Jak Šatłandyja zmahła pazbavicca reputacyi samaj bandyckaj krainy Jeŭropy

U pačatku 2000‑ch hadoŭ situacyja ŭ Šatłandyi była krytyčnaj. U Hłazha amal štodnia adbyvalisia napady z nažami, vuličnyja bojki i sutyknieńni moładzievych band. Pavodle AAN, kraina ličyłasia samaj bandyckaj u raźvitym śviecie: šatłandcy mieli amal u try razy bolš šancaŭ stać achviarami napadu, čym amierykancy. Haziety byli pierapoŭnienyja repartažami pra žudasnyja zabojstvy i kryvavyja razborki.

Kab źmianić situacyju, u 2005 hodzie pry palicyi stvaryli Adździeł pa źmianšeńni hvałtu (Scottish Violence Reduction Unit — SVRU). Jaho supracoŭniki atrymali amal poŭnuju svabodu ŭ pošuku novych sposabaŭ baraćby sa złačynnaściu.

Pierš za ŭsio jany praanalizavali danyja ab zabojstvach. Vyśvietliłasia, što bolšaść ź ich nie była zahadzia spłanavanaj i nie mieła dačynieńnia da arhanizavanaj złačynnaści. Najčaściej usio pačynałasia sa zvyčajnaj svarki dvuch čałaviek, jakaja pierarastała ŭ bojku, paśla čaho adzin ź jaje ŭdzielnikaŭ chapaŭsia za nož. Heta pryviało daśledčykaŭ da vysnovy, što zmahacca treba nie tolki z nastupstvami, ale i z pryčynami hvałtu.

Šatłandcy zmahajucca sa schilnaściu da ahresii jak z chvarobaj

Supracoŭniki SVRU prapanavali niezvyčajny dla pravaachoŭnikaŭ padychod: razhladać hvałt nie tolki jak kryminalnuju prablemu, ale i jak svojeasablivuju sacyjalnuju chvarobu, jakuju možna papiaredzić. Zamiest taho kab reahavać tolki paśla złačynstva, jany zrabili staŭku na prafiłaktyku.

Łohika była padobnaja da baraćby ź infiekcyjnymi zachvorvańniami: lačeńnie tych, chto ŭžo zachvareŭ, vakcynacyja hrup najbolšaj ryzyki i miery pa praduchileńni dalejšaha raspaŭsiudžvańnia chvaroby.

Sam padychod nie byŭ całkam novym. Ideja razhladać hvałt jak prablemu hramadskaha zdaroŭja ŭźnikła ŭ ZŠA jašče ŭ 1970‑ia hady, a ŭ 1996 hodzie Suśvietnaja arhanizacyja achovy zdaroŭja pryznała hvałt surjoznaj suśvietnaj prablemaj hramadskaha zdaroŭja.

Adnak pośpiech šatłandskaj prahramy byŭ źviazany nie stolki z samoj idejaj, kolki ź jaje adaptacyjaj da miascovych umoŭ. Spačatku supracoŭniki SVRU vyznačyli, chto znachodzicca ŭ hrupie najbolšaj ryzyki, što spryjaje ŭźniknieńniu hvałtu i jakija abstaviny, naadvarot, dapamahajuć jaho praduchilać.

Vyśvietliłasia, što amal dźvie traciny ŭsich vypadkaŭ hvałtu prypadajuć usiaho na 1% nasielnictva Šatłandyi. Najbolšaj ryzycy padviarhajucca maładyja mužčyny z sacyjalna niebiaśpiečnych rajonaŭ, asabliva kali jany biespracoŭnyja, žyvuć u biednaści abo vychoŭvalisia ŭ niestabilnym siamiejnym asiarodździ. Naadvarot, vysoki ŭzrovień adukacyi i dobryja adnosiny z baćkami istotna źnižajuć patencyjny ŭdzieł u hvałtoŭnych złačynstvach.

Adnym ź pieršych niezvyčajnych ekśpierymientaŭ stali sustrečy z udzielnikami vuličnych band. Ich zaprašali ŭ budynak suda, dzie pierad maładymi ludźmi vystupali nie tolki palicejskija, ale i daktary, ludzi, u jakich zabili blizkich, a taksama tyja, chto sam pieražyŭ ciažkija napady. Paśla ŭdzielnikam prapanoŭvali dapamohu, kali jany vyrašać parvać z kryminalnym asiarodździem. Z 473 čałaviek, jakija ŭdzielničali ŭ takich sustrečach, amal 400 paśla źviarnulisia pa padtrymku.

Pastupova da pracy pa praduchileńni hvałtu dałučylisia škoły, balnicy, sacyjalnyja słužby i hramadskija arhanizacyi. Miedykaŭ navučyli raspaznavać traŭmy, źviazanyja z hvałtam, dakumientavać ich i prapanoŭvać pacyjentam dapamohu. U škołach zamiest vyklučeńnia prablemnych vučniaŭ usio bolšuju ŭvahu stali nadavać prafiłaktycy. Kali ŭ 2006/07 navučalnym hodzie ŭ Šatłandyi sa škoł vyklučyli amal 45 tysiač navučencaŭ, to ŭ 2022/ 23‑m — mienš za 12 tysiač.

Novy padychod dobra spałučyŭsia i ź inšymi źmienami ŭ dziaržaŭnaj palitycy — uzmacnieńniem uvahi da pravoŭ dziaciej i ich dabrabytu. U vyniku baraćbu z hvałtam usio čaściej pačali ŭsprymać nie tolki jak zadaču pravaachoŭnych orhanaŭ, ale i jak supolnuju spravu sistem adukacyi, achovy zdaroŭja i sacyjalnaj padtrymki.

Vyniki i vykliki baraćby z hvałtoŭnymi złačynstvami ŭ Šatłandyi

Takaja stratehija pryniesła prykmietnyja vyniki. Za nastupnaje dziesiacihodździe kolkaść zabojstvaŭ u Hłazha skaraciłasia na 56%, a pa ŭsioj Šatłandyi — na 38%. Ahulny ŭzrovień hvałtoŭnaj złačynnaści z 2006 pa 2015 hod źniziŭsia amal na tracinu. Siońnia kraina ŭžo nie ŭvachodzić u lik jeŭrapiejskich lidaraŭ pa kolkaści zabojstvaŭ, a pakazčyki na dušu nasielnictva nižejšyja, čym u Šviecyi, Francyi, Anhlii i Uelsie.

Pośpiech šatłandskaj madeli pryciahnuŭ uvahu inšych krain. Z 2019 hoda padobnyja padraździaleńni pa skaračeńni hvałtu pačali pracavać u dvaccaci palicejskich akruhach Anhlii i Uelsa. Pieršyja acenki taksama śviedčać pra źmianšeńnie kolkaści najbolš ciažkich formaŭ hvałtoŭnych złačynstvaŭ u tych miescach, dzie jany dziejničajuć.

Siońnia SVRU zastajecca častkaj palicyi Šatłandyi i štohod atrymlivaje 1,45 miljona dalaraŭ finansavańnia ad urada krainy. Razam z tym śpiecyjalisty padkreślivajuć, što prablema nie źnikła. Pavodle daśledavańnia 2024 hoda, apošnim časam tempy skaračeńnia ciažkaha hvałtu zapavolilisia.

Da novych vyklikaŭ jany taksama adnosiać upłyŭ sacyjalnych sietak, doŭhaterminovyja nastupstvy pandemii COVID-19 i vysoki ŭzrovień biednaści (praŭda, biednaści pa šatłandskich mierkach — jany našmat vyšejšyja za biełaruskija) — amal kožnaje čaćviortaje dzicia ŭ Šatłandyi raście ŭ biednaj siamji.

Pry hetym źmianiajecca i sam charaktar prablemy. Kali raniej asnoŭnuju ŭvahu nadavali padletkam i maładym ludziam, to ciapier bolšaść abvinavačanych u zabojstvach — ludzi 30—40 hadoŭ. Heta aznačaje, što ŭžo pravieranyja padychody treba dapaŭniać novymi.

U SVRU ličać, što hvałt možna praduchilić, ale dla hetaha nieabchodna i dalej pracavać sa škołami, sacyjalnymi słužbami, dabračynnymi arhanizacyjami i miascovymi supolnaściami.

• 13
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0