«Hety horad tak blizka i tak daloka». Polski student šukaŭ infarmacyju pra pradzieda — i palubiŭ Hrodna, dzie nikoli nie byvaŭ
Jakub Rafałoŭski nikoli nie bačyŭ svajho pradzieda Uładzisłava, jaki ŭ 1930-ja hady słužyŭ u Hrodnie. Ale jaho historyja prymusiła chłopca zaniacca vyvučeńniem vajskovaj čaści, dzie prachodziŭ słužbu prodak, i historyi horada, jaki znachodzicca za 75 kiłamietraŭ ad Biełastoka, dzie žyvie Jakub. Siońnia jon vučycca na historyka i dapamahaje inšym palakam znajści infarmacyju ab svaich svajakach, jakija ŭ mižvajenny pieryjad słužyli ŭ Hrodnie. Razam z adnadumcami jon stvaryŭ hrupu ŭ Facebook pad nazvaj «Hrodzienski harnizon», na jakuju padpisana bolš za 800 čałaviek. Pra historyju svajoj siamji Jakub Rafałoŭski raskazaŭ vydańniu Most.
Historyjaj Hrodna Jakub zacikaviŭsia bolš za piać hadoŭ tamu, kali staŭ prahladać siamiejnyja fotazdymki. Tady jon natknuŭsia na zdymak pradzieda ŭ vajskovaj formie. Jaho zvali Uładzisłaŭ Zabaroŭski. Na fota nie było podpisu, ale dzied raskazaŭ, što jaho baćka słužyŭ u Hrodnie. Tak u Jakuba ŭźnikła cikavaść da Hrodna.
Pradzied, jaki słužyŭ u Hrodnie
Nieŭzabavie pačałasia Pieršaja suśvietnaja vajna. Siamja, u tym liku i Uładak, jak tady nazyvali chłopčyka, vyjechała ŭ evakuacyju ŭ Irkuck. U Biełastok jany viarnulisia tolki ŭ 1920-ja hady, paśla adnaŭleńnia niezaležnaści polskaj dziaržavy.
«Kali saviety 17 vieraśnia napali na Polšču, atrad Uładzisłava byŭ rasfarmavany i sałdaty pavinny byli viarnucca dadomu. Pradzied razam z hrupaj ź niekalkich čałaviek nakiroŭvaŭsia ŭ bok Biełastoka. Jon byŭ adzinym čałaviekam u hetaj hrupie, chto dobra viedaŭ miascovaść. Razam ź im byli ludzi ź Lublina, Varšavy i Poznani. Jany prabiralisia pa načach praź lasy, kab ich nie znajšli».
«Na ščaście, šarahoviec nie byŭ abjektam cikavaści savietaŭ. Nieŭzabavie Uładzisłava adpuścili, jon viarnuŭsia ŭ Biełastok. Pracavaŭ piečnikom. Pamior u 1972 hodzie. Ja jaho nie zaśpieŭ i historyju pradzieda Uładzisłava viedaju tolki pa ŭspaminach jaho syna — majho dziaduli».
Abjadnali namahańni i stvaryli hrupu
«Ja zaŭsiody cikaviŭsia historyjaj. A toje, što ŭ mianie prodak byŭ vajskoŭcam i ŭdzielničaŭ u vajnie, — heta jašče bolš padšturchoŭvała da vyvučeńnia. U siamiejnym albomie ja znajšoŭ fotazdymak pradzieda ŭ formie i tady staŭ šukać bolš infarmacyi pra Hrodna ŭ internecie. Taksama pačaŭ detalova razhladać vajskovyja fotazdymki z davajennaha Hrodna ŭ nadziei znajści na ich svajho prodka. Dziakujučy ludziam u adnoj z tematyčnych supołak u fejsbuku ja daviedaŭsia, što značok na fotazdymku Uładzisłava — heta značok 76-ha piachotnaha pałka. Spačatku mnie było važna znajści pradzieda na inšych fotazdymkach ci infarmacyju pra jaho, ale z časam heta transfarmavałasia ŭ ahulnuju cikavaść da pałka, a taksama da Hrodzienskaha harnizona i samoha horada».
«U lutym 2020 hoda razam ź Michałam Mardevušam i Ahnieškaj Jenžedziejeŭskaj my zasnavali supołku. Niadaŭna adznačyli čatyrochhodździe. Za hety pieryjad supołka mocna vyrasła, u joj užo bolš za 800 padpisčykaŭ. U našaj supołcy jość jak historyki, jakija zajmajucca vyvučeńniem i apisańniem historyi z navukovaha punktu hledžańnia, tak i hramadskija dziejačy, kalekcyjaniery i, pierš za ŭsio, naščadki ludziej, jakija słužyli ŭ Hrodnie, jakija šukajuć u supołcy dapamohi ŭ svaich hienieałahičnych daśledavańniach».
Za čatyry hady ŭdzielnikam supołki ŭdałosia apisać historyju Hrodzienskaha harnizona, uznavić pamiać pra adnaho majora 81-ha piachotnaha pałka, a taksama sumiesna pryvieści da ładu jahonaje nadmahille. Akramia taho, udałosia dapamahčy niekalkim ludziam znajści infarmacyju pra svaich prodkaŭ.
Dypłomnaja praca na temu Hrodna
«Ciapier ja časta sam identyfikuju fotazdymki i mahu vyznačyć, było fota zroblena ŭ Hrodnie ci nie. Maje viedy ŭžo dazvalajuć heta rabić. Taksama ŭžo dva hady ja zajmajusia navukovymi daśledavańniami z vykarystańniem ličbavych biblijatek u internecie, u jakich prahladaju davajennyja haziety z Hrodna. Šukaju zapisy, źviazanyja z vajskoŭcami, uzajemaadnosinami sałdat, a taksama prahladaju fotazdymki z čužych kalekcyj.
Staŭ kalekcyjanavać rečy
Jašče Jakub pačaŭ źbirać rečy i dakumienty, źviazanyja z vajskovaj historyjaj Hrodna, i ŭ pryvatnaści z historyjaj 76-ha piachotnaha pałka, dzie słužyŭ jahony pradzied.
Fota: Most
«Mnie zdajecca, što ja tam duchoŭna byŭ»
«Raniej mianie nie cikaviŭ Hrodna, ja nie viedaŭ, jak ź im źviazany. Baćki niekalki razoŭ chacieli pajechać tudy, bo sami nikoli nie byli. Ale niejak nie navažvalisia. A kali ja dasiahnuŭ paŭnalećcia, kab pajechać adzin, pačałasia pandemija, pratesty ŭ Biełarusi, a zatym napružanaja situacyja na miažy. Usio heta zrabiła majo padarožža niemahčymym.
Maja mara — pryjechać u Hrodna i na svaje vočy ŭbačyć kazarmy, dzie raźmiaščałasia čaść pradzieda, prajścisia pa vulicy Ažeški, dzie byŭ zrobleny adziny zdymak u Hrodnie, jaki zachavaŭsia ŭ siamiejnym archivie, a taksama pahladzieć na futbolny stadyjon, dzie hulaŭ miascovy WKS».
Ciapier čytajuć
Histaryčnyja +40,4°C u Pinsku — heta tolki razahreŭ. Biełaruś uvachodzić u novuju klimatyčnuju eru i na vačach stanie lesastepam6
Kamientary