Niamieččyna pierad vybarami. Bavaryja i CHSS

Niamieččyna pierad vybarami. Bavaryja i CHSS

Bavaryja — ziamla najvyšejšych acenak i stereatypaŭ. Tut samaje nizkaje ŭ Niamieččynie biespracoŭje i najbolšyja investycyi ŭ navuku dy technalohii, najmienšy pracent biednych i złačynstvaŭ na dušu nasielnictva. Dzieci ŭ škołach vučacca lepš čym dzie, a kamanda “Bavaryja” — najbahaciejšy futbolny klub u Niamieččynie. U Bavaryi tak dobra, što adpačyvać siudy jeduć z usiaje Niamieččyny — kab nałazicca daschoču pa stromych Alpach, pabačyć słavutaści j muzei, kštałtu Noŭšvanštajnu — kazačnaha zamku zvarjaciełaha karala Ludvika II — ci miunchienskaj Pinakateki. Viečary bavarcy baviać u piŭnym bary, jaki niezaležnyja niamieckija jurysty pryznali častkaj bavarskaj kultury.

U Bavaryi nibyta nie adčuvajecca taje šalonaje płyni žyćcia, što viruje za jaje miežami: karovy tut chodziać na papasach, a nie adkormlivajucca na bujnapramysłovych fermach, žančyny siadziać doma i hadujuć dziaciej (kolkaść miescaŭ u dziciačych sadkach i žanočych klubach najnižejšaja va ŭsioj Niamieččynie), a ŭ niadzieli i śviaty ludzi chodziać u kaścioł. Heta ziamla piečanych hałuboŭ, biaśpiečnaha i zamožnaha žyćcia. Kiruje tut usiaŭładnaja, mudraja i źjadnanaja z narodam partyja CHSS. Na čale partyi i Bavaryi staić Edmund Štojber.

Ci budzie tak vyhladać usia Niamieččyna, kali 22 vieraśnia vybary ŭ Bundestah vyjhraje CHDS/CHSS i Štojber zrobicca kancleram? Ci sapraŭdy ŭ Bavaryi ŭsio tak ładna, jak vynikaje sa statystyčnych zvodak? U čym tajamnica jaje pośpiechu i nakolki heta zasłuha CHSS?

Skačok u sučasnaść

Jašče dziesiać hadoŭ tamu tut raźlahalisia pali. Siońnia na hetym miescy centar sučasnych hienetyčnych, bijalahičnych i farmaceŭtyčnych technalohijaŭ. U vioscy Martynsryd pad Miunchienam niekalki dziasiatkaŭ małych i siarednich firmaŭ dajuć pracu bolš čym tysiačy specyjalistaŭ. Kanstruktarskija biuro, labaratoryi i vytvorčyja cechi jany atrymali ad uładaŭ ziamli. Niamieckaja presa padličyła, što ŭ perspektyŭnuju bijatechnalahičnuju halinu bavarski ŭrad za apošnija dziesiać hadoŭ upampavaŭ 41 młn. eŭra. Amal stolki ž daŭ federalny ŭrad. Siońnia ŭ Martynsrydzie nie staje płoščy dla novych firmaŭ. Nia vyklučana, što nieŭzabavie technalahičny centar pahłynie vakolnyja vioski.

Heta nie biada: sielskaja haspadarka navat tut hublaje svaje pazycyi. Siońnia ŭ joj zaniata 4% bavarcaŭ, a 50 hadoŭ tamu hety pakaźnik składaŭ tracinu nasielnictva. Paśla vajny Bavaryja była adnym z najbiadniejšych rehijonaŭ, pazbaŭlenym karysnych vykapniaŭ i enerhanośbitaŭ, žaleznaj zasłonaj adździelenym ad rynkaŭ zbytu i syravinnych bazaŭ HDR i Čechasłavaččyny. Siońnia bavarskija vioski vykonvajuć rolu dekaracyjaŭ dla turystaŭ, jakija prahnuć z kamfortam adpačyć na ŭłońni pryrody. 60% bavarcaŭ pracujuć u sfery pasłuhaŭ, tracina — u pramysłovaści: mašynabudaŭničaj, elektratechničnaj, aŭtamabilnaj, avijacyjnaj.

Pieršyja paślavajennyja bavarskija ŭrady ŭzialisia za spravu metadyčna. Kab zabiaśpiečyć ziamlu enerhijaj, u 50-ja byŭ pabudavany naftapierapracoŭčy zavod u Inhalštacie. Potym staŭka była zroblenaja na atamnuju enerhiju. Paradoks, ale mienavita dziakujučy svajoj adstałaści Bavaryja praskočyła fazu tradycyjnych vytvorčaściaŭ — hornazdabyŭnoj, metalurhičnaj i chimičnaj, na jakich hruntavaŭsia paślavajenny zachodnieniamiecki bum. Franc Jozef Štraŭs, spačatku ministar abarony ŭ Bonie, a potym premjer Bavaryi i lehiendarny staršynia CHSS, ściahvaŭ pad Dunaj avijacyjnuju i kaśmičnuju pramysłovaść.

Kiravanaje i subsydyjavanaje raźvićcio

Bavarcy, začaravanyja statystykaj, pacichu zabyvajucca, što ichnyja pośpiechi — nia tolki ichnyja. Spryjała i ščodraja dapamoha bahaciejšych rehijonaŭ Zachodniaj Niamieččyny. Bavarcy sprytna karystajucca j srodkami Eŭraźviazu — ichnaje “pasolstva” ŭ Bruseli samaje pradstaŭničaje na fonie astatnich niamieckich ziemlaŭ, i pracujuć u im najlepšyja znaŭcy eŭrapiejskaha prava.

Pryvabnaści Bavaryi spryjaje palityka jaje ŭradu — ščodryja datacyi, raźvićcio infrastruktury, sproščanyja biurakratyčnyja pracedury. Čanh Von Nam, ekanamist ź miunchienskaha instytutu IFO, jaki mnohija hady vyvučaje rehijanalnuju ekanamičnuju palityku, adznačaje: bavarskija ŭrady ŭ 80—90-ja paśladoŭna raźvivali transpartnuju (aeraport u Miunchienie, kanał Dunaj—Majn) i enerhietyčnuju infrastrukturu, padtrymlivali daśledčyja i technalahičnyja centry, ukaraniali ich dasiahnieńni ŭ dziejnaść małych i siarednich firmaŭ, byli pasiarednikami ŭ kryzysnych sytuacyjach pamiž firmami i kredytorami, padtrymlivali novyja firmy, asabliva na vioscy. U 90-ja ŭrad Edmunda Štojbera raspačaŭ “chaj-tech-nastup”, plonam jakoha stalisia takija technalahičnyja aazysy, jak Martynsryd. Miunchien ubuchaŭ u ich usie 8 młrd. eŭra dachodaŭ ad pryvatyzacyi. Adnak pośpiech nie paŭsiudny. Kali ŭ Miunchienie, Niurnberhu i Aŭhsburhu investaram ciesna, ceny na ziamlu i arendu pamiaškańniaŭ padvyšajucca, a pracoŭnuju siłu treba “impartavać”, dyk paŭnočna-ŭschodnija abšary Bavaryi nahadvajuć słabiejšyja z posthedeeraŭskich ziemlaŭ.

Hof, ci “dzikaja poŭnač”

Špacyr pa hałoŭnaj vulicy 50-tysiačnaha haradka Hof na miažy Bavaryi z byłoj HDR pakidaje ciažkaje ŭražańnie. Na kožnym kroku — pustyja kramy i kantory, jakija čakajuć ułaśnikaŭ. “Voś užo hod niama achvotnikaŭ nabyć maju kramu, dyk ja zdała vitrynu muzeju plušavych mišak, kab nie pałochała ludziej svajoj pustatoj”, — havoryć uładalnica budynku nasuprać meryi. Ad šerych damoŭ advalvajecca tynkoŭka, vializarny čyhunačny vakzał, zbudavany ŭ XIX st., nie stasujecca sa ścipłym raskładam ruchu: treba mieć vialikaje ciarpieńnie i tryvałaść, kab z Hofu dajechać ciahnikom da Miunchienu ci Berlinu.

“Panuje pryhniečanaść, bo kanca kryzysu ŭsio nie vidać”, — kaža Klaŭs Zybach, namieśnik dyrektara ŭpraŭleńnia pracy ŭ Hofie. Biespracoŭje tut u dva razy vyšejšaje, čym u siarednim pa Bavaryi.

“Hof praspaŭ paŭstahodździa, što minuli paśla vajny, — ličyć Valter Frydl, kiraŭnik adździełu ekanomiki meryi. — Frankonija z Hofam, Viurcburham i Niurnberham była pierad vajnoj adzinym pramysłovym rehijonam Bavaryi, tut kvitnieli tekstylnyja i kieramičnyja fabryki. Paśla Hof pahłybiŭsia ŭ letarhičny son — adździeleny žaleznaj zasłonaj ad Saksonii, Ciurynhii j Čechii, jon trymaŭsia na datacyjach z Bonu”. “Žyłosia, moža, i nie raskošna, ale niabłaha”, — kaža pani Štrobl, haspadynia hatelu. Tak niabłaha, što tutejšyja pramysłovyja mahnaty rabili ŭsio, kab nie puścić siudy kankurentaŭ.

Nieabchodnaść źmienaŭ nie była adčutaja navat tady, kali ŭpała Berlinskaja ściana. U Hof adrazu pavalili natoŭpy susiedziaŭ z byłoj HDR i Čechii — na zakupy. Jak hryby paśla daždžu ŭźnikali šykoŭnyja aŭtasalony, handlovyja damy, restaracyi. Bum skončyŭsia praz try hady. Z taho času handal hibieje, niekankurentazdolnyja tekstylnyja i kieramičnyja pradpryjemstvy zvalniajuć rabotnikaŭ. Čyhunka i pošta, jakija ŭ pamiežnym Hofie mieli vialikija pieravałačnyja punkty, źbirajuć manatki. Za apošniaje dziesiacihodździe pracu tut stracili 10 tys. čałaviek.

“Miunchien zanadta pozna zaŭvažyŭ, što nam nia chopić ułasnych siłaŭ dla raźvićcia”, — kaža burmistar Hofu, siabar sacyjał-demakratyčnaj partyi. Sacyjał-demakraty pierakananyja, što Hof, jakim jany kirujuć, daloki ad stalicy ziamli nia tolki hieahrafična, ale j palityčna. Štojber kłapocicca tolki pra Miunchien, zabyvajučysia na “dalokuju poŭnač”.

“U Miunchienie treba byvać, sustrakacca ź ministrami i čynoŭnikami. Biaz hetaha ni tudy ni siudy. Naš burmistar hetaha nie rabiŭ”, — śćviardžaje ŭładalnik najstarejšaha brovaru ŭ Hofie Peter Šerdel. Adnak navat umiašalnictva Miunchienu nie dapamahło ŭhavaryć “BMV” zbudavać novy zavod u Hofie. Kancern vybraŭ Lajpcyh, choć Hof raźmieščany pablizu troch aŭtamahistralaŭ, maje aeraport i vytvorčyja tradycyi. “Novym ziemlam dastajecca bolš datacyjaŭ, čym nam”, — kaža Valter Frydl.

Stanovišča horadu zrobicca jašče ciažejšym, kali ŭ Eŭraźviaz ustupiać susiedzi-čechi: Hof stracić źviazaŭskija datacyi dla ekanamična nieraźvitych rehijonaŭ. Tolki ź Miunchienu moža pryjści dapamoha. Usio bolš žycharoŭ sacyjał-demakratyčnaha Hofu i akruhi addajuć pieravahu CHSS. Bo CHSS — heta synonim pośpiechu.

Dužyja, źjadnanyja i chutkija

CHSS u Bavaryi ŭsiudy. U kožnym paviecie i kožnym haradzkim rajonie. Z 12 młn. bavarcaŭ da CHSS naležać tolki 180 tysiač, ale jaho ŭpłyŭ značna šyrejšy. Siabry CHSS uvachodziać u miascovyja spartovyja i falklornyja kluby, tavarystvy rybałovaŭ i amataraŭ Alpaŭ, kaścielnyja arhanizacyi, chory i arkiestry, dobraachvotnyja pažarnyja družyny. 85% siabroŭ CHSS — mužčyny. Siarod miascovych “šyšak” zaŭsiody znojdziecca dziajač CHSS. Dziakujučy hetamu partyja dobra viedaje, adkul viecier dźmie.

Amal 40 hadoŭ CHSS niepadzielna kiruje ziamloj. Hety vyklučny dla Niamieččyny centralizm — jašče adna vartaść Bavaryi ŭ vačach investaraŭ.

“Kali Miunchien kaža, što ličyć perspektyŭnymi hienetyčnyja technalohii, dyk na nižejšych uzroŭniach hetaha nichto navat nie abmiarkoŭvaje, paviety chutka ažyćciaŭlajuć toje, što pastanavili ŭ stalicy, — havoryć Michael Hize, kiraŭnik “Eucatech AG” u “Bad Kissingen”, jakaja vyrablaje kardyjalahičnaje abstalavańnie. — Na pieršych etapach isnavańnia firmy chutkaść vykanańnia administracyjnych pracedur maje vielizarnaje značeńnie. U Bavaryi jany vykonvajucca najchutčej”.

Eba-Karyna Zander, menedžerka, jakaja specyjalizujecca ŭ medycynie, śćviardžaje, što palityki CHSS i čynoŭniki adčuvalnyja da arhumentu “heta budzie dobra dla Bavaryi”. “Ja časta maju stasunki ź Ministerstvam sacyjalnych spraŭ u Miunchienie, — raskazvaje Zander. — Heta sučasny orhan kiravańnia, jaki pavodzić siabie jak partner biznesu i haradžanaŭ. Papiaredniaja ministarka Barbara Štam nieadnarazova publična kazała supracoŭnikam: “Nie žadaju čuć piarečańni — tolki idei, jak dasiahnuć mety”.

“Dyskusii ŭ CHSS adbyvajucca, ale jany prachodziać za začynienymi dźviaryma”, — kaža prafesar Alf Mintcel, aŭtar šmatlikich knih pra hetuju partyju. “Dachodzić da vostrych sprečak, naprykład, pamiž sielskahaspadarčym i ekalahičnym łobi, pamiž palitykami, źviazanymi z drobnym pradprymalnictvam i prafsajuzami, — kaža Alois Hluk, kiraŭnik pradstaŭnictva CHSS u bavarskim landtahu. — Ale niama ŭ nas frakcyj, “partyj u partyi”, maksymum “rabočyja hrupy” pa kankretnych temach i zadačach”. “Niaspynna adbyvajucca sustrečy i kanferencyi dziejačaŭ roznych uzroŭniaŭ, na jakich dyrektyvy “viarchoŭ” pieradajucca ŭniz, a mierkavańni “nizoŭ” — uharu, — kaža prafesar Mintcel. — Źjezdy CHSS hetyja dobra abmierkavanyja pastanovy tolki zaćviardžajuć”.

“Amigos” CHSS

Ci treba być u CHSS, kab zrabić karjeru ŭ Bavaryi? Alois Hluk admaŭlaje heta, ale Siuzana Bidefeld, hieneralnaja sakratarka bavarskaj SDP, śćviardžaje, što sacyjał-demakrataŭ na samy vierch nie puskajuć. Prafesar Mintcel padsumoŭvaje: “Bavaryja — heta nia Aŭstryja, na padzieł partfelaŭ nie ŭpłyvaje partyjnaja prynaležnaść, ale najvyšejšyja čynoŭniki albo siabry CHSS, albo lajalnyja da jaje”. “Bavarski cud”, udałaja transfarmacyja rehijonu na praciahu žyćcia mienš čym dvuch pakaleńniaŭ, byŭ mahčymy dziakujučy ciesnamu supracoŭnictvu elitaŭ. Heta, adnak, naradžaje pahrozu karupcyi, asabliva z toj pryčyny, što ŭ Bavaryi apazycyja słabaja.

Da siońnia ŭsie pamiatajuć aferu “Amigo” pačatku 90-ch, achviaraj jakoj staŭsia premjer Maks Štrabl. Viałosia pra pajezdki ŭradoŭcaŭ z CHSS na šykoŭnych limuzynach za košt “siabroŭ” z ekanamičnych kołaŭ.

Kali sioleta ŭviesnu bankrutavaŭ miunchienski telekancern Leo Kircha, abmiarkoŭvali, ci nie pahražaje heta Štojberu. Kažuć, jany mieli ciesnyja kantakty — Štojber try hady tamu pierakonvaŭ Ruperta Merdaka ŭkłaści investycyi ŭ płatnaje telebačańnie Kircha, kab Miunchien i nadalej byŭ niamieckaj stalicaj telebiznesu. Samy bujny Kirchaŭ kredytor — napaŭdziaržaŭny Bavarski rehijanalny bank. Z hetaj kalizii Štojber vyjšaŭ pieramožcam: nie było znojdziena dokazaŭ jakich-niebudź parušeńniaŭ zakonu ź jaho boku.

Pamiž tradycyjaj, Kaściołam i vyhnancami

Stereatypny bavarac — sielanin-hural, ale sapraŭdnaja Bavaryja — kraina zusim nie adnarodnaja z sacyjalnaha i relihijnaha punktu hledžańnia. Ułasna Bavaryja — katalickaja, a voś Frankonija, Švabija i taksama “čaćviortaje plemia” Bavaryi — sudeckija niemcy, vyhnanyja paśla vajny z Čechasłavakii, naležać jak da katalickaha kaściołu, tak i da pratestanckich cerkvaŭ. CHSS udałosia źjadnać hetyja raznarodnyja rehijony ŭ adziny arhanizm. “Heta z samaha pačatku była śviadomaja palityka: supracoŭnictva z elitami biznesu i kaściołu, sucišeńnie kanfliktaŭ datacyjami, kultyvavańnie instytutu tradycyjnaj siamji jak apiryšča ŭ časie pieramienaŭ, umiełaje vykarystańnie bavarskaha separatyzmu”, — kaža prafesar Mintcel. “Choć urad zachavaŭ ekanamičnuju strukturu, zasnavanuju na siamiejnych haspadarkach i drobnych firmach, jon zaŭsiody byŭ adkryty dla prahresu”, — kaža Johan Šachtner ź Ministerstva ekanomiki. Adsiul nieaficyjny deviz: “Spałučajem noŭtbuki i skuranyja huralskija portki”.

Premjer Štojber kaža: “Bavaryja starejšaja za Niamieččynu”. Bavarcy ŭsialak padkreślivajuć svajo niepadabienstva i niepryjaznaść da “prusaŭ” z poŭnačy. Paśla vajny Bavaryja była adzinym rehijonam, miežy jakoha nie źmianialisia. Hetaja vyklučnaja dla Niamieččyny kanservatyŭnaść i trapiatkoje staŭleńnie da aŭtanomii (ad falkloru da asobnaj Bavarskaj akademii navuk) pryviali Bavaryju da buntu suprać zachodnieniamieckaj kanstytucyi ŭ 1949 h. “CHSS ličyła, što ŭ ziemlaŭ zamała pravoŭ, — havoryć A.Mintcel. — Urešcie bavarski landtah dasiahnuŭ palityčnaha kampramisu: kali kanstytucyja projdzie ŭ dźviuch tracinach ziemlaŭ, jaje pryznajuć i ŭ Bavaryi”.

Hetakaje ž nieadnaznačnaje supracoŭnictva CHSS i z Katalickim kaściołam, da jakoha naležać dźvie traciny bavarcaŭ. U sapraŭdnaści 80% siabroŭ partyi — kataliki, ale, jak padkreślivaje Mintcel, nielha kazać pra klerykalizm CHSS. Kali partyi vyhadna, jana ŭzdymajecca na abaronu Kaściołu i relihii, jak u vypadku baraćby suprać abortaŭ. Z druhoha boku, CHSS — radykalny abaronca bijamedyčnych technalohijaŭ, u tym liku eksperymentaŭ na embryjonach z terapeŭtyčnymi metami, jakija Kaścioł zabaraniaje.

CHSS apiakujecca ziamlactvam sudeckich niemcaŭ. Lidery partyi štohod naviedvajuć ichnyja źjezdy, vydzialajuć srodki na padtrymku ich kulturnych tradycyjaŭ, padzialajuć ich patrabavańni — kab čechi admianili dekrety Beneša i vypłacili vyhnańnikam kampensacyju, — nie zvažajučy na toje, što ichnyja dziejańni nanosiać palityčnuju škodu Niamieččynie na mižnarodnaj arenie. Da niadaŭniaha času ad hetaj linii CHSS dystancyjavaŭsia ahulnaniamiecki CHDS, adnak ciapier punkt ab ažyćciaŭleńni “prava na radzimu” ŭvajšoŭ u supolnuju prahramu abiedźviuch partyjaŭ.

Pośpiech, jakoha nie skapijuješ

Pad kanservatyŭnaj vopratkaj schavana, adnak, vielmi sučasnaja palityka. “CHSS časta ahučvaje antydemakratyčnyja lozunhi, ale ŭ sapraŭdnaści ažyćciaŭlaje pramysłovuju revalucyju”, — kaža prafesar Mintcel. CHSS pryščapiŭ bavarcam upeŭnienaść, što “naša — značyć najlepšaje”, z dapamohaj łancužka asacyjacyjaŭ: “Bavaryja — Štraŭs (siońnia Štojber) — sučasnaść — pośpiech”. Partyja nia hrebavała papulizmam. Na dumku Mintcela, heta było “cementam dla niaŭstojlivaha, nieadnarodnaha i poŭnaha stojenych kanfliktaŭ hramadztva ŭ peryjad pierałomu”. Bavarski varyjant papulizmu nia varta atajasamlivać z pravaj demahohijaj kštałtu lepenaŭskaj, choć CHSS nie curajecca lozunhaŭ, afarbavanych ksenafobijaj (tak, u 99-m sajuz inicyjavaŭ zbor podpisaŭ suprać padvojnaha hramadzianstva; šmat chto pytaŭsia tady: “Dzie možna padpisacca suprać inšaziemcaŭ?”). Alois Hluk śćviardžaje, što heta nie papulizm — prosta CHSS blizki da hramadztva i jaho chvalujuć prablemy ludziej. “Dziakujučy hetamu my paźbiehli roskvitu takich hrupovak, jak Hajderava ŭ Aŭstryi, — pierakonvaje sp.Hluk. — Kali centrysckija partyi nie navažvajucca kazać pra toje, što turbuje ludziej, takija płyni pašyrajucca. My nazyvajem svaim imiem prablemy, źviazanyja, naprykład, ź imihracyjaj”.

Ci zmoža Edmund Štojber, jaki ŭsio svajo palityčnaje žyćcio pryśviaciŭ CHSS, pieranieści hety bahaž dośviedu i pośpiechaŭ u Berlin, kali zrobicca kancleram? Niamieččyna bolš nieadnarodnaja za Bavaryju, va ŭradzie i Bundestahu sutykajucca šmatlikija intaresy. Tut u Štojbera nia buduć raźviazany ruki, jak u Bavaryi: uradavaja kaalicyja niepaźbiežnaja, bo chryścijanskija demakraty nia majuć šancaŭ uziać na vybarach 50% hałasoŭ. “Baćka bavarskaha pośpiechu” — taki vobraz jon pakłaŭ u asnovu pieradvybarnaj kampanii, ale hety hrunt moža chutka vyčarpacca, bo federalny biudžet u daŭhach i niama adkul uziać datacyi. Nia ŭdasca taksama paŭtaryć bavarski “technalahičny nastup” u maštabach usioj Niamieččyny. “Hetuju madel paprostu nielha pieranieści adzin u adzin, naprykład, na byłuju HDR”, — ličyć Siuzana Bidefeld. Bo “prusy” prosta inšyja.

Hanna Rubinovič, “Gazeta Wyborcza”