, a kankretna handlu ź niedziaržaŭnymi pradpryjemstvami, jakija byli pieraličanyja ŭ rasparadžeńni 2006 hodu. I dziejnaja hieneralnaja licenzija maje abmiežavany ŭ časie dazvoł, termin jakoha sapraŭdy kančajecca ŭ kancy krasavika.

Vypusk licenzijaŭ, pačynajučy z 2015 hodu, byŭ źviazany z ahulnym palapšeńniem sytuacyi z pravami čałavieka, pačynajučy ad pieršapačatkovaha ŭviadzieńnia sankcyjaŭ u 2006 hodzie ŭ suviazi z vybarami, padčas jakich mieli miesca falsyfikacyi, a zatym i represii. I adnym ź nieadmiennych elementaŭ umovaŭ vydačy licenzii była adsutnaść palitviaźniaŭ — i ŭ Biełarusi nie było palitviaźniaŭ z 2015 da siaredziny 2020 hodu.

Na žal, ź siaredziny 2020 hodu, pavodle acenak ekspertaŭ, ciapier u Biełarusi naličvajecca bolš za 280 palityčnych źniavolenych. I tamu jasna, uličvajučy pravavuju asnovu sankcyj i vydaču ahulnych admovaŭ, što heta važna — jak z hledzišča pravoŭ čałavieka, tak i z boku patencyjnaha padaŭžeńnia hieneralnaj licenzii — ubačyć vyraznyja kroki, pradpryniatyja biełaruskimi ŭładami. Pazycyja ZŠA adnaznačnaja: palitviaźniaŭ być nie pavinna, i Biełaruś pavinna vyzvalić usich palitviaźniaŭ.

Svabodu Iharu Łosiku

— Pavodle ŭładaŭ Biełarusi, u Biełarusi niama palitviaźniaŭ. Cikava, što my ciapier adradžajem našu staruju prahramu «Svaboda ŭ turmach», jakuju my spynili ŭ 2016 hodzie, kali palitviaźniaŭ u Biełarusi bolš nie zastałosia. Ciapier siarod palityčnych źniavolenych znachodzicca naš kaleha Ihar Łosik, jaki abviaściŭ druhi raz haładoŭku. Amerykanskija kanhresmeny, Ahienctva hlabalnych medyja ZŠA vykazvali padtrymku i patrabavali jaho vyzvaleńnia. Ale sytuacyja praciahvaje paharšacca…

— Ja padzialaju tryvohu za stan zdaroŭja i samaadčuvańnie Ihara Łosika. Urad ZŠA zakłapočany hetaj sytuacyjaj. Niadaŭna ja mieŭ hutarku na hetuju temu z prezydentam RSE/RS Džejmi Fłajem. Iharu Łosiku niadaŭna vystavili novyja abvinavačańni. Žurnalistyka — nie złačynstva, i Ihar zatrymany niespraviadliva, i za kratami zanadta doŭha. Apošnija novyja abvinavačańni vyłučanyja paśla prysudu dźvium biełaruskim žurnalistkam, Kaciarynie Andrejevaj i Darji Čulcovaj, za ich pracu pa aśviatleńni mirnaha schodu.

Naš kanhres vykazaŭ svaje mierkavańni. U śniežni letaś jon pryniaŭ čaćviortuju versiju Aktu ab demakratyi ŭ Biełarusi, jaki taksama siarod inšaha praduhledžvaŭ sankcyi pry adsutnaści prahresu ŭ praviadzieńni svabodnych i sumlennych vybaraŭ, vyzvaleńni palitviaźniaŭ, spynieńni ckavańnia žurnalistaŭ i aktyvistaŭ i pryciahnieńni da adkaznaści čynoŭnikaŭ, adkaznych za parušeńni pravoŭ i falsyfikacyi vybaraŭ. Takim čynam, znoŭ my možam zrabić heta jak administracyja. Kanhres vykazaŭ svaje mierkavańni. My možam rabić heta publična i ŭ pryvatnym paradku. I my možam zrabić heta, pracujučy razam z partnerami i sajuźnikami.

Tramp, Bajden i Akt ab demakratyi ŭ Biełarusi

— Ci možacie vy skazać pryblizna, kali moža być uviedzieny ŭ dziejańnie Akt ab demakratyi ŭ Biełarusi? Kali biełaruskaja hramadzianskaja supolnaść, niedziaržaŭnyja arhanizacyi i ŚMI mohuć adčuć jaho ŭździejańnie?

— Kanhres prymaje zakony, a administracyja — vykanaŭčy orhan uładaŭ ZŠA pavodle druhoha artykuła Kanstytucyi — pravodzić palityku. I pamiž imi časta byvaje ŭzajemadziejańnie. Tak, kali byŭ pryniaty pieršy Akt ab demakratyi ŭ Biełarusi, administracyja (u toj čas na čale z prezydentam Bušam) vydała tak zvany Vykanaŭčy zahad 13405, i heta była pieršaja padstava dla ŭviadzieńnia sankcyj suprać asobaŭ, a taksama dziaržaŭnych kampanijaŭ, što my abmiarkoŭvali raniej. Takim čynam, heta ŭzajemadziejańnie pamiž zakanadaŭčym orhanam uładaŭ ZŠA pavodle pieršaha artykuła Kanstytucyi — Kanhresam, i vykanaŭčym orhanam pavodle druhoha artykuła Kanstytucyi — administracyjaj.

— Spadar Kient, jak vy možacie apisać roźnicu pamiž palitykaj ZŠA ŭ dačynieńni da Biełarusi pry administracyi Trampa i administracyi Bajdena?

— Ja dumaju, što ZŠA pravodzili pryncypovuju palityku ŭ dačynieńni da Biełarusi, jakaja hruntujecca na našych nacyjanalnych intaresach, a taksama na našym žadańni bačyć suverennuju, niezaležnuju Biełaruś, a taksama na pravach biełaruskich hramadzian. Administracyja Bajdena vyrazna dała zrazumieć, što viernaść demakratyčnym normam i pryncypam stanie admietnaj rysaj palityki hetaj administracyi. Ale ja b skazaŭ, što hetyja dva asnoŭnyja napramki našaj palityki — padtrymka niezaležnaj, suverennaj Biełarusi, a taksama padtrymka demakratyčnych pravoŭ čałavieka, jakimi vałodajuć biełarusy, i prava hramadztva vybirać svaich lideraŭ šlacham svabodnych i sumlennych vybaraŭ — heta pryncypy, jakija byli pryniatyja jak papiaredniaj administracyjaj, tak i ciapierašniaj administracyjaj Bajdena.

Ci možna ŭpłyvać na sytuacyju ŭ Biełarusi praz Maskvu

— I pytańnie pra Rasieju. Ci bačać ZŠA choć niejkija sposaby ŭździejańnia na toje, što adbyvajecca ŭ Biełarusi, praź inšyja krainy — praz Rasieju, praz Kitaj, praź inšych siabroŭ aficyjnaha Miensku?

— My ličym, što važna vieści razmovu taksama z Rasiejaj. Letaś u žniŭni my z namieśnikam sakratara Bihenam pabyvali ŭ Rasiei i sustrelisia ź ministram zamiežnych spraŭ Rasiei Siarhiejem Łaŭrovym i inšymi rasijskimi čynoŭnikami ŭ spravie sytuacyi ŭ Biełarusi. Heta była hałoŭnaja meta pajezdki. I, dumaju, heta jasna: Rasieja taksama čalec ABSE, i, z adnaho boku, my jasna dali zrazumieć, što spravy Biełarusi pavinny vyrašać biełarusy. Što my nie imkniomsia adviarnuć Biełaruś ad Rasiei. Nasamreč apytańni pakazvajuć, što biełarusy ŭ pieravažnaj bolšaści žadajuć bolš ciesnych adnosin z Rasiejaj, i toje, što adbyvałasia ŭ Biełarusi, nie było hieapalitykaj, havorka nie išła pra vybar pamiž Uschodam i Zachadam, pamiž ZŠA i Rasiejaj. Ale my sapraŭdy dali zrazumieć našym rasiejskim kaleham, što mienavita dziejańni Rasiei patencyjna źnižajuć pavahu biełarusaŭ da Rasiei.

My zaklikali Rasieju hladzieć u budučyniu i šukać adnosin z usioj Biełaruśsiu, jakaja ŭłučaje i biełaruskaje hramadztva. I tamu, ja dumaju, uličvajučy raniejšyja ciesnyja dačynieńni, Biełaruś i Rasija niepaźbiežna buduć mieć ciesnyja dačynieńni, ale my, biezumoŭna, chacieli b, kab Rasieja adyhrała ŭ Biełarusi stanoŭčuju rolu.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0