Siarhiej Šupa. Novy biełaruski słoŭnik

mova-2000

Novy biełaruski słoŭnik

Čytačy «NN» praciahvajuć dasyłać svaje prapanovy što da abnaŭleńnia biełaruskaha słoŭnika.

Alaksandar Urbanovič z Homiela prapanuje zamianić słova «telebačańnie» na «televizija», što, na jahonuju dumku, było b lahična, majučy słova «televizar». Dadamo ad siabie, što «telebačańnie», niahledziačy na jahonuju nibyta vidavočnuju biełaruskaść, taksama ŭjaŭlaje saboju zapazyčańnie z rasiejskaje movy. Rasiejcy druhuju pałovu mižnarodnaha terminu «television» pierakłali pa-svojmu, i vyjšła ničoha sabie, bo «-vision» i «-vidienije» jašče j suhučnyja miž saboju. A ŭ biełarusaŭ vyjšaŭ niazhrabny štučnatvor, jaki niby śviedčyć, što televizija — niejkaja rasiejskaja realija. Darečy, «Naša Niva» ci nie ad pačatku ŭžyvaje mienavita «televizija».

Alex ź Miensku dzielicca niekatorymi dumkami nakont nazyvańnia pradmietaŭ štodzionnaha pobytu i prapanuje, prykładam, mikrachvalovuju piečku zvać «mikravejkaj», kavavarku — «kaviarkaj». Inšyja jahonyja prapanovy ŭžo daŭno ŭžyvajucca — «pras», «ladoŭnia» (=chaładzilnik). Marazilnuju kameru ŭ ladoŭni, na jahonuju dumku, možna zvać «ladoŭkaj».

Toj samaj marazilnaj kamery inšy ŭdzielnik dyskusii — Skirhajła Palanecki — naahuł daje superfantastyčny nazoŭ: «zjuźnia»! Sp. Palanecki dasłaŭ ci nie najvialikšy jak dahetul śpis: «paznač» (kod, indeks), «tarnač» (adapter), «bačyva» (videašerah), «kruhlik» (kampakt-dysk), «nataryk» (dyktafon), «ciam» (usprymańnie), «kvitkar» (kasir), «šumaroł» (pienaplast), «hrubok, hrubik, hryjka, hryjok» (usialakaje aciaplalnaje prystasavańnie), «štuč» (syntetyka), «prakop» (padziemny prachod), «padziem» (tunel), «prastač» (ras. vypriamitiel), «raspuskač» (ras. rastvoritiel), «utor» (štekier), «utoryna» (razietka). Zaznaču, što heta tolki nievialiki frahment słoŭnika.

Darečy, Skirhajła Palanecki farmuluje ŭ kancy lista hetkuju prapanovu (cytuju dasłoŭna i prašu ŭ aŭtara prabačeńnia za tranśliteracyju — aryhinał napisany łacinkaj): «Nadyli, z łaski pačeślivaje Radakcyi, račyŭ by skłaści popisa słovaŭ zy rožnych žarałoŭ, najpilniejšych da zajnakšańnia imi barbaryzmaŭ».

Adrasujem hetuju prapanovu čytačam: jakija słovy ŭ sučasnaj biełaruskaj movie vam «nie padabajucca» i, na Vašuju dumku, musili b być zamienienyja na niešta lepšaje?

Jašče adzin aŭtar — Aleś Šed ź Miensku — padtrymvaje ideju «Movy-2000» i zaachvočvaje ŭdzielnikaŭ abmierkavańnia: «nia treba bajacca ŭvodzić u movu navatvory (pahatoŭ zabytyja słovy) — praz 10—20 hadoŭ jany buduć u žyvoj movie. Ale kab hetak stałasia, treba ŭžo ciapier raspačynać hetki čyn. Nia treba bajacca ŭsieabsiažnaści hetaha čynu — vada kamień pa kropli točyć».

Siarhiej Šupa