Siarhiej Varyvodzki. Zakryć — značyć zabyć

 Siarhiej Varyvodzki

Zakryć — značyć zabyć

«My stalisia achviaraju statystyki» — tak rasiejski ministar enerhietyki vykazaŭ svajo mierkavańnie ab pryčynach Čarnobylskaj avaryi. Vykazvaŭsia jon z nahody padziei, jakaja, milhanuŭšy ź miesiac tamu, nie zafiksavałasia ŭ našaj pamiaci — zakryćcia Čarnobylskaje AES.

Čamu jakraz hetyja słovy ministra pryciahnuli našuju ŭvahu? Staŭsia zahadkaj dy prymusiŭ naściarožycca vyraz “achviara statystyki”. U statystyku zvyčajna traplaje toje, što možna sabrać u hrupy, abahulnić, abjadnać u jakujuś adnarodnaść pavodle peŭnych kryteraŭ i (samaje važnaje) pieraličyć. Statystyka adnosna Čarnobylskaje AES zvodzić jaje prosta da adnaje sa śpisu atamnych elektryčnych stancyjaŭ. Statystyčna vyjaŭlenyja ŭsie mahčymyja parametry hetaha šerahu. Viadomyja i ahulny lik atamnych stancyjaŭ, i prystasavanaść ich da mirnych/vajskovych/navukovych metaŭ, i typy reaktaraŭ, systemaŭ achałodžańnia etc. Kožnaja AES u hetym pieraliku nia maje svaich adzinkavych/asabovych ułaścivaściaŭ, pieratvarajučysia ŭ častku ŭsiaje sukupnaści i raspuskajučysia ŭ katehoryjach padliku: pavodle mahutnaści, bazavańnia, pryznačeńnia i h.d. Padkreślim, łučeńnie ŭ pole statystyki pazbaŭlaje asabovaści-niepaŭtornaści i dałučaje da šerahu padobnaści-pryraŭnialnaści.

Ale ŭ sferu ŭvahi statystyki trapili nia tolki atamnyja stancyi, ale i zvyčajnyja ludzi (nasielniki rehijonu, niežanatyja-žanatyja, z vyšejšaj adukacyjaj i biez, chvoryja-zdarovyja) z usimi svaimi pryzvyčajeńniami i strachami, nu, i što-ništo jašče.

«Voj, a mianie paličyli!» H.zn. pastavili ŭ šerah čymści padobnych. Trapiŭšy ŭ Systemu, musiš padpaści pad Zakon hetaje systemy i padparadkoŭvacca jamu. I niama roźnicy, ci to viadziecca pra darožnyja zdareńni, ci pra zachvorvańnie na amijatrafičny lejkaspanhijoz, ci to pra ryzyku avaryjaŭ na atamnaj elektrastancyi, ci pra naradžalnaść-śmiarotnaść. Nieasabovyja adzinki vyračanyja stavacca achviarami statystyki (ci achviarami statystycy?).

Na mitalahičnym roŭni śviadomaści niebiaśpiečnaść hetkich źjavaŭ była zrazumiełaja zdavion-daŭna. Adsiul, mahčyma, apisańni «załatych» prakavietnych časoŭ praź nieźličalnyja, niepaduładnyja padliku (ale nie biaźmiežnyja!) asablivaści: «źvieryny ŭ lesie — nialičana, ryby ŭ mory — kišma kišyć». A zhadajem słavutyja Małočnyja Reki z Kisielnymi Bierahami!.. Padłučajem statystyku: raka Małočnaja, siaredni raschod vady 200 kuboŭ u sekundu, tłustaść 3,2 prac., b./tł./vuhł. i tak da biaskoncaści (bo chutkaść płyni mianiajecca).

Adnym sa šlachoŭ nabyćcia ŭłasnaha losu było nakładańnie imia: Kaščej Nieśmiarotny byŭ zusim nia prosta adzinkavym dystrofikam z płojmy tych, chto nie pamiraje. Zvyčaj davać svaje (asabovyja) imiony zachavaŭsia i da našaha času j pašyrajecca nia tolki na ludziej, ale i na blizkaje im: chatniuju žyviołu, sabak, kotak. U Łacinskaj Amerycy navat turbiny na hidraelektryčnych stancyjach majuć svaje imiony (Maryja, Izaŭra, Roza...). Łacinaamerykanskim aperataram praściej abmiarkoŭvać ułaścivaści žančyny, čym skardzicca na TRVMK-12. Tuha pa miljonach bieznazoŭnych zahinułych taksama sprava praktyčna niemahčymaja. (Kožny viedaje, płakać lepiej nia prosta pa zdochłym sabačku, a pa svaim kankretnym Kabzdochu.)

Siarod inšych šlachoŭ paźbiehčy Statystyki — adšukać svoj Kon ci spryčynicca da taho admysłovaha, jakoje jaho ŭžo maje. Najlepšym uzoram tut budzie poviaź ź ziamloj, ź miescam, na jakim isnuješ (ale nia z cełym hlobusam). Navat najsłabiejšaje jana moža padvysić za miežy praličanaha funkcyjanavańnia. Kiryła Turaŭski słavuty nia tolki artadaksalnym piśmienstvam, ale (i najpierš) pryłučanaściu da Turaŭskich ziemlaŭ. Čarnobylskaja atamnaja elektrastancyja navat i tut nia bolej jak adna ź dziasiatkaŭ biezabličnych atamnych elektrastancyjaŭ, vypadkova raźmieščanaja blizu Čarnobylu.

Stancyja (vyrazna destrukcyjnaha, niahledziačy na ŭsiu jaje karyść, pryznačeńnia) biez svajho naležnaha imia, nabližanaja da apakaliptyčna adnaznačnaha miesta, trapiła ŭ achviary adnaje z zaŭždy mahčymych imaviernaściaŭ Statystyki — imaviernaści ryzyki katastrofy. Chtości paśmiajecca: heta što ž, daŭšy stancyi imia, možna było b vyvieści jaje z šarenhi statystyki dy ŭniknuć Avaryi? Nie, hetkaha my nie śćviardžajem, jak nie śćviardžajem i advarotnaha, chacia pieršaje zdajecca nam bolš imaviernym za druhoje. (Treba ž viedać, jak i nazvać. Nazvali b jaje Zorkaj, dyk i sarkafah nie było b dzie stavić.)

Kudy my chilim? Usio da taho ž Zakryćcia. Paćvierdžańniem našych iracyjanalnych dośledaŭ stałasia taja samaja Padzieja, ź jakoje my i pačynali. Štości padobnaje (praŭda, adnosna adzinkavych nieadvolnych parušeńniaŭ techniki biaśpieki) padrabiazna apisaŭ i praanalizavaŭ suśvietna viadomy linhvist Uorf jašče ŭ 50-ja hady. Vymaŭlajučy, chaj sabie i ŭ dumkach, prostyja słovy, my nieśviadoma zapuskajem apryčony kahnityŭny mechanizm, pavodle jakoha da pieršaha słova padłučajecca ŭvieś źviazany ź im płast asacyjacyjaŭ. Pramaŭlajučy “zakryćcio”, my padśviadoma ŭjaŭlajem likvidacyju, źniščeńnie čahości ci, chutčej, źniknieńnie jaho jak z vačej, tak i z realnaści bieź viartańnia nazad (albo ź viartańniem z našaje zhody ŭ akreśleny čas). Paraŭnajma: zakryć prablemu, zakryć pytańnie, zakryć ambrazuru.

Zachodnim eŭrapiejcam (dyj nia tolki im) avaryja na Čarnobylskaj AES była žyvym vieradam — niaspynnym nahadam pra parazu sučasnaje navuki, ekalahičnuju katastrofu, sapsavanuju hienetyku, statystyku ŭrešcie. «Zakryŭšy» Čarnobylskuju AES, Zachad (a ci nia my ŭ pieršuju čarhu?) pazbaŭlajecca navat nahadu pra nadta ž balučuju navat tam stremku ŭ śviadomaści. Kupić spakoj racyjanalnaj śviadomaści — kali takoje jašče ŭdajecca. A tut «zakryli» (ličy, pachavali) i zabylisia da nastupnych uhodkaŭ zdareńnia. A raboty pa likvidacyi chaj sabie viaducca choć sto hadoŭ. Rabaki ž taksama musiać źniščać cieła niabožčyka z trunoj. (Heta nie brutalnyja analohii, a vyraznyja paraleli ŭ staŭleńni da Čarnobylskaje Stancyi jak da žyvoje, ale nievylečna chvoraje zaraznaje istoty. Da stvareńnia, jakoje, miž inšym, maje imia — biezymiennych skidajuć u brackija mahiły.)

Zrešty, našyja tutejšyja rasiejskija ŭłady daŭno ŭžo «zakryli pytańnie», pazbyŭšysia hetaje prablemy. Na Ziamli, Zabrudžanaj Radyjonuklidami paśla Katastrofy na Čarnobylskaj AES, nia toje što dazvalajecca žyć, adtul nia tolki pastaŭlajecca «brudnaje» charčavańnie, tudy prymusova raźmiarkoŭvajucca maładyja (!) specyjalisty. Pavodle statystyki, na henych terytoryjach nie staje adukavanaha nasielnictva (moža być pryviedzieny pracent niastačy lekaraŭ, nastaŭnikaŭ, inžyneraŭ i h.d.). Nastupstvy Avaryi likvidavanyja ŭ nas jašče da mižnarodnaha «zakryćcia» stancyi. Aficyjnaje zakryćcio Čarnobylskaje Stancyi (čytaj: prablemy) stavić kryž nad usiakim lamantam znaŭcaŭ zakonaŭ statystyki. (Čaho kryčeć, kali stancyi-ta prakcičaski nie suščestvujet. A sarkafah dabudoŭvajuć.) Zatoje ciapier my viedajem pastaŭščykoŭ čałaviečych hetym razam achviaraŭ Statystycy. Niezdarma ž naš razanski premjer handlavaŭ abliččam u pieršych šerahach hanarovych zaprošanych.

Dyk što — napierad, novyja biezymiennyja achviary Statystyki!?

A skulla! Usich nie pieraličycie!