«Vielmi šmat taho, što ja rabiła tady, siońnia ŭžo nie paŭtaryła b». Kaciaryna Andrejeva raskazała, jak pieraasensavała svajo žyćcio
«Dobry žurnalist — heta žurnalist, jaki zrabiŭ materyjał i vyjšaŭ u biaśpieku», — razvažaje reparciorka paśla piaci hadoŭ źniavoleńnia.
Telefon jana ciapier užo trymaje ŭpeŭniena. Ale pryznajecca: paśla vyzvaleńnia daviałosia litaralna nanova vučycca samym zvyčajnym rečam.
«Ja nie pamiatała, jak trymać telefon u rukach. I časta ŭ kałonii prosta rabiła taki žest, nibyta ŭ mianie ŭ ruce telefon i ja hartaju stužku. Nasamreč usie techničnyja navyki raśsiejvajucca. Ale stres, tryvoha — jany nie źnikajuć. I ciapier, kali mnie telefanuje nieznajomy numar, dla mianie heta prosta dziva dziŭnaje. Mnie vielmi składana z hetymi technałohijami. Ale samaje składanaje — adčuć, što ty bolš nie abjekt».
Try miesiacy tamu žurnalistka Kaciaryna Andrejeva vyjšła na volu paśla bolš piaci hadoŭ za kratami. Na sustrečy ŭ Biełaruskim domie ŭ Vilni jana znoŭ uzhadvała svajo zatrymańnie, sudy, kałoniju, a taksama kazała pra toje, jak vyhladaje jaje žyćcio paśla vyzvaleńnia. Pra refleksy, jakija nie adpuskajuć, pačućcio viny pierad Darjaj Čulcovaj, muža Ihara Iljaša, ź jakim niama suviazi ŭžo niekalki hadoŭ, i žurnalistyku, u jakuju jana viartajecca inšym čałaviekam.
«Idzieš pa Varšavie i łoviš siabie na tym, što baišsia palicejskich»
Za try miesiacy Kaciaryna Andrejeva jašče tolki vučycca być svabodnym čałaviekam.
«Za piać hadoŭ kałonii čałaviek pryvykaje, što kožny jahony krok rehłamientujecca. Kali možna ŭstać, kali možna sieści, kali možna iści. A paśla vyzvaleńnia akazvajecca, što možna prosta vyjści na vulicu i pajści tudy, kudy chočacca», — raspaviadaje žurnalistka.
Niekatoryja refleksy jaje ŭsio jašče nie adpuskajuć. U centry Varšavy jana, kali bačyć palicejskich, choča aŭtamatyčna ź imi pryvitacca. Mužčyn u formie mozh pa-raniejšamu ŭsprymaje jak pahrozu. Nieznajomyja telefonnyja zvanki vyklikajuć tryvohu. A huk krokaŭ za śpinaj moža na imhnieńnie viarnuć u turemnuju realnaść.
Jašče adno niečakanaje nastupstva hadoŭ u kałonii — strach pierad mužčynami.
«My niadaŭna razmaŭlali ź dziaŭčatami, ź jakimi byli ŭ adnoj kałonii, i zrazumieli, što pačynaješ adčuvać pahrozu ad luboha mužčyny. Bo piać hadoŭ ty znachodziłasia tolki ŭ žanočym asiarodździ. Mužčyny — heta supracoŭniki kałonii, administracyja, siłaviki. Heta značyć niebiaśpieka. Heta takija refleksy, jakija jašče doŭha buduć praciahvacca», — kaža Kaciaryna.
Zaraz jana vučycca žyć zvyčajnym žyćciom nanova. I ŭ hetym znachodzić niečakany plus:
«Ty nanova pieražyvaješ vielmi šmat rečaŭ. Naprykład, kali ja palacieła na samalocie, była ščaślivaja, što dzicia! Možna znoŭ adkryvać dla siabie samyja prostyja rečy sa svabodnaha žyćcia».
«Ja viartajusia ŭ žurnalistyku»
Pra viartańnie ŭ prafiesiju Kaciaryna Andrejeva havoryć upeŭniena. Jana ŭžo atrymała dakumienty, jakija dazvalajuć lehalna pracavać, i paćviardžaje: u novym siezonie «Biełsata» znoŭ źjavicca ŭ efiry. Praŭda, užo ŭ novaj roli — viadučaj studyi.
Ale jana pryznaje: žurnalistyka paśla 2020 hoda ŭžo nikoli nie budzie raniejšaj.
«My ŭžo nie majem toj aŭdytoryi, jakaja była ŭ Biełarusi. My pracujem nie dla siabie. My pracujem dla ludziej. My ŭžo nie možam harantavać biaśpieku našym hierojam. I dla mianie heta ciapier vielmi važna. Ja nie chaču, kab niechta paciarpieŭ z-za mianie», — kaža žurnalistka.
Bolš za toje, siońnia jana krytyčna aceńvaje i ŭłasnuju pracu šaścihadovaj daŭniny. Kaciaryna Andrejeva pryznajecca, što pierahladaje svaje staryja strymy i razumieje: ciapier mnohija rašeńni nie paŭtaryła b:
«Tuju svaju pracu ja absalutna nie idealizuju. Ja siabie za jaje krytykuju. Nie zaŭsiody treba znachodzicca nastolki blizka da padziej, kab jakasna ich aśviatlać. Žurnalist pavinien zrabić materyjał i vyjści ŭ biaśpieku. Žadańnie dakranucca da padziej, być da ich jak maha bližej — heta nie apraŭdvaje taki styl pracy. Mnie jość za što siabie krytykavać. I vielmi šmat taho, što ja rabiła tady, siońnia ŭžo nie paŭtaryła b».
Mienavita hety dośvied, ličyć jana siońnia, kaštavaŭ zanadta doraha.
«Ja adčuvaju vinu pierad Dašaj»
Mahčyma, samyja asabistyja słovy prahučali, kali havorka zajšła pra Darju Čulcovu. Abiedźvie žurnalistki byli aryštavanyja paśla strymu ź minskaj «Płoščy Pieramien» u listapadzie 2020 hoda.
Kaciaryna Andrejeva pryznałasia, što dahetul adčuvaje asabistuju adkaznaść za toje, što jaje kaleha apynułasia za kratami. Na toj momant jana była bolš vopytnaj žurnalistkaj u hetaj pary, prymała klučavyja rašeńni, vybirała kvateru, adkul viali tranślacyju, a paśla, kali strym užo hladzieli sotni tysiač čałaviek, vyrašyła nie spyniać efir.
«Ja vybrała rašeńnie iści ŭ tuju kvateru. Ja znajšła ludziej, jakija nas tudy puścili. Ja ŭsio heta arhanizavała. A potym, kali pabačyła kolkaść prahladaŭ strymu, taksama pryniała rašeńnie zastavacca. Ja ŭzhadniła jaho z redaktaram. Ale, ščyra kažučy, navat kali b redaktar skazaŭ mnie spyniać strym i sychodzić, dumaju, što ŭ toj momant zrabiła b naadvarot», — uzhadvaje Andrejeva.
Ciapier jana ličyć, što heta była pamyłka. I hety dośvied staŭ adnoj z hałoŭnych prafiesijnych vysnoŭ za apošnija hady:
«Žurnalist, jakoha pasadzili, užo nie zrobić nastupny materyjał i nie budzie aśviatlać padziei na nastupny dzień. Dobry žurnalist — heta žurnalist, jaki zrabiŭ materyjał i vyjšaŭ u biaśpieku».
Kali žurnalistki paśla zatrymańnia znoŭ ubačylisia za kratami, pieršaje, što skazała Andrejeva Darji Čulcovaj, było: «Ja adčuvaju svaju vinu za toje, što ty apynułasia za kratami».
«Ja nie bačyła i nie čuła Ihara ŭžo niekalki hadoŭ»
Pra muža Ihara Iljaša Andrejeva havoryć spakojna, ale adrazu adčuvajecca, što heta samaja balučaja tema.
Suviazi pamiž imi niama ŭžo niekalki hadoŭ. Z momantu aryštu Ihara ŭ 2024 hodzie jany nie mohuć ni pierapisvacca, ni razmaŭlać pa telefonie.
Tym nie mienš pra jaje vyzvaleńnie jon daviedaŭsia ŭ toj samy dzień, jon jakraz nie znachodziŭsia ŭ štrafnym izalatary. Kaciaryna kaža, što paśla hetaha jamu stała chacia b maralna lahčej pieranosić źniavoleńnie.
Fizična ž umovy zastajucca vielmi ciažkimi. Pavodle viadomaj joj infarmacyi, Ihar zajmajecca ručnoj pierapracoŭkaj humy. Taksama jaho časta kidajuć u ŠYZA.
«Jon ciapier šmat u čym ciarpić navat nie praz svaju prafiesiju. A praz svaju prynaležnaść da mianie. Jamu naŭprost skazali: «Tvaja žonka — Kaciaryna Andrejeva, tamu ŭ ciabie buduć takija ŭmovy, takoje staŭleńnie». Heta, viadoma, vielmi ciažka asensoŭvać», — kaža žurnalistka.
Kaciaryna pryznajecca, što ciapier nie moža budavać płany na budučyniu biez muža.
«Mnie vielmi nie chapaje jaho. Heta jak byccam u ciabie niama častki dušy, častki cieła. Tamu mnie vielmi ciažka ciapier niešta płanavać samastojna. Dla mianie Ihar — heta vielmi važny maralny aryjencir. I mnie chočacca ŭsie svaje płany, usie dumki, usio ŭzhadniać ź im. Kali jaho vyzvalać, my siadziem i paraimsia. Jak jon bačyć svaju budučyniu. Ci choča zastavacca ŭ žurnalistycy, ci choča rabić vialikija prajekty. Pakul ja nie mahu pra heta dumać adna».
«Nie nazyvajcie mianie simvałam»
Padčas sustrečy Andrejevu niekalki razoŭ nazyvali simvałam biełaruskaj žurnalistyki i prykładam mužnaści. Kožny raz jana akuratna piarečyła.
Dla jaje ŭsio, što adbyłosia, prosta praca, jakuju vykonvali dziasiatki biełaruskich žurnalistaŭ.
Kali ŭžo i šukać prykład, kaža jana, to dla jaje samoj takim čałaviekam zastajecca byłaja hałoŭnaja redaktarka Tut.by Maryna Zołatava. «Ja zachaplajusia joju biaźmiežna. I jak čałaviekam, i jak prafiesijanałam», — pryznajecca Andrejeva.
«Ja ŭžo nie hatovaja płacić takuju canu»
Kaciaryna raspaviała, što apošnija miesiacy ŭžo nie raz sutykałasia z čakańniami, niby paśla vyzvaleńnia pavinna adrazu viarnucca da aktyŭnaj pracy.
«Ja sustrakała takoje staŭleńnie. Maŭlaŭ, voś tolki Kaciaryna vyjdzie — adrazu kiniecca ŭ žurnalistyku, aktyŭnuju dziejnaść. Nie, heta nie tak pracuje. Chočacca, kab było razumieńnie i nie było hetych zavyšanych čakańniaŭ. Heta vielmi ciažka rastłumačyć čałavieku, jaki nie byŭ za kratami. Na mnohija rečy ŭ nas ciapier prosta niama sił», — kaža Andrejeva.
Paśla vyzvaleńnia žurnalistku navat zapytali, ci pajedzie jana papracavać va Ukrainu.
«Ja vielmi vietliva adkazvaju, što pakul takich płanaŭ nie maju. Za hetyja hady ja źmianiłasia nie tolki jak žurnalist. Źmianilisia maje žyćciovyja pryjarytety. Ja była hatovaja zapłacić svajoj svabodaj i biaśpiekaj za svaju pracu. Ale ja nikoli nie była hatovaja płacić biaśpiekaj svajoj siamji. Moža, heta nie tak hieraična hučyć. Moža, kamuści chaciełasia b bačyć historyju pra toje, jak Kaciaryna Andrejeva niasie hałavu za prafiesiju. Ale heta nie tak. Ciapier ja razumieju adno: ryzykavać saboj — tak, ryzykavać svajoj siamjoj — bolš nikoli», — adznačaje jana.
«Ja nie mahu ciapier čytać svaje vieršy»
Za hady źniavoleńnia Kaciaryna šmat čytała. Asabliva zapomniłasia joj «Čuma» Albiera Kamiu:
«Kali ja dajšła da piataj častki, kali pačynajecca adstupleńnie čumy… Ja prosta raspłakałasia. Nie mahła spynicca. Potym navat pierapisvała hety ŭryvak Iharu ŭ list».
A voś pra ŭłasnyja vieršy havoryć zusim niečakana:
«Ja vielmi ŭdziačnaja ludziam, jakija ich raspaŭsiudžvali. Viedaju, što ich pakłali na muzyku. Ihar jašče paśpieŭ mnie pra heta napisać. Ale… ja čamuści adčuvała navat niejkaje razdražnieńnie. Nie mahu rastłumačyć čamu. Mnie było krychu kryŭdna za ŭłasnyja vieršy. Ja ich čytała — i mnie było niajomka. Viedajecie, jak byvaje, kali praz šmat hadoŭ adkryvaješ sšytak sa svaimi vieršami, napisanymi ŭ dziasiatym kłasie».
Paśla vyzvaleńnia jana nie napisała nivodnaha radka. Amal usio, što było napisana ŭ kałonii, jana straciła.
«Pierad vyzvaleńniem u mianie zabrali ŭsiu pierapisku, uvieś archiŭ — dziońniki, vieršy, natatki, listy. Usio, što ja źbirała piać hadoŭ. Kali mianie vyvodzili, ja ŭbačyła pustuju razarvanuju kardonnuju skrynku. Maich papier užo nie było. Vielmi škada. Asabliva apošniaha słova na zakrytym sudzie. Ciapier jaho prosta nie isnuje», — uzhadvaje Kaciaryna.
«Nie patrabujcie ad palitviaźniaŭ adrazu być mocnymi»
Padčas sustrečy Kaciarynu Andrejevu paprasili dać paradu tym, chto siońnia sustrakaje ludziej paśla vyzvaleńnia.
«Vielmi dobra, što ciapier nichto nie ładzić pres-kanfierencyj adrazu paśla vyzvaleńnia. Nie treba adrazu zadavać pytańni, jakija patrabujuć niejkaha ekśpiertnaha mierkavańnia. Mnie zdajecca, staŭleńnie našaj supolnaści da palitviaźniaŭ pavinna być vielmi dalikatnym», — padkreślivaje žurnalistka.
Jana kaža, što mnohija, chto vychodzić na volu, viartajucca ź ciažkaj traŭmaj. I samaje hałoŭnaje ciapier — nie čakać ad ich imhniennaha viartańnia da zvyčajnaha žyćcia.
«My tut vyvieźli z saboj maleńkuju Biełaruś. I treba być bolš piaščotnymi adzin da adnaho. Treba pamiatać, što pierad taboj prosta žyvy čałaviek, jaki pieražyŭ vielmi mocnuju traŭmu. Budźcie pobač. Časam prosta pabyć pobač — heta samaje važnaje», — pierakananaja jana.
Ciapier čytajuć
Ci zakryjuć Jeŭropu dla biełarusaŭ? Daradca Cichanoŭskaj raspavioŭ, pra što damoviŭsia ŭ Bierlinie5
Kamientary
Słava mužnaj žurnalistcy!