Zabytyja hieroi. Hienierał-biełarus Płaton Lačycki

Pavialičyć

Pavialičyć

11 listapada 1918 hoda. 5.10 ranicy. Francuzskaja pravincyja Pikardyja. U Kampjenskim lesie na stancyi Ratond tolki što adbyłasia padzieja, jakuju hadami čakali miljony ludziej. U čyhunačnym štabnym vahonie načalnika Hienieralnaha štaba Francyi Fierdynanda Foša hiermanskaja delehacyja narešcie pastaviła svaje podpisy pad histaryčnym dakumientam — pahadnieńniem ab zamireńni z krainami Antanty. Praz šeść hadzin sihnalščyk la štabnoha vahona pratrubić sihnał «Spynić ahoń!», jaki pieradaduć pa ŭsim froncie. Bajavyja dziejańni skončacca, a nieba Paryža 101 raz skałaniecca ad artyleryjskich załpaŭ salutu nacyj. Na nastupny dzień centralnyja haziety ŭsiaho śvietu nadrukujuć hetuju navinu na pieršych pałosach. 100-hadovy jubilej zakančeńnia vajny — vydatnaja nahoda, kab jašče raz pryhadać pra biełarusaŭ, jakija ŭ joj adznačylisia.

Naroŭni ź impieratarami i karalami

Asoba našaha ziemlaka, hienierała Płatona Lačyckaha była tady papularnaja i ŭnutry Rasijskaj impieryi. Pra jahonyja podźvihi možna biez prablem znajści zhadki na staronkach tahačasnaj presy, dy i ŭ inšych vydańniach taksama.

Naprykancy 1916 hoda ŭ Maskvie viadomaje vydaviectva Barysa Suvoryna vypuściła sieryju paštovak «Hieroi Suśvietnaj vajny 1914 hoda». Hrošy ad prodažu (10 kapiejek za štuku) pryznačalisia na dabračynnyja mety: na ŭtrymańnie invalidaŭ vajny, udovaŭ i sirot, a taksama na dapamohu siemjam mabilizavanych u armiju. Hierojami paštovak (24 asoby) stali hienierały i admirały krain Antanty, jakija prajavili siabie ŭ pieršyja miesiacy vajny. Partret hienierała ad infanteryi Płatona Alaksiejeviča Lačyckaha tyražavaŭsia na prastorach Rasijskaj impieryi šmattysiačnymi nakładami dziakujučy sietcy knižnych i hazietnych šapikaŭ na ŭsich čyhunačnych stancyjach Rasii (u svoj čas baćka Barysa Suvoryna atrymaŭ ad Ministerstva šlachoŭ znosin u arendu bolš za 500 čyhunačnych šapikaŭ).

Pavialičyć

Ale nie tolki haziety i vydaviectvy cikavilisia hierojami vajny. Handlovyja kampanii, kab dasiahnuć pośpiechu, pavinny žyva reahavać na tendencyi času. Tak adbyłosia i tut.

Adnym z najbujniejšych kandytarskich pradpryjemstvaŭ Rasii taho času była fabryka «A. I. Abrykosava synoŭ» (ciapier heta kancern «Babajeŭski»), jana nasiła hanarovaje zvańnie «Pastaŭščyk Dvara Jaho Impieratarskaj Vialikaści». U samy razhar vajny fabryka vypuściła firmovuju sieryju «Cukierki Ruskich arłoŭ». U hetym nabory adna z cukieračnych abhortak była pryśviečana «arłu» ź Biełarusi Płatonu Lačyckamu.

Pavialičyć

Chto ž hety čałaviek, čyju asobu nie mahli abminuć ni rasijskija, ni zamiežnyja fabrykanty?

Moh stać śviatarom, ale vybraŭ los vajskoŭca

Płaton Lačycki naradziŭsia ŭ Hrodzienskaj hubierni (dakładnaje miesca, na žal, pakul nieviadomaje) 18 sakavika 1856 hoda ŭ siamji viaskovaha pravasłaŭnaha śviatara Alaksieja Mikałajeviča Lačyckaha i Sofji z Krukoŭskich.

Tady ŭ modzie byli śviatarskija dynastyi, i los Płatona Lačyckaha nie musiŭ być vyklučeńniem. Prynamsi, pieršyja kroki dla atrymańnia duchoŭnaj adukacyi jon zrabiŭ. Płaton pastupiŭ u Litoŭskuju duchoŭnuju sieminaryju ŭ Vilni, paśla jakoj jaho čakała paśviačeńnie ŭ pravasłaŭnyja śviatary. Ale ŭ maładoha Lačyckaha duša da śviatarstva zusim nie lažała, zatoje pryvablivała vajskovaja sprava. Tamu jon u 1873 hodzie ŭ 1-m ža kłasie pierapyniŭ navučańnie ŭ sieminaryi, pajechaŭ u Varšavu dy pastupiŭ u piachotnaje junkierskaje vučylišča. Vypuściŭšysia 27 krasavika 1880 hoda, małady aficer atrymaŭ vydatny šanc zrabić bliskučuju vajskovuju karjeru i atrymać dvaranskuju hodnaść.

Ad praparščyka da hienierała

Pieršaje dziesiacihodździe słužby prajšło ŭ rodnych miaścinach. Paśla vypusku z vučylišča ŭ čynie praparščyka Lačycki byŭ nakiravany ŭ 39-y piachotny reziervovy kadravy bataljon, jaki zajmaŭsia ŭnutranaj słužbaj u pavietach Hrodzienskaj hubierni. Z 1888 hoda jon słužyŭ u Pinsku, a zatym u Brest-Litoŭskaj krepaści. Kamandavaŭ rotaj, bataljonam. Urešcie ŭ čynie kapitana byŭ pieraviedzieny ŭ 6-y Uschodniesibirski liniejny bataljon. Hety pieravod akazaŭsia losavyznačalnym. Amal 20 hadoŭ žyćcia Lačyckaha byli źviazanyja z Uschodniaj Sibirju i Dalokim Uschodam. Tut jon paśpiachova skončyŭ aficerskuju strałkovuju škołu, a ŭ 1896 hodzie atrymaŭ zvańnie padpałkoŭnika.

Pavialičyć

Nastupny etap bijahrafii pačaŭsia dla Płatona Lačyckaha ŭ 1898 hodzie, kali jaho nakiravali słužyć u viadomuju krepaść Port-Artur.

U 1900 hodzie padpałkoŭnik Lačycki ŭdzielničaŭ u padaŭleńni kitajskaha «paŭstańnia baksioraŭ», dzie zmahaŭsia na čale asobnaha atrada.

Bajavyja zasłuhi padčas kitajskaj kampanii zabiaśpiečyli zdolnamu aficeru novy karjerny rost. Atrymaŭšy čyn pałkoŭnika, Lačycki pačarhova kamandavaŭ 1-m Uschodniesibirskim Jaho Vialikaści pałkom i byŭ kamiendantam Mukdena (ciapier kitajski horad Šeńjan) — tahačasnaha apornaha punkta Rasijskaj impieryi ŭ Kitai. A rasijska-japonskuju vajnu, jakaja pačałasia ŭ lutym 1904 hoda, jon sustreŭ kamandziram 24-ha Uschodniesibirskaha strałkovaha pałka.

Padčas hetaj vajny Lačycki zasłužyŭ reputacyju najlepšaha pałkavoha kamandzira rasijskaj armii. U druhoj pałovie žniŭnia 1904 hoda na čale svajho pałka jon biŭsia pad Laajaniem na paŭnočnym uschodzie Kitaja, a zatym strymlivaŭ ataki praciŭnika padčas Mukdenskaj apieracyi, pakul nie atrymaŭ zahad na adychod za raku Chuanche. Za prajaŭlenuju ŭ hetych bajach mužnaść Lačycki byŭ uznaharodžany imiannoj Załatoj zbrojaj i ordenam Śviatoha Hieorhija 4-j stupieni. 12 maja 1905 hoda za bajavyja zasłuhi Lačyckamu prysvojena zvańnie hienierał-majora, a ŭ kastryčniku 1908-ha — hienierał-lejtenanta.

Trapiŭ u encykłapiedyju, sabraŭsia na piensiju

Hienieralskija čyny adkryvali darohu da imklivaha karjernaha rostu. Chutka Lačycki ŭžo kamandavaŭ strałkovaj i piachotnaj dyvizijami, a paśla i 18-m armiejskim korpusam. U śniežni 1910-ha jon pryniaŭ kamandavańnie nad vojskami ŭsioj Pryamurskaj vajskovaj akruhi, budučy adnačasova vajskovym nakaznym atamanam Amurskaha i Usuryjskaha kazackich vojskaŭ. 1913 hod prynios jamu zvańnie hienierała ad infanteryi. Vyšej u tahačasnaj vajskovaj ijerarchii byŭ tolki čyn hienierała-fieldmaršała, jaki nadavaŭsia vielmi redka i tolki asabliva zasłužanym vojenačalnikam abo ludziam, nabližanym da asoby impieratara.

Vajskovaja encykłapiedyja, jakaja vyjšła napiaredadni Pieršaj suśvietnaj vajny, charaktaryzuje Lačyckaha tak: «Cudoŭna aryjentujecca na ŭsialakaj miascovaści, nastojlivy ŭ ažyćciaŭleńni pryniataha rašeńnia, svajoj mužnaściu i spakojem u bai robić čaroŭnaje ŭražańnie na padparadkavanyja jamu vojski, jakija vierać, što ź im zaŭsiody mahčymaja pieramoha».

Pavialičyć

U 1914 hodzie hienierału Płatonu Lačyckamu było ŭžo pad 60 hadoŭ, samy čas byŭ dumać pra zaviaršeńnie paśpiachovaj vajskovaj karjery i sychod na hanarovuju piensiju. Ale śviet užo stajaŭ na parozie novaj vajny, anałahaŭ jakoj pa maštabach dahetul nie było.

Kamandarm Pieršaj suśvietnaj

Napiaredadni Vialikaj vajny 58-hadovy hienierał ad infanteryi Płaton Lačycki viarnuŭsia na małuju radzimu. Spačatku jaho pryznačyli kamandavać hrupaj vojskaŭ, nakiravanaj na dapamohu 4-j armii. A praz tydzień paśla taho, jak Hiermanija abjaviła vajnu Rasii, jon uznačaliŭ 9-ju armiju, jakaja pavinna była nastupać z-pad Varšavy na Poznań dla ŭvarvańnia na terytoryju Hiermanii. Adnak płany źmianilisia, i armija Lačyckaha była pierakinuta na pravy fłanh Paŭdniova-Zachodniaha frontu. U pieramožnaj Halicyjskaj bitvie Lačycki adbiŭ u praciŭnika horad Sandomir (Polšča) i stvaryŭ płacdarm na race San dla ŭdaru na Krakaŭ.

Pavialičyć

U vieraśni 1914 hoda za hetyja zasłuhi Płaton Lačycki byŭ uhanaravany Hieorhijeŭskaj zbrojaj z bryljantami. U kastryčniku taho ž hoda za razhrom aŭstryjskaj 1-j armii pry praviadzieńni Varšaŭska-Ivanharodskaj apieracyi jon byŭ uznaharodžany ordenam Śviatoha Hieorhija 3-j stupieni.

«Maleńki, suchi dziadok, uvieś bieły»

Nie pakidała vajennaja ŭdača Lačyckaha i paźniej. Letam 1916 hoda padčas Łuckaha praryvu (paźniej nazvanaha Brusiłaŭskim) armija pad jahonym kamandavańniem u sustrečnym supraćstajańni litaralna razarvała na dźvie častki mocnuju 7-ju aŭstra-vienhierskuju armiju, prasunuŭšysia napierad na 50 km i ŭziaŭšy amal 50 tysiač pałonnych. Lačycki šturmam uziaŭ pieratvorany ŭ žalezabietonnuju krepaść horad Čarnaŭcy, jaki aŭstryjcy nazyvali «druhim Vierdenam». Paśla hetaha, uzłamaŭšy ŭvieś paŭdniovy fłanh aŭstryjskaha frontu i pieraśledujučy praciŭnika pa Bukavinie, armija Lačyckaha vyjšła na apieratyŭnuju prastoru. Uvosień 1916 hoda na praciahu dvuch miesiacaŭ na jaje plačach trymaŭsia ceły front, raściahnuty z-za razhromu aŭstryjcami niebajazdolnaj rumynskaj armii až na 320 km.

Z taho času zachavalisia ŭspaminy budučaha vajennaha ministra Časovaha ŭrada Alaksandra Viarchoŭskaha, jaki ŭ 1916 hodzie słužyŭ u štabie 9-j armii. Pavodle jaho, Płaton Lačycki byŭ «maleńki, suchi dziadok, uvieś bieły, ź vialikimi biełymi vusami».

Pavialičyć

Jon adroźnivaŭsia ad inšych rasijskich hienierałaŭ «vialikaj sumlennaściu, vajennym čućciom i aściarožnaściu. Mała taho, jon pa-svojmu lubiŭ sałdat, vyvučaŭ ich stanoŭčyja i admoŭnyja rysy. Usia jahonaja dziejnaść była padparadkavana praviłu: siem razoŭ admieraj i tolki potym adrež. I treba skazać, što ŭ tych umovach, u jakich znachodzilisia vojski, pry tym vidavočnym niežadańni sałdat vajavać heta była adzinaja mahčymaja linija. Jon ź vialikaj uvahaj sačyŭ za nastrojem bajcoŭ i za tym, kab jany byli sytyja, apranutyja i abutyja… Nikoli nie patrabavaŭ ad svaich častak namahańniaŭ, jakija byli vyšejšyja za ich mahčymaści».

Cikava, što ŭłady Rasijskaj impieryi byli ŭ toj čas nastolki ŭražanyja vajennymi pieramohami i asabistymi jakaściami hienierała Płatona Lačyckaha, što navat uznaharodzili jahonaha baćku — zvyčajnaha viaskovaha baciušku. U 1916 hodzie «ŭ jakaści pryznańnia zasłuh syna» jamu ŭručyli orden Śviatoha Uładzimira 4-j stupieni.

Paśla Lutaŭskaj revalucyi, kali pačałasia «demakratyzacyja» armii, Płaton Lačycki syšoŭ z kamandavańnia. Jon byŭ zaličany ŭ rasparadžeńnie vajennaha ministra Časovaha ŭrada, a 7 maja 1917 hoda vyjšaŭ u adstaŭku pa chvarobie «z mundziram i piensijaj».

U žornach «čyrvonaha teroru»

Paśla prychodu da ŭłady balšavikoŭ hienierał zastaŭsia ŭ Pietrahradzie. U 1920 hodzie, jak i jahony były kamandzir Alaksiej Brusiłaŭ, jon pryniaŭ prapanovu balšavikoŭ pajści na słužbu ŭ Raboča-sialanskuju Čyrvonuju Armiju ŭ jakaści «vajskovaha śpiecyjalista». Peŭny čas jon zajmaŭ pasadu inśpiektara piachoty i kavaleryi Pietrahradskaj vajskovaj akruhi, ale doŭha papracavać na karyść novaj ułady nie paśpieŭ. Jak i tysiačy inšych byłych carskich aficeraŭ, Lačycki trapiŭ u žorny «čyrvonaha teroru». U studzieni 1921-ha jon byŭ aryštavany, utrymlivaŭsia ŭ Tahanskaj turmie Maskvy. Zachvareŭšy, trapiŭ u turemny špital, dzie nieŭzabavie, 18 lutaha, i pamior. Miesca pachavańnia zastajecca nam nieviadomym.

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0