Adzinaje, što nam patrebna ŭ Maskvie

usichny kłopat

Adzinaje, što nam patrebna ŭ Maskvie

Na hetych marmurovych plitach pad leśvičnym pralotam hatelu “Maskva” zahinuŭ Janka Kupała. Parenčy, miž inšym, nie takija ŭžo nizkija i vuzkija, kab cieraź ich možna było b, navat i napadpitku, zvalicca biez dapamohi niekaha inšaha.

Zdymak ja zrabiŭ letam 1994 h. A za paru hadoŭ da hetaha, kali, zhodna z zakonam, ministry jašče byli abaviazanyja adkazvać na zapyty deputataŭ Viarchoŭnaha Savietu, źviarnuŭsia ja da tahačasnaha staršyni KDB z prośbaj damahčysia ad Łubianki dakumentaŭ u spravie hibieli Kupały. Bo nia vieryłasia, što nie viałosia śledztva i nie apytvali śviedkaŭ — kali NKVD nia mieŭ adnosinaŭ da zdareńnia. Kali ž navat padzieńnie u pralot hatelu było arhanizavanaje NKVD — i tady niejkija ślady ŭ samych sakretnych archivach pavinny byli zastacca. Bo zrabiłasia ž urešcie viadomaj praŭda pra zabojstva ŭ Miensku Michoełsa — ź imionami arhanizataraŭ i vykanaŭcaŭ.

Chutka staršynia KDB paviedamiŭ toje samaje, što, zdajecca, adkazaŭ i na analahičny zapyt Anatolu Viarcinskamu: zachavaŭsia tolki karotki rapart ŭ Kreml pra niaščasnaje zdareńnie.

U toj ža prykładna čas pa patrebie mienskich kinošnikaŭ ja prasiŭ staršyniu KDB skapijavać videazapisy pieršych mitynhaŭ BNF (jakija nie z adnoj kamery viali čekisty). “Nie zachavalisia, usio ścierli! Bačycie, nia ŭsie ŭ našym aparacie jašče razumiejuć histaryčnuju vartaść takich materyjałaŭ”, — byŭ adkaz hienerał-pałkoŭnika. Praź niekalki hadoŭ, adnak, šmat jakija kadry źjavilisia ŭ filmach BT, što šalmavali apazycyju. Dyk voś ža — razumieli i nia ścierli. Mahčyma, navat i padmanuli hienerała. Bo šefy prychodziać i sychodziać, a systema zastajecca.

Naŭrad ci hetaja systema źniščaje niešta vartasnaje. I ŭžo, viadoma, ničoha nie rassakrečvaje, kali tolki nia bačyć u tym svajoj vyhady. Vyhady ž raskryć tajamnicu hibieli biełaruskaha hienija ŭ rasiejskich čekistaŭ, jakija nie admovilisia ad idei restaŭravać imperyju, siońnia niama nijakaj.

Iścina toj trahiedyi pakul schavanaja ŭ zdahadkach, i adzinaje biassprečnaje, što nie patrabuje hipotezaŭ i dokazaŭ, — hetyja marmurovyja plity.

Ale chutka mohuć źniknuć i jany. Užo raspracavany prajekt rekanstrukcyi hatelu “Maskva”, nibyta ŭžo znojdzienaja i firma, jakaja za niekalki dziasiatkaŭ miljonaŭ dalaraŭ całkam pierarobić interjery hatelu, pakinuŭšy adno tolki fasad. U najlepšym vypadku, plity apynucca na letniku jakoha praraba, a mahčyma, buduć prosta raźbityja adbojnym małatkom u druz.

Biełarusy ŭžo šmat śviatych kamianioŭ dazvolili pieratvaryć u pył, u toj čas jak inšyja nacyi, jakim nie pahražaje ni vyniščeńnie kultury, ni zaniapad movy, ni asymilacyja, ni likvidacyja dziaržaŭnaści, pa kavałkach adnaŭlajuć usio, što choć niejkim čynam źviazanaje ź ich historyjaj. Naprykład, japoncy. Ci niemcy, jakija pa starych abmierach, a časam tolki pa fatazdymkach uzvodziać zrujnavanaje sajuźnickimi vojskami ŭ 1945 h.

Dla biełarusaŭ hetyja plity — symbal vialikaj trahiedyi, zachavać ich — sprava našaha nacyjanalnaha honaru i samapavahi.

Entuzijasty biełaruščyny biez asablivych vysiłkaŭ pieravieźli b plity z “Maskvy” ŭ mienski Kupałaŭski muzej (prafinansavać heta mahła b Rada BNR) — ale dla administracyi hatelu, zrazumieła, pavinna być kamanda “źvierchu”. Prablema b źniałasia adnym telefanavańniem Łukašenki da maskoŭskaha mera. Taki ŭčynak moh by stać i padstavaj dyjalohu z nacyjanalnaj intelihiencyjaj, u tym vypadku, zrazumieła, kali Łukašenka maje ŭ takim dyjalohu patrebu.

A mahčyma, lidery apazycyi, jakija jak pa hrafiku naviedvajucca ŭ Maskvu da “pravych” rasiejskich palitykaŭ, mahli b damovicca ź imi? Bo słova lidera frakcyi Dziarždumy, jaki abiacaŭ padtrymku biełaruskaj demakratyi, niešta ž dy značyć? Ci na spravie jano ničoha nia vartaje?

Darečy, uvachod u hatel “Maskva” — jakraz nasuprać uvachodu ŭ Dumu.

Siarhiej Navumčyk, Praha