Aleś Jaŭdacha: Heta zdača biaz boju. Siarhiej Dubaviec: My pavinny iści na apiaredžańnie

Balučaje pytańnie movy — piakučaje i pytańnie pravapisu. Jano balić nośbitam movy. Ad jaho zaležyć los biełaruskaj kultury, plonnaść dziejnaści niezaležnaha hramadztva. Jašče adna dyskusija, vyklikanaja artykułam Siarhieja Dubaŭca, spałachnuła na sajcie hazety «Svaboda».

Nahadajem, što dyskusiju vyklikali artykuły Vitala Tarasa «Para pryjści da adnaho pravapisu». i Siarhieja Dubaŭca «Hans vialiki i Hans mały».

Voś niekatoryja vytrymki z dyskusii.

«Ales Jaudacha: Dziŭnaja lohika. Kali ŭ «my, inicyjatary «taraškievicy», za minułyja 20 hadoŭ tak i nia zdoleli stvaryć ułasnaha adzinaha ruchu,» dyk nia pravapis vinavaty. Heta akurat tamu, što ŭ stvaralnikaŭ/inicyjataraŭ impetu nie chapiła. Kali stamimlisia i źniasileli kamandziry, dyk što i vojska raspuskać? Čamu raniej času ruki apuścili? Dzie napisanyja tvory? Dzie vydadzienyja knihi? Kali niama, dyk davajcie zojmiemsia stvareńniem.

Ale pahadžacca i šukać kampramisaŭ možna z kim? Z nośbitam biełaruskaj movy! A nam prapanujecca pryniać za adziny ŭzor praviły, prydumanyja rasiejskamoŭnymi! Dy pry čym tut kampramis? Heta zdača biaz boju.

Adziny pravapis patrebny, ale ci budzie hety novy aficyjny pravapis adzinym? Navat kali niechta pierakanaje sam siabie, što my idziem da adzinstva (a nasamreč prosta padparadkavaŭšysia hvałtu, stamiŭšysia zmahacca za svajo, stamiŭšysia być «typu nienarmalnymi» u «typu narmalnaj″ krainie).

Nikoli i padumać nia moh, što budu abaraniać klasyčny pravapis ad samich inicyjataraŭ «taraškievicy».

Dubaviec: Aleś, havorka nie pra «zdaču biaz boju», chutčej, naadvarot — pra boj. Sam bačyš, što ŭ čakańni nieviadomaha cudu pacichu čaŭreje i nieaficyjnaje koła, i aficyjnaje taksama. My pavinny iści na apiaredžańnie, uziać novy pravapis i razhladać jaho jak adziny, i pačać ź im pracavać, vystupać za reformy ŭ im. Heta pazytyŭny i nastupalny krok. Treba enerhiju tych, chto ciapier siadzić pa kuchniach, ulić u aficyjny moŭny praces, jaki siońnia enerhii pazbaŭleny. Vybar u nas nievialiki — abo vyjdziem (dzieci našy vyjduć) na irlandzki varyjant i całkam zapanuje rasiejščyna, albo (pra što ja pišu) na varyjant ukrainski. Kali my siońnia pryznajem novy pravapis za adziny, našaj enerhii, viedaŭ i pruchi stanie na toje, kab «asimilavać» hety pravapis javačnym paradkam. U kožnym razie my vyjdziem na klasyčny pravapis — ale dla ŭsiaho naroda. Nu i movu aktualizujem. Prosta inšy raz, kab zrabić dva kroki napierad, treba zrabić adzin nazad.

ilona urbanovic: «siońnia my pieratvarylisia ŭ sektu, bo abrali dla isnavańnia paralelny śviet. Zamiest taho, kab damahacca źmienaŭ u aficyjnym pravapisie, my zdavolilisia zakrytymi asiarodkami svaich vydańniaŭ i nijak nie sutykajemsia z tym, što pryniata nazyvać movaju škoły».

«Treba enerhiju tych, chto ciapier siadzić pa kuchniach, ulić u aficyjny moŭny praces, jaki siońnia enerhii pazbaŭleny».

Chto siahońnia siadzić pa kuchniach? Vy sam? Tfdy niesumnienna varta ŭlić enerhiju. Viačorka? Viačorka — u palitycy. Saŭka? Saŭka ź viasny hrukajecca va ŭsie aficyjnyja dźviery i tolki dziakujučy jamu siońnia hety prajekt jašče abmiarkoŭvajecca i papraŭlajecca. A moža, majecie na ŭvazie inšych kuchonnych siadzielcaŭ? To čamu b nie padniać telefonnuju trubku i skazać im: «Chłopcy, da spravy?» ci chacia b «Chłopcy, abmiarkujem?»

Aficyjnamu moŭnamu pracesu nie patrebnaja našaja enerhija, jany imknucca jaje zablakavać, nakolki mahčyma. Barščeŭskamu ŭ haradzkim adździele adukacyi naŭprost skazali, što šancaŭ uładkavacca ŭ škołu ŭ jaho niama naahuł. Moža, u Mniesku možna abaranić dysertacyju dy ŭmacavać akademičnuju navuku? Cho‑cho.

Strašenna rasčaravali.

Dubaviec: Nie rasčaravany i nie razhubleny, a jakraz naadvarot — uściešany, što źjaviłasia mahčymaść adzinaj movy, što heta dziaržaŭnaja inicyjatyva i što narešcie my vyjdziem z hetaha tupika, i ŭsio pačnie patrochu naładžvacca (našymi namahańniami). 20 hadoŭ «taraškievicy» byli absalutna słušnym krokam, svojeasablivym tyłam dla ŭsiaho moŭnaha pracesu, peŭnaj «eŭrapiejskaj padśvietkaj″. Ale novaja narmalizacyja «taraškievicy» nie pakaciła. Ja nie movavied, ale vynik vidavočny i mnie.

N. Maciaš: Streł u śpinu. Vy pryznajacie, što 20 hadoŭ viali nas nie tudy, a ciapier viedajecie pravilny šlach? Mo ŭ vas jość niejkija prykłady, datyčnyja inšych sferaŭ, nia pravapisu, kali b vaš šlach «krok nazad, dva napierad» akazaŭsia stvaralnym?

Dubaviec: Nia dumaju, što 20 hadoŭ my jšli nie tudy. Dziakujučy pašyreńniu «taraškievicy» samaje hałoŭnaje, što my atrymali, heta novaje prychilnaje da biełaruščyny pakaleńnie, dyj sam vobraz biełarusaŭ jak realnaj nacyi ŭmacavaŭsia. Zhadajcie, što jašče ŭ 90‑ch čaściakom navat samyja pierakananyja ŭsprymali niezaležnaść, jak cud ź nieba. Siońnia ŭsio spakvala ŭstaje na svaje miescy. My adna kraina, adna nacyja, adna mova. I treba abo iści na hetaje adzinstva, abo dalej čakać niajasna jakich i niajasna adkul pieramien.

Novyja praviły, što stanuć zakonam, dajuć nam šaniec raspačać usiebiełaruskaje moŭnaje abjadnańnie. Moža być, ja pamylajusia, ale nivodnaha pierakanaŭčaha arhumenta pakul nie sustreŭ. Darečy, navat kali pamylajusia, pry svaim my zastaniemsia ŭ kožnym razie. Jak zastalisia siońnia zaŭziatyja prychilniki irlandščyny.

Kali sabrać u adno hetyja dva faktary: patrebu vizualna adnoj movy i pahrozu vydańniam, — možna zrabić nastupnyja kroki: zastacca pry svaim (irlandyzacyja) i — pryniać prapanavanyja praviły, vyjści na ŭkrainski varyjant. Pieršy vypadak — heta zdrada ŭnukam. Druhi vypadak — zdrada svaim zvyčkam. Na žal, treciaha nia dadziena.

Mnie vierycca, što z vychadam na vizualna adnu movu my pastupova vyjdziem na peŭnaje ŭzajemapraniknieńnie ŭ hramadztvie, na ŭzajemaŭpłyvy roznych asiarodkaŭ — aficyjnych i nieaficyjnych. Choć možna, viadoma, praciahvać žyć spadzievam, što niechta «zabje drakona». Tolki ja nia vieru ni ŭ heta, ni ŭ toje, što sa śmierciu drakona ŭsie raptam zažyvuć ščaśliva i tak, jak im mroicca ŭ ichnych snach.

Dubaviec: Viedaješ, čamu nie paŭstała taraškievičnaha frontu? Tamu što «Svaboda» pierajšła na «narkamaŭku», ale zrabiła heta nia ŭ čas i tamu pAdała dalej — u rasiejščynu — i tak da zakryćcia. A čamu «Bieł. hist. ahlad» pierajšoŭ na «narkamaŭku»? Tłumačeńniaŭ šmat (navuka, panimaješ), ale pa sutnaści — niama. A čamu TBM usie svaje vydańni drukuje «narkamaŭkaj″? A čamu katalickija časopisy vychodziać «narkamaŭkaj″? A «Kuferak Vilenščyny»… Heta ž usio samyja, nibyta, pasijanarnyja biełaruskija asiarodki. Čamu? Što nas ź imi raździalaje? Heta ž nie aficyjoz. Dyk našto my robim vyhlad, što my pa‑raniejšamu front? Ci my za apošnija hady čym‑niebudź pryraśli? Nie. Tamu treba sabie adkryta skazać — my vykanali hetuju misiju i voś našy aktyvy ŭ paćvierdžańnie jaje niebiasplonnaści.

Što da mechanizmaŭ, dyk dobra ŭžo toje, što my pazbavimsia błytaniny i taŭravańnia. A ŭsie navokał buduć usprymać biełaruskuju movu jak adnu — što ŭ kontarkulturnym časopisie, što ŭ aficyjnym. Jak na maju dumku, takoje moŭnaje adzinstva było b vializnym zdabytkam nacyi. Ja maryŭ, što da jaho pryviadzie mienavita naš ruch z klasyčnym pravapisam. Ale ruchu daŭno niama. Zrešty, ciapier heta nia važna. Usie piarojduć na novyja praviły niezaležna ad taho, ci napisaŭ by ja svoj artykuł ci nie. Ja ŭsiaho tolki šukaŭ pazytyŭnuju prahramu ŭ takim kroku. Kab heta nie vyhladała kapitulanctvam, a zusim naadvarot.

Što da kankretyki, dyk treba dumać pra šyrejšy čas, a nie pra siońniašniaje supraćstajańnie. Treba dumać pra dyfuziju pamiž aficyjozam i nieaficyjozam na hlebie adnoj movy i hetaj movie na karyść. Usio miniecca, a što zastaniecca?

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0