Bahdankievič: Nieabchodna zasnavać Sajuz demakratyčnych siłaŭ i vyłučyć ahulnanacyjanalnaha lidara

Spačatku niekalki kanstytucyjnych iścin. U demakratyčnaj krainie adzinaja krynica dziaržaŭnaj ułady — narod. Va ŭmovach demakratyi, jakaja hruntujecca na svabodnaj dziejnaści roznych palityčnych instytutaŭ, idealohij i pohladaŭ, narod abiraje prezydenta, parlament, miascovuju ŭładu. Praz vybary peryjadyčna zabiaśpiečvajecca abnaŭleńnie i źmiena ŭłady.

Ci jość u Biełarusi demakratyja — asnovatvornaja ŭmova zabieśpiačeńnia narodaŭładździa? Ci vykonvajecca ŭ krainie kanstytucyjnaja norma ab niedapuščalnaści manapalizacyi dziaržavaj telebačańnia, radyjo, inšych ŚMI? Niedapuščalnaści cenzury? Ci vykonvajecca kanstytucyjnaja norma, jakaja harantuje palityčnym partyjam prava svabodna raźvivacca i karystacca dziaržaŭnymi ŚMI? Ci zabiaśpiečvajecca na praktycy šerah inšych asnovatvornych kanstytucyjnych normaŭ: ab padziele i ŭzajemnym uraŭnavažvańni zakanadaŭčaj, vykanaŭčaj i sudovaj ułady, ab pravie hramadzian na svabodnaje praviadzieńnie schodaŭ, mitynhaŭ, vuličnych šeściaŭ, demanstracyjaŭ i pikietaŭ? Ci harantujecca ŭładaj vartaja davieru systema padliku hałasoŭ vybarcaŭ?

Na hetyja pytańni luby dobrasumlenny analityk adnaznačna adkaža — u Biełarusi niama demakratyi. A takim čynam, niama ŭmoŭ dla spraviadlivaha farmavańnia orhanaŭ ułady. Heta značyć, što

šlacham vybaraŭ niemahčyma zamianić dziejučy ŭ krainie aŭtarytarna-dyktatarski režym na demakratyčny.

Niemahčyma zabiaśpiečyć viartańnie krainy na šlach kanstytucyjnaj zakonnaści.

Heta nie aznačaje, što šlach da demakratyi ŭ Biełarusi lažyć vyklučna praz revalucyjnyja vystupy narodu suprać režymu, jaki ŭzurpavaŭ uładu, nakštałt tych, jakija adbyvalisia ŭ inšych aŭtarytarna-dyktatarskich krainach: Hruzii, Ukrainie, Kirhizii, Tunisie, Ehipcie. Naš šlach — šlach dyjalohu, pieramovaŭ, kampramisu. U Biełarusi siońnia niama revalucyjnaj sytuacyi.

Žadańnie demakratyčnych pieramienaŭ nie zrabiłasia pieravažnym. Uładnaja prapahandysckaja mašyna dosyć efektyŭnaja.

Sacyjalahičnyja apytańni śviedčać, što ŭ častki biełaruskaha elektaratu zachoŭvajecca iluzija padtrymańnia ŭładaj sacyjalnaj spraviadlivaści. Šmat u čym heta tłumačycca tym, što ŭzrovień biespracoŭja nievysoki, što minimalnyja materyjalnyja patreby nasielnictva zabiaśpiečanyja. U apošnija hady — za košt spaŭzańnia ŭ daŭhavuju jamu, z dapamohaj vializarnych źniešnich pazyk i prodažu dziaržmajomaści. Ekanomika nieefektyŭnaja, kraina žyvie nie pa srodkach, adnak heta zamoŭčvajecca. Zamoŭčvajecca taksama fakt pavieličeńnia adstavańnia krainy ad zachodnich susiedziaŭ, jakija abrali demakratyju i rynak. Naprykład, pavodle pakazčyka siaredniaj zarpłaty my pry roŭnavialikich cenach adstajem ad Polščy, ź jakoj mieli adnolkavyja zychodnyja pazycyi, bolš čym u try razy.

Zrazumieła, fakt adsutnaści ŭ krainie demakratyi i, takim čynam, umoŭ dla praviadzieńnia svabodnych i spraviadlivych vybaraŭ byŭ viadomy zadoŭha da apošniaj prezydenckaj kampanii ź jaje kryvavym zaviaršeńniem. Patrabavańni demakratyčnych siłaŭ ab chacia b minimalnaj demakratyzacyi, u pryvatnaści što da farmavańnia vybarčych kamisij na pluralistyčnaj asnovie, adkrytaha padliku hałasoŭ, rehlamentacyi daterminovaha hałasavańnia, što źmienšyła b padazreńni ŭ falsyfikacyi vynikaŭ hałasavańnia, uładaj pastajanna ihnaravalisia. U hetaj sytuacyi ŭ apazycyi byli dva šlachi: bajkot «vybaraŭ» abo farmalny ŭdzieł u ich dziela infarmacyjnych metaŭ. Demakratyčnaja apazycyja abrała druhi šlach. Jana de-fakta ŭdzielničała nia ŭ «vybarach», a ŭ hramadzka-palityčnaj kampanii, zaklikanaj vykarystoŭvać isnujučyja mahčymaści bolš svabodnych sustreč z narodam dla vykryćcia aŭtarytarna-dyktatarskaha režymu, jaki ŭkaraniŭsia ŭ krainie, dla dezambavańnia peŭnaj častki nasielnictva.

U hetych umovach adsutnaść u apazycyi adzinaha kandydata ŭ prezydenty nie było pieraškodaj dla praviadzieńnia šyrokaj ahitacyjnaj kampanii. Navat naadvarot, dazvoliła bolšaj kolkaści demakrataŭ zajavić pra siabie ŭ 30-chvilinnych vystupach na telebačańni, radyjo, pakazać biełaruskamu narodu, što ŭ krainie jość alternatyŭnyja, prafesijna padrychtavanyja palityki, zdolnyja vieści krainu pa šlachu prahresu. I heta adyhrała svaju rolu.

Siły demakratyi ŭmacavalisia. Da prykładu, pa Miensku, pavodle dadzienych NISEPD, amal 60% vybarcaŭ padtrymali apazycyjnych kandydataŭ.

I heta va ŭmovach, kali Łukašenka vykarystaŭ ničym nie abmiežavanyja resursy dziaržavy i vykanaŭčaj ułady ŭsich uzroŭniaŭ dla zboru podpisaŭ i praviadzieńnia ahitacyjnaj kampanii (pajezdki pa krainie, praviadzieńnie pieradvybarčaha Ŭsiebiełaruskaha schodu z udziełam 2500 delehataŭ, tranślacyja ŭsich svaich ruchaŭ i vystupaŭ, u tym liku z krytykaj i chamskimi zajavami na adras inšych kandydataŭ u prezydenty, pazbaŭlenych mahčymaści publičnaha adkazu na jaho insynuacyi, i h.d.).

Va ŭmovach, kali pradstaŭniki demakratyčnaj supolnaści, palityčnych partyj i hramadzkich arhanizacyj pazbaŭlenyja prava na chacia b časovaje vykarystańnie telebačańnia, radyjo, inšych masavych dziaržaŭnych ŚMI dla abhruntavańnia svaich prapanoŭ i prahram, volnaha abmienu dumkami, dyjalohu i dyskusij. Va ŭmovach, kali niama mahčymaści adkazvać na štodzionnuju prałukašenkaŭskuju prapahandu i abrazy na adras apazycyjnych kandydataŭ u prezydenty, ich prahram i vystupaŭ. Va ŭmovach niadobrasumlennaj kupli hałasoŭ vybarcaŭ šlacham pieradvybarčaha štučnaha pavyšeńnia zarobkaŭ, pensij, dapamoh, viartańnia admienienych raniej ilhot.

Kandydaty ad apazycyi ŭ kantaktach z narodam, u vystupach pa telebačańni i radyjo addavali hałoŭnaju ŭvahu nia stolki tym zachadam, jakija jany raspačali b u vypadku pieramohi na vybarach (takaja pieramoha pry adsutnaści demakratyi apryjory była niemahčymaja!), kolki vykryćciu biezzakońnia, praktyki falsyfikacyi volevyjaŭleńnia narodu, valuntaryzmu va ŭnutranaj i zamiežnaj palitycy, patrabavańniam stvareńnia demakratyčnych umoŭ dla svabodnych vybaraŭ. Naturalna, hetyja vystupy, zychodziačy z uśviedamleńnia niedemakratyčnaści vybaraŭ, kančalisia zaklikam vyjści na mirnuju akcyju pratestu paśla zakryćcia ŭčastkaŭ dla hałasavańnia.

Što tyčycca prahram ekanamičnych pieraŭtvareńniaŭ, to apošnija, zrazumieła, šyroka raspaŭsiudžvalisia. Jany byli ŭ svajoj asnovie adnatypnyja, tyčylisia rynkavych pieraŭtvareńniaŭ, liberalizacyi pry ŭzmacnieńni sacyjalnaj abarony. Na ŭzroŭni prapahandy jany pryncypova nie adroźnivalisia ad prahramy ŭłady. Što da šyrokich masaŭ elektaratu, to jany, jak praviła, nie zahłyblajucca ŭ tearetyčnyja prahramnyja vykładki, a padtrymlivajuć hałoŭnym čynam najbolš raskručanuju i charyzmatyčnuju asobu.

Zakliki da vybarcaŭ sabracca ŭviečary 19 śniežnia na Kastryčnickaj płoščy, kab vykazać publičny pratest suprać niespraviadlivych vybaraŭ, byli całkam abhruntavanyja i metazhodnyja.

Ujaŭlajecca słušnym rašeńnie viadučych lideraŭ apazycyi ab praviadzieńni šeścia na płošču da Domu ŭradu, kab pašyryć kolkaść udzielnikaŭ pratestavaj akcyi, kab vykarystać patencyjał šmattysiačnaha pratestu hramadzian dla vyłučeńnia ŭładam patrabavańniaŭ ab praviadzieńni pieramovaŭ, ab demakratyzacyi hramadzkaha žyćcia, ab stvareńni ŭmovaŭ dla praviadzieńnia sapraŭdy svabodnych novych vybaraŭ. Heta była mirnaja akcyja, jakaja pakazała ŭsiamu śvietu, što biełarusy nie prymajuć dyktatarski režym. Jana nie supravadžałasia nijakimi masavymi biesparadkami: nie było ni pierakulvańnia i padpałaŭ mašyn, ni bićcia škła i raskradańnia kram, ni inšaha vandalizmu. Ahulnaviadoma, što napiaredadni vybaraŭ Łukašenka ŭvioŭ u krainie pavyšanuju systemu biaśpieki, pravioŭ naradu ź ministrami abarony, KDB, milicyi, załučyŭ da padtrymańnia paradku šmatlikija atrady siłavych struktur. Usio heta kaža pra absurdnaść vydumak, što mirnyja biazzbrojnyja hramadzianie zdolnyja byli na zbrojny zachop ułady.

Apazycyjnyja kandydaty — nie biezadkaznyja samahubcy, nie avanturysty.

Bićcio škła ŭ dźviarach Domu ŭradu hrupkaju kala dziesiaci chulihanaŭ-pravakataraŭ — vynik złačynnaha paturańnia ŭłady.

Adnak ułady arhanizavali šyrokamaštabnuju pravakacyju. Pad absurdnym lozunham zdušeńnia masavych biesparadkaŭ siłavyja struktury ažyćciavili hetyja samyja «biesparadki» — masavaje źbićcio mirnych hramadzian, aryšt bolš jak 700 čałaviek, u tym liku 7 z 9 kandydataŭ u prezydenty, kiraŭnikoŭ AHP A. Labiedźki, A. Paŭłava. A. Korbana, Ju. Istomina, učynili psychalahičny presinh na Ja. Ramančuka (jaki nia vytrymaŭ vyprabavańnia). Pryčym šmat kaho źbili i aryštavali pa-za płoščaj, u nastupnyja dni. U praciah represij byli praviedzienyja pieratrusy ŭ ofisach palityčnych partyj, pravaabarončych arhanizacyjaŭ, ŚMI — z adabrańniem kamputarnaj techniki i srodkaŭ zachoŭvańnia infarmacyi. Ułada imkniecca siłavym šlacham likvidavać apazycyju, zdušyć inšadumstva, zapałochać ludziej. Prykładna 40 hramadzianam vystaŭleny kryminalnyja abvinavačańni ŭ nadumanych masavych biesparadkach, za što hrozić pakarańnie — da 15 hadoŭ turmy.

Antynarodny režym Łukašenki pakazaŭ svaju sapraŭdnuju sutnaść. Jon znachodzicca ŭ hłybokaj izalacyi. Cyvilizavany śviet vyjaviŭ šyrokuju salidarnaść ź biełaruskim narodam, nie pryznaŭ lehitymnymi prezydenckija vybary, patrabuje vyzvaleńnia palitźniavolenych i spynieńnia sfabrykavanych z palityčnych matyvaŭ kryminalnych spraŭ, stvareńnia ŭmovaŭ dla sapraŭdy svabodnych i spraviadlivych vybaraŭ i praviadzieńnia takich vybaraŭ.

Samy karotki šlach da adnaŭleńnia demakratyi i kanstytucyjnaj zakonnaści ŭ krainie lažyć praz arhanizacyjnaje adzinstva ŭsich apazycyjnych demakratyčnych siłaŭ,

niezaležna ad idealahičnych, palityčnych i ekanamičnych adroźnieńniaŭ i pieravah, praz kancentracyju dziela hetaj mety ŭsich resursaŭ. Meta ŭva ŭsich nas ahulnaja — demakratyja. Prahrama taksama ahulnaja — zabieśpiačeńnie normaŭ i svabodaŭ, zapisanych u Kanstytucyi. Pieršaradnaja zadača — udaskanaleńnie Vybarčaha kodeksu, demanapalizacyja teleefiru, stvareńnie ŭmovaŭ dla svabodnaha abrańnia narodam orhanaŭ ułady.

Apazycyja pavinna zadoŭha da vybaraŭ mieć uzhodnienuju «darožnuju kartu» i detalova raspracavany plan dziejańniaŭ, znakavaha lidera.

Na žal, takoj karty, takoha planu nie było ŭ demakratyčnych sił u apošnija hady. Navat nie było ahulnaha scenaru praviadzieńnia «Płoščy». Heta asnoŭnaja pamyłka.

Na žal, i siońnia asobnyja lidery, asabliva z maładoha pakaleńnia palitykaŭ, chvarejuć na zavyšanuju hanarystaść, bačać u inšych, a nie ŭ siabie, lubimych, pamyłki, a sami byccam by zaŭsiody dziejničajuć aptymalna, zaŭsiody kažuć «praŭdu», vałodajuć iścinaj u apošniaj instancyi. U toj ža čas jany raskołvajuć apazycyju, vystupajuć suprać kaalicyi. Navat na kaardynacyju dziejańniaŭ zhodnyja tolki na peryjad da vyzvaleńnia palitviaźniaŭ. Svaje asabistyja ambicyi i zavyšanuju hanarlivaść jany hatovyja pastavić vyšej za ahulnanacyjanalnyja intaresy, nia zhodnyja pastupicca imi ŭ imia adzinstva i adnaŭleńnia demakratyi.

Heta hłyboka pamyłkovaja pazycyja. Jana pavinna być pieraadolenaja.

Niahledziačy na asobnyja antykaalicyjnyja vykazvańni, u demakratyčnych kołach akreśliłasia jaŭnaja tendencyja da zhurtavańnia ŭsich apazycyjnych demakratyčnych sił. Chvala salidarnaści sa źbitymi i niavinna aryštavanymi załučaje ŭ baraćbu za ich svabodu, za adnaŭleńnie pravoŭ i svabod, zamacavanych u Kanstytucyi, usio novych i novych hramadzian. Stvorany i pracuje šerah hramadzianskich inicyjatyvaŭ i arhkamitetaŭ u padtrymku represavanych. Pieravažnaja bolšaść palityčnych partyj i hramadzka-palityčnych abjadnańniaŭ adsunuli ŭbok svaje pryvatnyja idejnyja i inšyja padychody i roznahałośsi, uzhadniajuć i nakiroŭvajuć suśvietnaj supolnaści ahulnyja acenki palityčnaj sytuacyi i zvaroty z prośbaj ab salidarnaści ź biełaruskim narodam i spryjańni ŭ vyzvaleńni palityčnych źniavolenych. Tym bolš što jakich-kolečy fundamentalnych mižpartyjnych supiarečnaściaŭ nie isnuje, akramia zavyšanych persanalnych ambicyj.

Na maju dumku, nieabchodna nieadkładna zasnavać ahulnanacyjanalny Sajuz demakratyčnych siłaŭ, svoječasova vyłučyć na rolu ahulnanacyjanalnaha lidera demakratyčnaha palityka, jaki siabie adpaviedna zarekamendavaŭ, abrać ahulnanacyjanalny Prezydyjum, Palityčnuju radu. Miarkuju, stvareńnie Nacyjanalnaj kaardynacyjnaj Rady demakratyčnaj apazycyi — heta paŭmiera, jano nie vyrašaje prablemy. U asnovie funkcyjanavańnia Sajuzu lažała b abarona ahulnapryznanych kaštoŭnaściaŭ, takich, jak suverenitet i niezaležnaść Biełarusi, demakratyja, raniej uzhodnienyja ŭ demakratyčnych kołach prajekty «Małaja Kanstytucyja», «Ekanamičnaja Kanstytucyja», «Sacyjalnaja chartyja». Sajuz demakratyčnych siłaŭ jak kalektyŭnaje hramadzkaje abjadnańnie, akramia vyzvaleńnia palitviaźniaŭ, zmahaŭsia b za stvareńnie dla palityčnych partyj, hramadzkich abjadnańniaŭ i hramadzian narmalnych umovaŭ dziejnaści, u tym liku zakanadaŭčaha vyznačeńnia paradku karystańnia dziaržaŭnymi ŚMI i pierš za ŭsio telebačańniem, jak heta praduhledžana artykułam 5 Kanstytucyi. Za biezumoŭnaje zachavańnie kanstytucyjnych pałažeńniaŭ, jakija harantujuć pravy i svabody hramadzian, u tym liku prava na svabodu abjadnańniaŭ, na praviadzieńnie schodaŭ, mitynhaŭ, demanstracyjaŭ. Za zaćviardžeńnie takoha Vybarčaha kodeksu, jaki b harantavaŭ prazrystaść vybarčaha pracesu.

Sajuz u perspektyvie jak unutry krainy, tak i na mižnarodnaj arenie moh by pretendavać na status lehitymnaha pradstaŭnika biełaruskaha narodu abo prynamsi toj jaho častki, jakaja vyznaje pryncypy demakratyi i svabody.

Nijakimi represijami nielha spynić imknieńnie biełaruskaha narodu da demakratyi. Hetamu budzie spryjać i majučaje adbycca paharšeńnie ŭzroŭniu žyćcia nasielnictva z-za biazdarnaha kiravańnia ekanomikaj, padzieńnia krainy ŭ daŭhavuju jamu. Pierakanany — čas dyktatarskaha režymu ŭ Biełarusi minajecca.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0