Dzie Korban?
Juraś Korban źnik 19 studzienia. Paśla hetaha jon kolki razoŭ telefanavaŭ z svajho sotavaha maci j siabram, abiacajučy chutka źjavicca. Razmovy zazvyčaj doŭžylisia mienš za chvilinu. Maci Jury patłumačyŭ pryčynu svajho niečakanaha źniknieńnia tym, što sustreŭ “adnaho čałavieka” i musiŭ pajechać ź im. Hołas Korbana ŭ časie telefonnych razmovaŭ byŭ nie zusim naturalny. Maci kaža, što jon hučaŭ tak, niby ŭ Jurasia ci to byŭ pierabity nos, ci to jamu niechta ściskaŭ horła. U časie apošniaj havorki jon paprasiŭ maci padrychtavać vialikuju sumu hrošaj (20 tys. dalaraŭ) — i telefanavańni na hetym pierapynilisia. Źniknieńnie adkaznaha sakratara viciebskaha moładzievaha centru “Kontur” Jurasia Korbana pa-raniejšamu zastajecca vialikaj zahadkaj. Niekatoryja z raniej abnarodavanych presaj faktaŭ vyjavilisia niepraŭdzivymi. Śledztva dakładna vyznačyła, što jon nie telefanavaŭ maci j siabram ani ź Bieraścia, ani z Varšavy — tolki z Połacku, Navapołacku i Miensku (z rajonaŭ Sierabranki j Čyžoŭki). Siabry j baćki taksama admaŭlajuć najaŭnaść u Korbana asabistaj achovy: padčas vybarčaje kampanii jaho achoŭvali maładafrontaŭcy. Śledčy Alaksandar Charytanovič, jaki zajmajecca spravaj Korbana, nijakich kamentaroŭ nia daŭ: usia infarmacyja źjaŭlajecca tajamnicaj śledztva. U prakuratury ž kažuć, što 13 krasavika, kali dahetul nia vyjaviacca novyja fakty, sprava budzie spynienaja — da ich źjaŭleńnia. My pasprabavali pravieści svajo raśśledavańnie: sustrelisia z baćkami Jurasia Korbana, jahonymi siabrami j paplečnikami, ź jahonymi viciebskimi znajomcami. Ź ichnych raspoviedaŭ vyrazna vymaloŭvajucca try versii.
Versija 1: kryminalny “najezd”
Čutkam pra kryminalnaje źniknieńnie Jurasia spryjaŭ… jon sam. Korban nieadnarazova raskazvaŭ, jak udała adbiŭsia byŭ ad rekietu, što “najaždžaŭ”, patrabujučy hrošaj. Adnak Viktar Šlachcin, kiraŭnik viciebskaha “Maładoha frontu”, kaža, što Juraś lubiŭ pachvalicca, tamu viery hetym słovam davać nia varta. Siabry Korbana ničoha nia čuli pra takija vypadki, a maci rašuča admaŭlaje hety fakt...
U papiaredniaj publikacyi ŭ “NN” (№7 ad 15 lutaha) havaryłasia pra biznes, jaki nibyta mieŭ Korban. Nina Korban, maci Jurasia, taki fakt taksama admaŭlaje. Staršynia aršanskaha centru padtrymki hramadzianskich inicyjatyvaŭ “Kryvič” Aleś Šutaŭ, siabar Korbana, zaznačaje: “Biznesu sapraŭdnaha ŭ Jurasia nie było — była tolki ideja”. Viktar Šlachcin udakładniŭ, što Korban mieŭ namier adčynić muzyčnuju kramu. Ale ci byŭ u frontaŭca niejki pačatkovy kapitał? Barys Chamajda kaža, što byŭ: “Kali aktyvizavalisia havorki pra pryvatyzacyju, Korban pryjšoŭ da mianie i kaža: chutčej by ŭžo taja pryvatyzacyja pajšła. Ja jamu ŭ adkaz: chłopča, taja pryvatyzacyja adbudziecca bieź ciabie, biełaruskija hrošy tudy nia puściać… Nu zhadziciesia, kali b nie było hrošaj, navošta było b tak prahna čakać pačatku pryvatyzacyi?” Uładzimier Pleščanka, staršynia Viciebskaj haradzkoj rady KCHP BNF, taksama kaža, što hrošy ŭ Jurasia vialisia: “Korban siadzieŭ na hrašach, ale hrošy jaho i sapsavali. Jahonyja ž chłopcy časta narakali, što Korban, maŭlaŭ, kupiŭ sabie mašynu”. Blizki da “Konturu” siabar BSDP (NH) Vasil Ihnacienka adkryta kaža, što Korban rana “zažyravaŭ”, zajeŭsia…
Ci nia z hrantaŭ, atrymanych na vykanańnie raznastajnych prajektaŭ, byli ŭ Korbana tyja srodki? Aleś Šutaŭ peŭny, što “ŭciečki” hrantavych hrošaj u “Kontury” nie adbyvałasia. Ale Viktar Šlachcin zaznačaje, što paśla źniknieńnia kiraŭnika centar zajmieŭ značnyja prablemy — u tym liku j finansavyja: “Korban byŭ vielmi ambitnaj asobaj. I jon šmat infarmacyi trymaŭ pry sabie, nie puskajučy da jaje inšych. Paśla jahonaha źniknieńnia my mieli prablemy z spravazdačnaściu, bo navat nia viedali, pierad kim i za što my pavinny adkazvać”. A vykanaŭčy dyrektar “Konturu” Kastuś Smolikaŭ kaža, što najbolšaja prablema — navat nie błytanina z dakumentami, a niemahčymaść dostupu da kamputara arhanizacyi: abstalavańnie zachoŭvajecca na kvatery Korbana, a jahonaja maci admaŭlajecca addavać techniku da źjaŭleńnia syna.
Zrešty, słovy Korbana pra ŭłasny biznes mahli być čarhovaj “burbałkaj”, jakaja tak i nie znajšła b realnaha ŭvasableńnia. Ale ahučanyja plany dy jašče ŭ spałučeńni z čutkami pra vialikija hrošy, jakija kruciacca ŭ trecim sektary, mahli vyklikać uvahu kryminalnych kołaŭ da viciebskaha frontaŭca. Uładzimier Pleščanka zhadvaje, što da jaho padčas vybarčaje kampanii 2001 h. padychodziŭ niejki padazrony čałaviek: “Jon nazvaŭsia Viktaram, skazaŭ, što baksior, što adsiedzieŭ za nienaŭmysnaje naniasieńnie ciažkich cialesnych paškodžańniaŭ. A ciapier, maŭlaŭ, choča zajmacca z maładymi, treneravać ich. Ja jamu skazaŭ: idzi da Korbana, u jaho jość ludzi j hrošy. Potym ja praanalizavaŭ razmovu z tym čałaviekam, i niejkim jon mnie padaŭsia padazronym: duža dobra viedaje zbroju, raźbirajecca ŭ technicy. Paśla ja bačyŭ jaho ŭ kancy Maskoŭskaha praspektu, dzie ŭ Viciebsku žyvuć kryminalniki. Ale tamtejšyja kryminalniki hetaha čałavieka nia viedajuć. Značyć, jon specyjalna pakazaŭsia mnie tam. Chto jon — ja tak i nia viedaju”.
Versija 2: akcyja zapałochvańnia
Korbanam moh aktyŭna cikavicca nia tolki kryminalny śviet, ale i specsłužby. “Heta vielmi padobna da pracy specsłužbaŭ, — zaznačaje Ŭładzimier Pleščanka. — Dla kryminalnikaŭ takaja praca vyhladaje zanadta vytančana: dać čałavieku niekalki razoŭ zatelefanavać! Jany b dali zatelefanavać tolki raz i zapatrabavali b hrošy.” Toje, što vypadak Korbana nie vyhladaje na klasyčnaje vykradańnie dziela vykupu, adznačaje j Aleś Šutaŭ, i baćki Jurasia Korbana. “Kryminalnikam było b niavyhadna trymać u siabie Juru, — kaža Nina Korban. — Jany b daŭno vypuścili jaho i nakłali b niejkuju daninu”. Baćkoŭ vielmi naściarožvaje toj fakt, što kvateru Jurasia Korbana, u jakoj była syhnalizacyja, samavolna ŭskryła słužba “Achova”. Pavodle kantraktu, paśla syhnału tryvohi pradstaŭniki słužby musiać paviedamić haspadaram i čakać ichnaha pryjezdu. Nasupierak hetamu, słužba “Achova” adčyniła kvateru samačynna: “Ja nia viedaju, jakija ŭ Jury mahli być dakumenty”.
Ci byŭ viciebski frontaviec asobaj takoha ŭzroŭniu, kab im surjozna zanialisia jakija-niebudź “eskadrony śmierci”? Alesiu Šutavu hetaja versija padajecca biespadstaŭnaj: “Heta asoba nie taho maštabu”. Pahadžajecca ź im i Vasil Ihnacienka: “Ciažka pavieryć, što jaho źniščyli ŭłady. I ciažka pavieryć, što jaho zabili”. Siabry Korbana Viktar Šlachcin i Kastuś Smolikaŭ taksama peŭnyja, što analohii sa źniknieńniami viadomych apanentaŭ režymu tut niedarečnyja: viciebskaja apazycyja — nia toj uzrovień, na jaki ŭździejničajuć takimi metadami.
Aproč baćkoŭ, “palityčnuju” versiju źniknieńnia padtrymlivaje Ŭładzimier Pleščanka: “Mahli vybrać specyjalna asobu, nia duža viadomuju ŭ krainie, asobu siaredniaha planu. Da taho ž asobu, zapeckanuju finansavymi machinacyjami. Vybrać, kab pakazać, što i siarednich dziejačoŭ čakaje toje samaje, što i viadomych. Heta moža być akcyja zapałochvańnia”.
Vahi “palityčnamu” śledu nadaje j toje, što za Korbanam sačyli padčas pieradvybarnaje kampanii. Siabroŭka Korbana Volha Staraścina kaža, što časam chadzili navat ludzi ŭ formie. Viktar Šlachcin takich źviestak nie paćviardžaje, ale kaža, što Korban paśla vykliku ŭ Kamitet finansavych raśśledavańniaŭ byŭ ździŭleny najaŭnaściu ŭ KFR mnostva jahonych fatazdymkaŭ, zroblenych na vulicy, kali sam Juraś pra heta navat nie padazravaŭ. Aleś Šutaŭ zhadvaje, što padčas vybarčaje kampanii ŭ budynku nasuprać ofisu “Konturu” była ŭstalavanaja niejkaja aparatura: “Nie skažu, što dla sačeńnia ci padsłuchoŭvańnia, — nia viedaju. Ale aparatura nadta padazronaja”...
Źniknieńnie Jurasia Korbana naniesła mahutny ŭdar pa viciebskich moładzievych arhanizacyjach: spyniŭsia vychad hazety “Viciebskaja trybuna” (jejny nakład siahaŭ da 3000 asobnikaŭ), faktyčna adsutničaje kaardynacyjny centar moładzievych supołak, rolu jakoha vykonvaŭ “Kontur” na čale z Korbanam.
Maci zaniepakojenaja tym, što ŭłady vałavodziać z pošukami Jurasia. Mahčyma, pryčyna nia tolki ŭ palityčnym padtekście spravy, ale i ŭ tym, što jaje samu ledź nie padazravali ŭ suŭdziele: kazali, što jana niedzie chavaje syna.
Versija 3: ucioki
Treciuju versiju adprečvajuć i baćki Korbana, i jahonyja siabry. “Navošta jamu heta było patrebna?” — pytajucca jany. Ci byli ŭ Jurasia Korbana pryčyny dla ŭciokaŭ?
Kamitet finansavych raśśledavańniaŭ sapraŭdy vioŭ spravu suprać Korbana, ale pa maksymumie jamu pahražaŭ štraf u 20 bazavych adzinak (200 tys.) Suma nie nastolki značnaja, kab z-za hetaha niedzie chavacca. Aleś Šutaŭ, admaŭlajučy varyjant uciokaŭ pa finansavych matyvach, zaznačyŭ, što “Kontur” jakraz mieŭ šancy atrymać vialiki hrant, vykanaŭcam jakoha byŭ aformleny Korban. A ciapier atrymańnie hrantu — pad vialikim pytańniem.
Versiju ŭciokaŭ abviarhaje i toj fakt, što ŭ Korbana byli bliskučyja palityčnyja perspektyvy. U Viciebsku, dzie aktyvistaŭ demakratyčnych arhanizacyj, pa słovach Kastusia Smolikava, usich razam niedzie 800—1000 čałaviek, fihura Korbana była vielmi zaŭvažnaj. Jon užo sioleta źbiraŭsia pretendavać na pasadu kiraŭnika abłasnoj arhanizacyi BNF “Adradžeńnie”.
Adnak jość fakty, jakija śviedčać na karyść takoj versii. Viktar Šlachcin kaža, što jašče pry kancy 2001 h. Juraś Korban prapanoŭvaŭ jamu pierajaždžać u Belhiju (adnu z 12 krainaŭ, što dajuć uciekačam ź Biełarusi status palityčnych): maŭlaŭ, pierabiarešsia sam, padrychtuješ miesca, a tam i ja pryjedu.
Peŭny čas była ŭ siabroŭ dumka pra adjezd Korbana za miažu. Jakraz 19—20 studzienia za miažu vyjechała vialikaja hrupa viciebskich palitemihrantaŭ (darečy, dakumenty, jakija śviedčyli, što hetych ludziej ułady pieraśledujuć pa palityčnych matyvach, padpisvaŭ sam Korban). Maci, jak śviedčyć Viktar Šlachcin, sprabavała šukać Jurasia pamiž ich…
Sama Nina Korban ciapier peŭnaja, što jejny syn za miažu nie źjaždžaŭ. Jana zaznačaje, što jahonaje źniknieńnie było vielmi raptoŭnym: jon nia ŭziaŭ z saboj navat zubnoj ščotki. “Dyj hrošaj u jaho nie było, maksymum tysiač 20—30 biełaruskimi rublami j dalaraŭ 10—20. Chiba tak za miažu źbirajucca? Tym bolej, jon nie zrabiŭ by z nami, z baćkami, voś tak, a abaviazkova papiaredziŭ by zahadzia: kali što pačujecie niezvyčajnaje, nie chvalujciesia...”
Dzie ciapier Juraś Korban — nieviadoma. Ale sama “sprava Korbana” śviedčyć, što ŭ biełaruskaj palitycy zastajecca aktualnaj prablema źniknieńnia ludziej. Vypadki źniknieńnia pierastali być unikalnymi. U Viciebsku jašče nia pišuć na ścienach “Dzie Korban?” Mabyć, darma: my musim viedać, kudy padzieŭsia ŭdzielnik nacyjanalnaha ruchu i palityčnaj apazycyi. My musim viedać praŭdu. Bo heta praŭda nia tolki pra Korbana, ale i pra toje, u jakoj krainie my žyviom, jakuju Biełaruś my stvarajem i čyimi rukami.
Arkadź Šanski
Kamientary