«Dom, u jakim…» Maryjam Pietrasian — raskazvajem pra kultavuju dla pakaleńnia 2010‑ch knihu-biestsieler, jakuju pierakłali na biełaruskuju movu
Biestsieler svajho času, što sparadziŭ ułasnuju fankulturu, vydadzieny ŭ mnohich krainach śvietu, niezamiennaje čytvo dla sučasnych padletkaŭ — heta ŭsio pra raman «Dom, u jakim…» armianskaj piśmieńnicy Maryjam Pietrasian. Svaju buntarskuju historyju ŭ žanry mahičnaha realizmu jana pisała šmat hadoŭ. Ciapier, dziakujučy vydaviectvu Gutenberg Publisher, hetaja zachaplalnaja kniha dastupnaja i ŭ biełaruskim pierakładzie. Nabyć jaje možna ŭžo ciapier pa spasyłcy. Taksama kultavaje vydańnie budzie pradavacca afłajn u punktach ź biełaruskimi knihami pa ŭsim śviecie.
«Dla padletkaŭ 12—16 hadoŭ u našaj krainie niama kankurentaŭ hetamu vydańniu», — kamientujuć u vydaviectvie.
Čamu ž hetaja kniha tak padabajecca padletkam z roznych krain?
Chto takaja Maryjam Pietrasian?
Budučaja piśmieńnica i mastačka naradziłasia ŭ 1969 hodzie ŭ Jerevanie. Maryjam źjaŭlajecca praŭnučkaj viadomaha armianskaha mastaka Marcirosa Sarjana. Pieršapačatkova ŭ karjery jana ruchałasia pa śladach pradzieda: skončyła vučelniu pa śpiecyjalnaści «mastak-afarmlalnik», pracavała na miascovaj kinastudyi ŭ adździele multyplikacyi, paru hadoŭ była zaniataja na «Sajuzmultfilmie» ŭ Maskvie.
Być piśmieńnicaj Maryjam nie płanavała — prosta ź jaje ŭjaŭleńnia nie źnikała niekalki vobrazaŭ, jakija jana pačała apisvać na papiery. Pisała jana vyklučna dla siabie, biez ujaŭleńnia finału i metaŭ. Praces raściahnuŭsia amal na 10 hadoŭ.
«Ja praciahvała tady, kali mnie hetaha chaciełasia, nie imknučysia skončyć. Ja navat nie pisała knihu — ja ŭ joj žyła. Dla mianie heta było miescam, kudy ja (śpisaŭšy haru papiery) mahła ŭvajści i pabyć tam. Heta była maja asabistaja hulniavaja prastora, i jana nie mieła patreby ŭ zaviaršeńni, pakul havorka nie zajšła pra publikacyju», — raskazvała aŭtarka.
Sam finał pierfiekcyjanistka Maryjam dapisvała i pierapisvała niekalki razoŭ ciaham amal šaści miesiacaŭ.
I kali kniha narešcie była skončanaja i vydadzienaja, efiekt ad jaje atrymaŭsia vybuchnym — pieršaje miesca ŭ naminacyi «Bujnaja proza» ad «Ruskaj premii», treciaje miesca ŭ čytackim hałasavańni «Vialikaj knihi».
Pośpiech mieli i pierakłady vydańnia na mižnarodnym rynku. Tak, u 2016 hodzie francuzski pierakład ramana byŭ pryznany «Najlepšaj knihaj hoda» ŭ naminacyi «Fantastyka/fentezi» (Prix Lire, časopis «Čytańnie»).
Pietrasian była pa-za litaraturnaj sistemaj i piśmieńnickimi tusoŭkami, i ŭ hetym była i zastajecca jaje ŭnikalnaść. A jašče — u jaje vobraznym myśleńni multyplikatarki. Pryhody jaje piersanažaŭ — heta amal anime na staronkach knihi. I krytyki nie pierabolšvajuć, kali nazyvajuć vydańnie adnym z samych admietnych tvoraŭ postsavieckaj litaratury.
Koratka pra siužet knihi biez spojleraŭ
Dziejańnie «Dom, u jakim…» razhortvajecca ŭ zahadkavym internacie, jaki jaho nasielniki i nazyvajuć Domam. Tut žyvuć padletki ź invalidnaściu, chacia ich fizičnyja asablivaści nie majuć značeńnia ŭ historyi. U Domie kirujuć ułasnyja zakony, žyvuć tradycyi i lehiendy, a nasialajuć jaho hrupy-«zhrai» (Bažany, Pacuki, Ptuški i inšyja). Novieńki pa mianušcy Kurylščyk pastupova znajomicca z hetym niezvyčajnym śvietam i jaho žycharami — Ślapym, Śfinksam, Łordam i inšymi. Čym hłybiej jon pahružajecca ŭ žyćcio Doma, tym bolš razumieje, što heta miesca zachoŭvaje mnostva tajamnic i daloka nie zaŭsiody padnačalvajecca zakonam realnaści.
Jość knihi, jakija čytajuć dziela zakručanaj siužetnaj linii, a jość tyja, u jakich chočacca žyć. Jak, naprykład, u śviecie «Hary Potara» — chto z vas nie maryŭ pra čaroŭnuju pałačku i toje, kab choć na adzin dzień apynucca ŭ Chohvartsie? Knihu Maryjam Pietrasian litaraturnyja krytyki taksama adnosiać da druhoj katehoryi. Jana pryjdziecca darečy, kali dzicia ŭžo vyrasła z historyj pra Hary, Rona i Hiermijonu. Kali ŭ im naśpiavaje padletkavy bunt i adčuvańnie svajoj inšaści.
Adna z hałoŭnych pryčyn pośpiechu ramana — padajecca, u jaho asablivaj atmaśfiery. Dom u Pietrasian robicca nie prosta miescam dziejańnia, a paŭnavartasnym žyvym piersanažam. Čytač razam z hierojami vyvučaje jaho praviły i sakrety, pastupova adčuvajučy siabie častkaj hetaha śvietu.
Apovied ljecca tak, što ŭžo ź pieršych staronak padajecca, što ty sam — jašče adzin novieńki, jaki ruchajecca pa kalidorach Doma, sprabujučy tut vyžyć.
Jašče adzin mocny bok knihi — jarkija i zapaminalnyja piersanažy. U kožnaha hieroja jość ułasnaja historyja, charaktar i ŭnutranyja kanflikty. Niahledziačy na vialikuju kolkaść dziejnych asob, lohka znajści siarod ich tych, kamu chočacca supieražyvać. Mienavita tamu šmat jakija prychilniki kličuć raman «knihaj-parolem», jakaja dapamahaje paznavać adnadumcaŭ.
Aproč taho, raman niemahčyma adnieści tolki da adnaho žanru. Tut spałučajucca padletkavaja drama, psichałahičny raman, mahičny realizm i navat elemienty fentezi.
Dziakujučy hetamu, kniha ŭvieś čas ździŭlaje i pakidaje prastoru dla ŭłasnych interpretacyj. Aproč taho, aŭtarka nie kankretyzuje ni miesca apoviedu, ni epochu. Dziejańnie mahło razhortvacca jak u ZŠA, tak i ŭ Biełarusi. Tym praściej atajasamlać siabie z hierojami Doma.
Padabienstva z anime i paraleli z hierojami Marvel
Napisańnie ramana było raspačataje Maryjam pad kaniec vaśmidziasiatych, a skončyłasia ŭ 1997 hodzie. Apublikavali ž jaho tolki ŭ 2009‑m — vydańnie prosta čakała svajho času ŭ šufladcy stała.
Temy staleńnia, siabroŭstva, svabody i pošuku svajho miesca ŭ śviecie buduć aktualnyja zaŭsiody. Pryčym u luboha pakaleńnia. Tamu hłabalna «Dom, u jakim…» — heta nie prosta raman dla padletkaŭ i pra padletkaŭ.
Heta šmatsłojnaja historyja pra ludziej, jakija stvarajuć ułasny śviet, kab supraćstajać adzinocie i nieparazumieńniu. Mienavita tamu ŭ siecivie možna sustreć vielmi šmat pazityŭnych vodhukaŭ na knihu i ad darosłych. Fanaty pieračytvajuć jaje pa niekalki razoŭ i navat pišuć pa jaje matyvach fanfiki. A takim zvyčajna ŭhanaroŭvajucca sapraŭdnyja šedeŭry — «Uładar piarścionkaŭ», «Hary Potar», «Zornyja vojny» natchnili čytačoŭ na sotni novych amatarskich historyj.
Sama aŭtarka sfarmulavała adnu z hałoŭnych tem knihi ŭ intervju žurnalistam nastupnym čynam: «U maich hierojaŭ toj ža kompleks, jaki jość i ŭ mianie, — jany nie chočuć raźvitvacca sa svaim dziacinstvam». Strach pierad «źniešnim śvietam» tut šmat u čym — strach kančatkova pastaleć.
Pry hetym darosłyja sprabujuć naviazać dzieciam u Domie dziŭnyja praviły i vykarystać ich u svaim ehaistyčnym žadańni vyhadavać zvyšludziej.
Tut možna znoŭ pryhadać padabienstva z anime. Hieroi-padletki, jakija majuć unikalnyja zdolnaści — dosyć raspaŭsiudžany siužet u hetaj kultury. Ci, naprykład, u suśviecie studyi Marvel.
Žurnalist i litaraturny krytyk Dźmitryj Bykaŭ niejak zaŭvažyŭ, što «Dom, u jakim…» nahadvaje jamu niečym «Ludziej X». «Asabliva ŭ toj častcy, dzie napałochanych i samotnych junych zvyšludziej-mutantaŭ źbiraje ŭ škole-internacie dla adoranych prafiesar Ksaŭje», — adznačyŭ Bykaŭ u adnoj sa svaich recenzij.
Asablivaść biełaruskaha vydańnia
Vialikaja kniha na 776 staronak u biełaruskim pierakładzie vychodzić u ćviordaj vokładcy i ŭpryhožanaja čorna-biełymi ilustracyjami z moŭšn-dyzajnam. Heta nie samaje tannaje vydańnie (113 rubloŭ, ci 35 jeŭra), tamu budzie idealnym na padarunak.
Pierakłaŭ knihu na biełaruskuju movu Znadvorny Samazvaniec — prafiesijny pierakładčyk, jaki, jak i astatnija ŭdzielniki kamandy, chavajecca pad psieŭdanimam.
«Dom, u jakim…» pradajecca anłajn na sajcie vydaviectva Gutenberg Publisher i ŭ inšych kramach. A taksama afłajn u punktach ź biełaruskimi knihami pa ŭsim śviecie.
Ciapier čytajuć
«Ty ŭ nas u Biełarusi!» — «Ja mamu tvaju ja*aŭ». Hościu z Ałtaja nie spadabałasia zaŭvaha za kinuty ŭ centry Minska niedakurak6
Kamientary