Ahrainžynier-pieršaprachodziec Ivan Razmysłovič pradstaŭlaŭ BSSR u AAN i vitaŭ biełaruskuju niezaležnaść
15 traŭnia spoŭniłasia b 100 hod adnamu z pačynalnikaŭ ahrainžyniernaj navuki ŭ Biełarusi Ivanu Razmysłoviču.
Ivan Ramanavič Razmysłovič z žonkaj Janinaj Vasiljeŭnaj, dačkoj Ałaj i synam Ramanam.
Jon prajšoŭ usiu vajnu, ad Minska da Mančžuryi, ale nie lubiŭ źviakać miedalami na paradach. Čałaviek z prahresiŭnym myśleńniem, jakoje nie zdoleła zatłumić savieckaja prapahanda, navukoviec pradstaŭlaŭ BSSR u AAN, a paśla ščyra vitaŭ abviaščeńnie niezaležnaści Biełarusi pad histaryčnymi simvałami.
Syn voraha narodu i frantavik
Ivan Ramanavič naradziŭsia ŭ vioscy Vosava, što na Puchaviččynie. Jaho baćka pracavaŭ rabočym na stancyi Asipovičy i ŭ strašny 1937-my staŭ adnym ź miljonaŭ biespadstaŭna represavanych. Pravioŭ čatyry hady ŭ stalinskim kancłahiery, byŭ reabilitavany, ale viarnucca na radzimu dy pabačyć kreŭnych nie paśpieŭ — pamior u Mičurynsku ŭ 1941-m.
U hety čas jahony syn Ivan, vypusknik minskaha palitecha, raspracoŭvaŭ mašyny dla zdabyčy torfu ŭ adnoj z prajektnych arhanizacyj Minska. U pieršyja ž dni niamieckich avijanalotaŭ dom u rajonie Červieńskaha rynka, dzie jon zdymaŭ kvateru, zhareŭ.
Ivan Razmysłovič pajšoŭ dobraachvotnikam na front.
Technik-lejtenant, jon adkazvaŭ za pieršuju dapamohu paciarpiełaj vajennaj technicy na pieradavoj. Udzielničaŭ u bajach pad Maskvoj, na Kalininskim, Zachodnim, Centralnym, 2-m i 3-m Ukrainskich frantach, u šerahu bujnych nastupalnych apieracyj u Bałharyi, Vienhryi i Čechasłavaččynie.
Vajna skončycca dla jaho tolki ŭ vieraśni 1945-ha u Mańčžuryi.
Navukoviec: ad Stalinskaj premii da AAN
Paśla demabilizacyi Razmysłovič viarnuŭsia ŭ Minsk, kab zaniacca spravaj usiaho žyćcia — sielskahaspadarčym mašynabudavańniem. U 1951-m 36-hadovy aśpirant Navukova-daśledčaha instytuta miechanizacyi sielskaj haspadarki razam sa słynnym akademikam Michaiłam Macepuram stali łaŭreatami Stalinskaj premii (Dziaržpremii SSSR) za raspracoŭku sielskahaspadarčych mašyn dla asvajeńnia zabałočanych i chmyźniakovych ziamiel.
Praktyčnymi raspracoŭkami i vynachodnictvami Ivan Ramanavič zajmaŭsia ciaham čatyroch dziesiacihodździaŭ.
Hetak, pad jahonym kiraŭnictvam byli raspracavanyja niekalki pakaleńniaŭ bulbaŭboračnych kambajnaŭ — klučavaja pryłada ajčynnaj sielskaj haspadarki. Naroŭni z praktyčnymi raspracoŭkami (na jaho rachunku było 47 vynachodak) Razmysłovič stvaraŭ tearetyčnuju bazu sielskahaspadarčaj adukacyi ŭ Biełarusi: byŭ saaŭtaram siami knih, padrychtavaŭ 27 kandydataŭ navuk, uznačalvaŭ kafiedru sielskahaspadarčych mašyn (1956-78) i byŭ prarektaram pa navukovaj rabocie Biełaruskaha instytuta miechanizacyi sielskaj haspadarki (1956-66).
U pieryjad «kukuruznaj kampanii» ŭ SSSR Ivan Ramanavič vioŭ tematyčnyja sieminary dla partyjnych dziejačaŭ, słuchačami jakich byli kiraŭniki Savieckaj Biełarusi Piotr Mašeraŭ i Kiryła Mazuraŭ.
A z 1964 pa 1967 pradstaŭlaŭ BSSR u hrupie miechanizacyi sielskaj haspadarki pry adździaleńni AAN u Ženievie.
Za «žaleznaj zasłonaj»
Jaho dačka Ała Baranava raspaviadaje, što vandroŭki za «žaleznuju zasłonu» — u Šviejcaryju, skandynaŭskija krainy — mocna paŭpłyvali na śvietapohlad baćki.
«Tady ž pra takija rečy nielha było havaryć hołasna. Jon začyniaŭ dźviery ŭ našaj kuchni i raspaviadaŭ maci, svajakam pra vysoki ŭzrovień žyćcia na Zachadzie, pra vysokatechnałahičnuju sielskuju haspadarku», — pryhadvaje Ała Ivanaŭna.
Jon vyłučaŭsia navat z akademičnaha akružeńnia prahresiŭnymi pohladami i krytyčnym myśleńniem, byŭ adkrytym da novych viedaŭ i idej, za što karystaŭsia vialikaj pavahaj i papularnaściu ŭ studentaŭ i aśpirantaŭ.
«Adzin svajak mamy paśla vajny atrymaŭ pa partyzanskich suviaziach pasadu staršyni kałhasa. Čałaviek byŭ niedaloki, lubiŭ nachvalvać savieckuju ŭładu dy našu «pieradavuju» sielskuju haspadarku. Baćka ŭsio heta słuchać nie moh. Paŭtaraŭ, što savieckaja haspadarka patrabuje karennaj madernizacyi. Krytykavaŭ, što my honimsia za tempami rostu i ličbami, a ŭ Jeŭropie hałoŭnaje — jakaść i vynik. Tamu my zaŭždy budziem adstavać».
«Treba aryjentavacca na Jeŭropu…»
Kavaler troch ordenaŭ i dziesiatka miedaloŭ, jon nie chadziŭ na parady dy nie nasiŭ uznaharody, pryhadvajuć u siamji. Nie lubiŭ hieraičnyja filmy pra vajnu, napyšlivyja pramovy pra patryjatyzm ad partyjnych chałujoŭ, usłaŭleńni Stalina dy partyi.
«Baćka vitaŭ raspad SSSR, z radaściu ŭspryniaŭ abviaščeńnie niezaležnaści Biełarusi.
Jon byŭ pierakanany, što my majem kampaktnuju krainu, jakoj treba aryjentavacca na Jeŭropu i budavać ułasny los samastojna, biez kantrolu z Kramla. Kazaŭ, što my pavinny vučyć biełaruskuju movu, ułasnuju historyju, ciešyŭsia viernutymi histaryčnymi simvałami», — raspaviadaje Ała Baranava.
Dačka pryhadvaje, jak užo ŭ 1990-ja Ivan Ramanavič jeździŭ u Polšču, i niahledziačy na hipierinflacyju, jakuju tady pieražyvała kraina, radavaŭsia, što susiedzi, u adroźnieńnie ad nas, pierachvareli na kamunizm, a značyć atrymali šaniec na śvietłuju budučyniu.
Što da Biełarusi, dzielacca rodnyja Ivana Razmysłoviča, jon byŭ piesimistam. Ličyŭ, što narod «abałvanieny», a z hetaj uładaj na pieramieny dy reformy spadziavacca nie vypadaje.
«Dziadulu vielmi zasmucili vyniki pieršych prezidenckich vybaraŭ, refierendumu ab źmienie bieł-čyrvona-biełaha ściaha i «Pahoni», — pryhadvaje jaho ŭnučka Taćciana. — Jon kazaŭ, što viarnuŭšy hety źlepak savieckaha minułaha, my pastavili kryž na ŭłasnaj budučyni ŭ vyhladzie».
Ivan Ramanavič pražyŭ 90 hod, addana pracujučy dziela radzimy.
Svaje śvietłyja dumki i mary ab demakratyčnaj jeŭrapiejskaj Biełarusi jon pieradaŭ dzieciam i ŭnukam.
Ciapier čytajuć
A my vam kazali: «nie dumajcie, što heta kapiejki»! Stali viadomyja źviestki, kolki padachodnaha biełarusy Litvy pieraličyli roznym hramadskim strukturam2929
Kamientary