Vałuj suprać Rymšy

Vałuj suprać Rymšy

U viadomaj kazcy “Panskaja navuka” mudry sielanin-Rymša łazinaj advučyŭ fanaberystaha pana chłusić. U Łahojsku čynoŭnika Rymšu sprabavaŭ pravučyć sielanin Vałuj. Niezvyčajny praces słuchali ŭ Łahojskim rajonnym sudzie na minułym tydni. Žychar vioski Vyhar Lavon Vałuj praz sud baraniŭ “svoj nacyjanalny i čałaviečy honar”. Admovu načalnika rajonnaha pašpartnaha stała pryniać ad jaho ankietu, zapoŭnienuju pa-biełarusku, jon paličyŭ abrazaj. Svaje maralnyja straty jon acaniŭ u miljon eŭra (miljard 800 młn. rubloŭ). Adkazčykam pa jahonym isku była kazna Respubliki Biełarusi.

28 traŭnia Vałuj padaŭ u Łahojski pašpartny stoł zajavu formy I-VV na atrymańnie dazvołu vyjechać za miažu. Napisaŭ jaje pa-biełarusku. Načalnik pašpartnaha stała Alaksandar Rymša zajavu pryniać admoviŭsia i, zrabiŭšy na joj šerah paznakaŭ, skazaŭ, kab Vałuj pierapisaŭ usio pa-rasiejsku. Praŭda, u sudzie Rymša admaŭlaŭ, što nie pryniaŭ zajavy z-za movy i što patrabavaŭ zapaŭnieńnia pa-rasiejsku. Pavodle jahonych słovaŭ, zajava była napisanaja z pamyłkami, a Vałuju jon tolki skazaŭ, što “ŭ nas zvyčajna ŭsie pišuć pa-rasiejsku”. Dakazać, što ŭsio było inakš, Vałuj nia zmoh: razmova adbyvałasia biaź śviedkaŭ.

Da pieršaha sudovaha pasiedžańnia, što adbyłosia 6 žniŭnia, Lavon Vałuj padrychtavaŭsia słaba. Ale jamu dapamahaŭ supracoŭnik pravaabarončaj arhanizacyi “Viasna-96” Uładzimier Łabkovič. Adkazčyki, naadvarot, da sudu padrychtavalisia dobra: u svaich vystupach jany cytavali dekrety, ukazy, pastanovy. Pradstaŭniki Ministerstva finansaŭ, spasyłajučysia na pastanovu Viarchoŭnaha sudu Biełarusi ad 28 vieraśnia 2000 h., patrabavali patłumačyć, čamu sp.Lavon acaniŭ svaje maralnyja straty mienavita ŭ miljon eŭra. Vałuj i Łabkovič kazali, što heta, maŭlaŭ, takaja “znakavaja suma” dla čynavienstva, dziaržaŭnych orhanaŭ ułady. Adnak sudździu Łarysu Maćviejankovu jany nie pierakanali.

Jana, ubačyŭšy niaŭpeŭnienaść i niepadrychtavanaść Vałuja, zadavała jamu pytańni adno za adnym. Vyśvietliłasia, što Lavon Vałuj, paśla admovy Rymšy pryniać jahonuju zajavu, nieŭzabavie napisaŭ inšuju, pa-rasiejsku. Načalnik pašpartnaha stała Rymša jaje pryniaŭ. Pry detalovym analizie hetaha dakumentu Maćviejankova vyśvietliła, što ŭ im jość i biełaruskija słovy. Naprykład, “haspadarka “Kratoŭka” (hetak Ł.Vałuj paznačyŭ svajo miesca pracy). Značyć, dakument zapoŭnieny nie pa-rasiejsku, a na dźviuch movach, zrabiła vysnovu sudździa. Kali ž Lavon Vałuj skazaŭ, što rasiejskaj movy jon nia viedaje, dy nazoŭ jaho haspadarki tak zapisany ŭ zasnavalnickich dakumentach, Maćviejankova abvieściła pierapynak, kab spraŭdzić, ci heta sapraŭdy tak.

U paniadziełak 12 žniŭnia raspačalisia sudovyja sprečki, jakija išli ŭ asnoŭnym vakoł taho, ci byli naniesienyja Vałuju maralnyja straty, dy vakoł movy jahonych zajavaŭ. Pradstaŭniki Minfinu davodzili, što ŭ Lavona Vałuja niama nijakich padstavaŭ spahaniać maralnyja straty, i paprasili sud jahony pazoŭ adchilić. Toje ž kazaŭ i načalnik pašpartnaha stała. Jon śćviardžaŭ: kali b Vałuj prynios svaju zajavu, pravilna zapoŭnienuju pa-biełarusku, jaje ŭziali b. Rymša ž pryniaŭ u jaho zajavu, navat niahledziačy na toje, što ŭ joj, pobač z rasiejskimi, byli j biełaruskija słovy. U chodzie sudovaha pasiedžańnia vyśvietliłasia, što i adkazčyki, i sudździa nia bačyli supiarečnaści ŭ takim dźviuchmoŭnym zapaŭnieńni dakumentu. Akazvajecca, heta nie supiarečyć zakonu. Tak što, kali vy, zapaŭniajučy niejkuju papieru, budziecie čarhavać rasiejskija i biełaruskija słovy, čynoŭnik jaje ŭ vas musić pryniać — hałoŭnaje, kab nie było pamyłak.

Uładzimier Łabkovič u svaim vystupie davodziŭ, što “sprava nia ŭ sumie isku, a ŭ tym, što ŭpieršyniu ŭ sudavytvorčaści Respubliki Biełarusi jak niezaležnaj dziaržavy adbyvajecca razhlad spravy, kali čałaviek patrabuje, kab zvyčajny čynoŭnik pavažaŭ pravy čałavieka na ŭžyvańnie rodnaj movy”. I sapraŭdy, čynoŭniki sa stalicy i łahojskija milicyjanty (načalniki RUUS i pašpartnaha stała) niaŭtulna pačuvalisia ŭ sudovaj zali. Nia kožny dzień vyklikajuć ich u hetuju ŭstanovu, dzie davodzicca na roŭnych razmaŭlać sa zvyčajnym hramadzianinam, jaki patrabuje ad ich adnaho — pavažać rodnuju movu. I voś rasiejskamoŭny Alaksandar Rymša pačynaje nazyvać Lavona Vałuja “spadarom” — z pavahaj. Možna ŭpeŭniena śćviardžać, što ŭ nastupny vizyt Vałuja da Rymšy toj prymie ad jaho dakument na luboj movie — atrymaŭ užo dobruju navuku.

14 žniŭnia Łarysa Maćviejankova začytała prysud. Pazoŭ Lavona Vałuja da kazny Respubliki Biełarusi nia byŭ zadavoleny. Cikava, što na abviaščeńnie prysudu ŭ Łahojsk nie pryjechali pradstaŭniki Minfinu, nibyta viedali pra stanoŭčy dla siabie finał spravy. Ciapier Vałuj budzie abskardžvać hetaje rašeńnie ŭ Mienskim abłasnym sudzie.

Lavon Vałuj, jaki 10 hadoŭ tamu viarnuŭsia na ziamlu prodkaŭ z Estonii, dzie byŭ zavadataram tamtejšych biełarusaŭ, nie ŭpieršyniu sudzicca ź miascovymi čynoŭnikami. U 1996 h. razhladałasia sprava pra kradziež namieśnikam načalnika RUUS i staršyniom sielsavietu bieł-čyrvona-biełaha ściaha ź jahonaha padvorka. “Tady jašče nia vielmi jasna było, kudy pavierniecca ŭłada, sudździa pryniaŭ rašeńnie viarnuć hety ściah mnie, — kaža Vałuj. — Adnak ściaha ŭžo nie znajšłosia. Zamiest jaho mnie vydali hierb “Pahonia”, źniaty z rajvykankamu. Mahutnaja takaja, pryhožaja “Pahonia”.

Cikava, što ŭ toj samy dzień, kali Lavon Vałuj atrymaŭ pozvu ŭ sud, ź jahonaha padvorka znoŭ źnik ściah. Zvyčajna jaho na noč zdymali sami haspadary, a tut zabylisia. Niechta bačyŭ, što ŭ toj viečar kala ich chaty prajaždžała milicejskaja mašyna.

Aleh Tačony