Chto viernie našaje zołata?
U svoj čas, kali ja byŭ deputatam Viarchoŭnaha Savietu CHII sklikańnia, ja zacikaviŭsia losam tych kaštoŭnaściaŭ z zołata i srebra dy inšych kaštoŭnych metałaŭ, jakija z terytoryi BSSR vyvozilisia ŭ Maskvu. Spačatku ja zrabiŭ aficyjny zapyt u Dziaržaŭnaje schovišča kaštoŭnaściaŭ (Dziaržschoŭ SSSR) pry Ministerstvie Finansaŭ SSSR i atrymaŭ adtul 9 červienia 1991 hodu aficyjny adkaz pra znachodžańnie tam dvuch unikalnych skarbaŭ, znojdzienych na terytoryi Biełarusi.
Samy znakamity ź ich — heta Białynicki skarb, znojdzieny ŭ 1977 hodzie, jaki składaŭsia z 225 załatych manet roznych eŭrapiejskich krain ChVI—ChVII st. Druhi skarb naličvaŭ ažno 630 załatych (carskich) manet siaredziny ChV st., jaki byŭ znojdzieny ŭ Hłybokim na Viciebščynie ŭ 1987 hodzie.
U adpaviednaści ź mižnarodnymi zakonami ab restytucyi kaštoŭnaściaŭ my majem poŭnaje prava patrabavać ad Rasiei viartańnia hetych skarbaŭ, asabliva Białynickaha.
Krychu paźniej, 29 kastryčnika 1991 h., ja atrymaŭ ź Ministerstva ŭnutranych spravaŭ Biełarusi padrabiazny śpis skarbaŭ manet i juvelirnych vyrabaŭ, jakija MUS z 1964 pa 1991 h. nakiroŭvaŭ u «Hochran SSSR». Za hetyja časy biełaruskija kaštoŭnaści vyvozilisia ŭ Maskvu 36 razoŭ, pryčym kolkaść vyviezienych znachodak skłała 2088,5 adzinak. Cikava, što ŭ hetym śpisie niama skarbaŭ ź Białyničaŭ i Hłybokaha. Značyć, vyvozili našaje zołata ŭ Rasieju nia tolki pradstaŭniki MUS BSSR, ale i inšyja ministerstvy i viedamstvy.
Vialikuju cikavaść dla numizmataŭ budzie mieć i daviedka pra košt vyviezienych u Maskvu znachodak, jaki skłaŭ ahułam 337 071 tahačasnych savieckich rubloŭ.
Paśla maich zvarotaŭ Saŭmin Biełarusi pryniaŭ 16 vieraśnia 1991 hodu rašeńnie ab pieradačy najbolš kaštoŭnych znachodak na zachavańnie ŭ nacyjanalny Bank Biełarusi. Apošnija 29 załatych manet pajechali ŭ Maskvu 18 lutaha 1991 hodu.
Takim čynam, vyvaz našych kaštoŭnaściaŭ u «bratniuju» Rasieju spyniŭsia, adnak ja nievypadkova pišu hetyja radki 2 krasavika 2000 hodu. Dzie harantyja, što rabavańnie našych skarbaŭ paśla čarhovaj «intehracyi» nie paŭtorycca? I kali da ŭłady ŭ Biełarusi pryjduć tyja palityki, jakija pačnuć viartać na Radzimu našyja histaryčnyja i kulturnyja kaštoŭnaści?
Mahčyma, što im spatrebicca hetaja publikacyja.
Aleh Trusaŭ,
kandydat histaryčnych navuk
Respublika Biełaruś
Ministerstva Finansaŭ
28.04.92 №01-10/70
Viarchoŭny Saviet
Respubliki Biełaruś
Narodnamu deputatu
t.Trusavu A.A.
Ministerstva finansaŭ razhledzieła zaŭvahi i prapanovy narodnaha deputata Respubliki Biełaruś Trusava A.A. (Mirašničenkaŭskaja vybarčaja akruha №33 h.Miensk) i paviedamlaje, što i raniej na zapyt kamisii Viarchoŭnaha Savietu pa adukacyi i zachavańni histaryčnaj spadčyny ŭnosilisia prapanovy ŭ Dziaržekanomplan (list №12-6/642 ad 20.12.91 h.).
Paradak pastupleńnia, uliku skarbaŭ vyznačany instrukcyjaj Ministerstva finansaŭ ad 11 sakavika 1996 hodu №05-6/439 «Ab paradku vyjaŭleńnia i ŭliku biezhaspadarčaj majomaści». Instrukcyja vydadziena ŭ adpaviednaści z Hramadzianskim kodeksam Biełaruskaj SSR, zaćvierdžanym Viarchoŭnym Savietam BSSR 11 červienia 1964 hodu.
U adpaviednaści z patrabavańniami instrukcyi pradmiety skarbaŭ, jakija majuć histaryčnuju, navukovuju, mastackuju, muzejnuju ci inšuju kulturnuju kaštoŭnaść, pa zaklučeńni specyjalnaj kamisii pieradajucca ŭ muzejnyja ŭstanovy Respubliki.
Značnaja častka skarbaŭ zachoŭvajecca ŭ Biełdziaržmuzei i Mahiloŭskim krajaznaŭčym muzei, a taksama i ŭ inšych muzejach respubliki.
Pry nieabchodnaści padrabiaznuju infarmacyju možna zapytać u Minkultury Respubliki.
U inšych vypadkach pradmiety, jakija majuć składnikami kaštoŭnyja metały, pieradajucca na zachavańnie ŭstanovam Nacyjanalnaha banku zhodna z časovym paradkam, ustalavanym rašeńniem Rady Ministraŭ Respubliki Biełaruś ad 16 vieraśnia 1991 hodu №03/307-768.
Pavodle źviestak Ministerstva ŭnutranych spravaŭ respubliki ŭ 1990 hodzie skarby ŭ Dziaržschoŭ nie zdavalisia, u 1991 hodzie (18 lutaha) adbyłasia adna adpraŭka kolkaściu 29 adzinak załatych manet vahoj 124,2 hramy.
Uličvajučy niaznačnaje ich pastupleńnie, ustalavany paradak dazvalaje zabiaśpiečvać zachavanaść skarbaŭ.
Stvareńnie ŭłasnaha Dziaržschovu ŭ perspektyvie nia vyklučanaje, i takoje pytańnie prapracoŭvajecca ŭ kompleksie z rašeńniem pytańnia ab pastaŭkach, spažyvańni kaštoŭnych metałaŭ, viartańni adkidaŭ, ich pierapracoŭcy. Na heta patrabujucca značnyja vydatki, źviazanyja z prajektavańniem, budaŭnictvam specyjalnaha schovišča, abstalavanaha adpaviednaj aparaturaj, achovaj abjektu, režymnymi patrabavańniami da pracy z kaštoŭnaściami.
Namieśnik ministra N.F.Rumas
Ministerstva finansaŭ SSSR
Dziaržaŭnaje schovišča kaštoŭnaściaŭ SSSR
Viarchoŭny Saviet BSSR
Kamisija pa adukacyi, kultury i zachavańni histaryčnaj spadčyny
Nam. staršyni Kamisii
t.Trusavu A.A.
Z 1961 h. pa siońnia ŭ Dziaržschoŭ SSSR ad Biełaruskaj SSR pastupili nastupnyja skarby:
1. U 1977 hodzie pastupiŭ skarb, adniesieny da šerahu ŭnikalnych. Skarb byŭ znojdzieny kala vioski Karytnica Białynickaha rajonu Mahiloŭskaj vobłaści. Składajecca z 225 załatych manet eŭrapiejskich dziaržavaŭ, ChVI—ChVII stahodździaŭ.
2. U 1987 hodzie pastupiŭ skarb ź Viciebskaj vobłaści, h.Hłybokaje. Skarb składaŭsia z załatych manetaŭ darevalucyjnaha (rasiejskaha) bićcia kolkaściu 630 adz., ź ich 602 adz. vartaściu 5 rub., u tym liku 598 adz. 1896, 1906, 1911 hh. vypusku, 900 proby, 2 adz. 1948 i 1851 hh., 900 proby, i 2 adz. adniesieny da šerahu numizmatyčnych, 916 proby; 28 adz. vartaściu 19 rub., 900 proby.
Archiŭnych źviestak da 1961 hodu Dziaržschoŭ SSSR nia maje.
U pracesie raspracoŭki (ekspertyzy, acenki) skarby, aproč unikalnych, abahulvajucca.
Dostup u Dziaržschoŭ SSSR dla vyvučeńnia manetaŭ stroha abmiežavany i moža ažyćciaŭlacca pa specyjalnym dazvole kiraŭnictva Minfinu SSSR dla kožnaha asobnaha vypadku.
Kiraŭnik Dziaržschovu SSSR
A.N.Kazłoŭ
BSSR
Ministerstva ŭnutranych spravaŭ
Namieśniku staršyni kamisii pa adukacyi, kultury i zachavańni histaryčnaj spadčyny Viarchoŭnaha Savietu Respubliki Biełaruś
tavaryšu Trusavu A.A.
29 kastryčnika 1991 h. №3/225
Nakiroŭvajem źviestki ab pieradadzienych u Dziaržschoŭ SSSR skarbach manet i juvelirnych vyrabaŭ z terytoryi Respubliki Biełaruś za peryjad z 29.09.1964 h. pa ciapierašni čas.
Dadatak: na 3-ch arkušach.
Namieśnik ministra B.I.Matusievič
Kamientary