Siarhiej Šupa. Lozunhi Słuččyny

 Siarhiej Šupa

Lozunhi Słuččyny

Kožnaja vajna, paŭstańnie, bunt i padobnyja sacyjalnyja zabureńni zvyčajna asacyjujucca z karotkimi jomistymi lozunhami, jakija tłumačać ichny źmiest, sutnaść, matyvy. “Za našu i vašu svabodu” - i ŭsim usio jasna. “Za Rodzinu, za Stalina” - taksama. “Drang nach Osten”, “Advajujem ad bandytaŭ terytaryjalnuju cełasnaść Rasiei”, “Patria o muerte” - usio heta hučyć, jak udałyja zahałoŭki histaryčnych ramanaŭ. Časam jany naradžalisia ŭ połymi samych padziejaŭ, pisalisia na štandarach i viali ich udzielnikaŭ napierad, u boj, na śmierć. A časam, prydumanyja paźniejšymi ideolahami, jany mieli mała ahulnaha z realnym źmiestam padziejaŭ i mahli b padacca ŭdzielnikam niedarečnymi ci kryvadušnymi.

U hetym sensie Słuckaje Paŭstańnie da siońnia zastajecca nibyta j biezymiennym. Paŭnacennaj biełaruskaj dziaržavy ź biełaruskim aparatam prapahandy ŭ XX st. tak i nia ŭźnikła, tamu Słuckaje Paŭstańnie nikoli nie było abjektam aficyjoznych prapahandysckich raspracovak, u vyniku jakich praz školnyja padručniki, ramany, vieršy, kinafilmy, teatralnyja spektakli, teleseryjały ŭ śviedamaści hramadztva ŭtvarylisia b prostyja i hładkija štampy - navat nia budziem hadać, jak by jany hučali.

Što ž uźniała słučakoŭ na hetki amal biezrazvažna-bieznadziejny čyn? Biełaruś užo siomy hod - daŭžej, napeŭna, za inšyja krainy Eŭropy - žyła ŭ stanie vajny, pryčym sama Słuččyna treci hod pieražyvała niaspynnuju źmienu akupantaŭ. Uletku 1920-ha pryjšli balšaviki - nie pustyja havaruny 17-ha, a kankretnyja, prablemnyja - z charčraźviorstkaj, hvałtam i rasstrełami na miescy ŭsich, chto stajaŭ upopierak ichnaj darohi. Biaz małaha ŭsia Biełaruś paŭstała, napoŭniłasia, jak tady kazali, “zialonymi”. Słuččyna ŭ tym časie paśpieła pieražyć mahutny kulturny ŭzdym - Słucki Biełaruski Nacyjanalny Kamitet byŭ ci nie najaktyŭniejšy ŭ Mienskaj huberni: nastaŭnickija kursy, škołki pa vioskach, teatralnyja spektakli.

I voś nadyjšoŭ davoli niečakany momant, kali raptam sa Słuččyny syjšli i rasiejcy, i palaki - kraj upieršyniu za doŭhija hady apynuŭsia ŭ palityčnym vakuŭmie. Zaniać hetaje pustoje miesca, pakul nie pryjšoŭ chto inšy, i stacca haspadarom svajoj doli tut i ciapier - voś, mahčyma, toj prosty lozunh momantu. Svoj ład u svajoj chacie, kavałak ziamli, siaki-taki dastatak dla siamji, dabrabyt i biaśpieka blizkich - jakija bolšyja pryjarytety mahli być u tahačasnaha biełaruskaha sielanina? Na heta vielmi darečna nakłałasia prapahanda biełaruskich eseraŭ ź lozunhami ziamli j voli, ź jakimi jany jakraz i asacyjavali Niezaležnuju Biełaruś.

I jany pajšli, i ŭziali tuju ŭładu i trymali jaje, pakul nie pryjšoŭ niechta, kab znoŭ jaje zabrać. I niavažna, chto heta byŭ. Pryjšli, kab vyhnać ciabie z tvajoj chaty. Tut jość za što vajavać.

Dyk jakija formuły, jakija lozunhi naradžała Słuččyna 80-hadovaj daŭniny? Damo słova archiŭnym dakumentam i publikacyjam.

LOZUNHI ABUDŽEŃNIA:

• Paŭstaŭ narod - raźbivaje kajdany niavoli;

• Narod padniaŭsia suprać svaich pryhniatalnikaŭ, kab baranić svaje čałaviečyja pravy;

• Sprava paŭstancaŭ nia zhinie, bo jana - heta abudžany narod.

LOZUNHI PRAŬDY:

• Nia ŭ sile Boh, a ŭ praŭdzie;

• Naša sprava - sprava praŭdzivaja;

• Praŭda zaŭsiody zakrasuje.

LOZUNHI BAĆKAŬŠČYNY:

• Paŭstancy ćviorda stajać za niezaležnaść i svabodu rodnaje Biełarusi;

• Za Niezaležnuju Demakratyčnuju Biełaruś;

Siudy naležyć i lozunh na ściahoch pieršaha j druhoha pałkoŭ:

• «Tym, chto pieršyja paŭstali dy pajšli pamirać, kab žyła Baćkaŭščyna». (Hetaja formuła vykonvaje rolu aficyjnaj u emihracyi. Mahčyma, jana, pry najaŭnaści sapraŭdnaha biełaruskaha ahitprapu, mahła b stacca aficyjnym kliše.)

Adnak absalutna pieravažajuć u słuckich nastrojach LOZUNHI SVAJHO ŁADU, ZIAMLI I DOLI:

• Zmahacca za svoj kut, za svaju chatu, za dabrabyt i svoj ułasny žyćciovy paradak na biełaruskaj ziamli;

• My nia chočam być ničyimi najmitami;

• Hodzi apieki! My sami zbudujem sabie novaje žyćcio!

• Ni polskich panoŭ, ni maskoŭskich kamunistaŭ!

• Narod užo daros da svajho niezaležnaha dziaržaŭnaha žyćcia;

• Balšaviki iduć rabavać čužuju ziamlu, a my - baranić svaju.

Ad biazładnaha natoŭpu, jakomu chaciełasia tolki “ludźmi zvacca”, da haspadaroŭ svajoj ziamli i doli prajšło krychu bolš za dziesiać hadoŭ. Adnak, na dziva, lozunhi Słuckaha paŭstańnia žyvuć jašče j dahetul, nijak nia mohučy dačakacca svajoj realizacyi.